Rafał Grupiński: Okrągły Stół - fundament niepodległej Polski

Panie Marszałku, Wysoka Izbo. Trudno oczywiście w 5 minut streścić to, co jest niezwykle ważnym kontekstem podejmowanej przez nas uchwały proponowanej przez Komisję Kultury. Dlatego, że Okrągły Stół, choć budził i budzi ciągle pewne kontrowersje, spisał się jednak w historię Rzeczypospolitej z niezwykle mocnymi, nie powiem złotymi, lecz mocnymi zgłoskami. Z tego względu, że stał się początkiem procesu odzyskiwania wolności i suwerenności przez Polskę, początkiem powrotu do demokracji, wolności praw człowieka, a także wolnego rynku. Ale stał się także symbolem początku odbudowywania Polski jako silnego podmiotu w polityce także międzynarodowej. Nie dlatego, że słowo silne tu powinno być podkreślane, ale właśnie dlatego, że Okrągły Stół był efektem ruchu Solidarności. I największego ruchu, który symbolizował Mahatma Gandhi, największego ruchu społecznego we współczesnym świecie, non-violence. Ruchu, który budował drogę do wolności, nie stosując, odrzucając wręcz jakiekolwiek środki przemocy, jakiekolwiek instrumenty przemocy, które mogłyby być w takiej walce o wolność w przecież w sposób naturalny użyte. Jest oczywiście zasługą Solidarności to, że w efekcie powstał kompromis Okrągłego Stołu, ale jest też Solidarność, oczywiście efektem wcześniej złożonych ofiar w walce o wolność ojczyzny. Począwszy od końca II wojny światowej, przez wysiłek tzw. żołnierzy wyklętych, przez protesty i powstanie poznańskie w 1956 roku w czerwcu i kilkadziesiąt ofiar śmiertelnych i kilkuset rannych, przez wydarzenia 70. roku na wybrzeżu, czy 76. czy wreszcie ofiary stanu wojennego. A więc był ten ruchem pokojowym o niezwykłej skali, który doprowadził do wolnej, niepodległej III Rzeczypospolitej, ale był jednak efektem wcześniej złożonych ofiar, które okazały się ofiarami nienadaremnymi. Jest kilka elementów, które warto poruszyć przy okazji takiej uchwały o Okrągłym Stolem. Mamy pewną inflację uchwał, ale ta wydaje mi się szczególnie istotna i mówię o tym bez jakiegokolwiek ograniczenia przedstawiania nawiasów, czy cudzysłowi, dlatego że ci, którzy być może z osób interesujących się tamtym czasem przełomu, być może pamiętasz z mojej ówczesnej publicystyki, że byłem osobiście przeciwnikiem aż tak dalekiego kompromisu, jaki został zawarty przy Okrągłym Stole. Ale dzisiaj po 25 latach mogę powiedzieć z całą satysfakcją, że jednak, nie z własnych ówczesnych słów, ale z tego, co się wtedy wydarzyło, że jednak Okrągły Stół stał się początkiem wspaniałego procesu budowania nowej, niepodległej, odrodzonej i demokratycznej Polski. Ale Okrągły Stół też otworzył drogę do procesów o wiele ważniejszych. Determinacja naszej ówczesnej klasy politycznej z początków lat 90. spowodowała, że staliśmy się także tymi, którzy, jak to nazwał Jan Nowak Jeziorański, którzy zbudowali z Polski owego łamacza lodów, który spowodował upadek muru berlińskiego. To początek z kolei upadku muru berlińskiego stał się początkiem zjednoczenia Niemiec. Nie byłoby Polski dzisiaj w NATO, gdyby nie zjednoczenie Niemiec. Wszystkie te klocki, te elementy układają się w niezwykle precyzyjną całość. I można tylko dzisiaj w obliczu kryzysu ukraińskiego powiedzieć, że tym bardziej winniśmy cenić te kompromisy, które kiedyś zawierano wbrew nawet tym najbardziej patriotycznie nastawionym ludziom podziemia lat 80., że należy się wdzięczność za zapoczątkowanie tego procesu, którego dzisiaj jesteśmy spadkobiercami. I że prorocze były w kontekście obecnego kryzysu na Ukrainie, były słowa Jerzego Giedrojca, który mówił swego czasu komentując wizytę prezydenta w 2000 roku na krótko, na 9 miesięcy przed śmiercią. Jerzy Giedrojc komentował wizytę prezydenta Ukrainy Leonida Kuczny w Polsce. I wtedy powiedział takie znamienne zdanie, które warto dzisiaj w obliczu tego kryzysu, którego jesteśmy świadkami i staramy się być też pozytywnym uczestnikiem rozwiązania tego problemu. Słowa o tym, że i trzeba je rozumieć tak jak myślał o tym Jerzy Giedrojc, że nie tyle NATO jest gwarantem przyszłej niepodległości Polski, ile niepodległość Ukrainy. I jest w tym niezwykła, głęboka mądrość, której warto pamiętać. I gdyby elementem tego skromnego początku, jakim był kompromis okrągłego stołu, owe 35% wolności w Sejmie, upadek muru berlińskiego, wyjście wojsk sowieckich z Polski, wejście Polski do NATO, wejście Polski do Unii Europejskiej, gdyby efektem tego procesu na końcu była także silna, niepodległa i demokratyczna, i zreformowana Ukraina, to moglibyśmy być jeszcze pewniejsi wolności wtedy wywalczonej, niż jesteśmy jeszcze dzisiaj. Oczywiście klub parlamentarni Platformy Obywatelskiej będzie wspierał ten projekt uchwały. Dziękuję bardzo. Dziękuję panu posłowi. Dziękuję. Dziękuję. Dziękuję. Dziękuję.