Ewa Kaliszuk: Limit w WTZ zagraża osobom niepełnosprawnym

Szanowny Panie Marszałku, Wysoka Izbo swoje oświadczenie kieruje do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i dotyczy ono projektu nowelizacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, druk UD 348. Szanowna Pani Ministro, 12 grudnia 2025 roku opublikowano uzasadnienie do projektu nowelizacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przygotowanego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt ten przewiduje wprowadzenie maksymalnego czasu uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej. Zgodnie z projektowanymi przepisami uczestnictwo w warsztatach ma zostać administracyjnie zakończone po trzech kompleksowych ocenach realizacji indywidualnego programu rehabilitacji, co w praktyce oznacza limit od 6 do 9 lat. Po jego upływie osoba z niepełnosprawnością traci możliwość dalszego korzystania z warsztatów w wyniku automatycznej decyzji administracyjnej, niezależnej od stanu zdrowia, poziomu funkcjonowania czy realnych szans na zatrudnienie. Projekt dotyczy tysięcy uczestników warsztatów terapii zajęciowej w całym kraju, dla których warsztaty są często jedyną stabilną formą rehabilitacji i codziennej aktywizacji. W zdecydowanej większości są to osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, dla których rynek pracy zostaje bardzo ograniczony lub w praktyce niedostępny. Projekt nie przewiduje jednocześnie żadnej gwarantowanej systemowej alternatywy wsparcia dla osób opuszczających warsztaty. Dla wielu z nich są one jedyną realną formą rehabilitacji i uczestnictwa w życiu społecznym. Ich administracyjne wyłączenie z systemu niesie realne ryzyko regresu funkcjonowania, izolacji społecznej oraz pogorszenia stanu psychicznego. W praktyce skutki tych rozwiązań zostaną przerzucone na jednostki samorządu terytorialnego oraz rodziny, bez zapewnienia dodatkowych środków finansowych i narzędzi organizacyjnych. Może to doprowadzić do destabilizacji lokalnych systemów wsparcia oraz wzrostu kosztów pomocy społecznej i ochrony zdrowia. W przestrzeni publicznej pojawiają się również informacje, że projektowane rozwiązania zostały oparte na analizach danych pochodzących z ograniczonej liczby województw. W przypadku reformy o charakterze ogólnokrajowym rodzi to poważne wątpliwości co do reprezentatywności przyjętych założeń. W związku z powyższym zwracam się do pani ministry z następującymi pytaniami. Jakie analizy i dane uzasadniają wprowadzenie sztywnego limitu czasu uczestnictwa w WTZ-ach, niezależnie od indywidualnych potrzeb uczestników? Czy ministerstwo dysponuje analizą opartą na danych z całego kraju, uwzględniającą zróżnicowanie regionalne? Jakie konkretne systemowe formy wsparcia przewidziano dla osób, które po upływie limitu czasu zostaną wyłączone z WTZ-ów, a nie mają realnych szans na podjęcie zatrudnienia? Czy ministerstwo rozważa modyfikację projektu lub wstrzymanie prac legislacyjnych do czasu przeprowadzenia pogłębionych konsultacji z samorządami oraz środowiskiem osób z niepełnosprawnościami? Chciałabym podkreślić, że wystąpienie to jest wyrazem zaniepokojenia projektowanymi zmianami, a jednocześnie odpowiedzią na liczne sygnały i obawy zgłaszane przez osoby z niepełnosprawnością, pracowników i kadrę zarządzającą w warsztatach terapii zajęciowej oraz przedstawicieli samorządów. Dziękuję bardzo.

---