Grzegorz Lorek o natychmiastowych środkach ochrony ofiar przemocy

Dziękuję. Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2615. Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw decyzją Wysokiej Izby został skierowany do prac Nadzwyczajnej Komisji do spraw zmian w kodyfikacjach. Na 32 posiedzeniu Nadzwyczajnej Komisji do spraw zmian w kodyfikacji w dniu 7 października 2022 roku projekt ustawy zgodnie z wnioskiem został skierowany do prac Podkomisji stałej do spraw nowelizacji prawa cywilnego. Podczas prac nad projektem ustawy w Podkomisji stałej do spraw nowelizacji prawa cywilnego przez biura legislacyjne zostały uzgodnione z projektodawcą poprawki redakcyjne i legislacyjne. Na posiedzeniu Podkomisji stałej do spraw nowelizacji prawa cywilnego w dniu 8 listopada 2022 roku do projektu ustawy zostały zgłoszone poprawki merytoryczne, głównie doprecyzujące projektowane regulacje oraz poprawki redakcyjne i legislacyjne. Projektodawca wyraził zgodę na wszystkie zgłoszone poprawki i wszystkie zgłoszone poprawki zostały przyjęte przez Podkomisję stałą do spraw nowelizacji prawa cywilnego. Na 34 posiedzeniu Nadzwyczajnej Komisji do Spraw Zmian w Kodyfikacjach w dniu 15 listopada 2022 roku zostało przyjęte sprawozdanie Podkomisji stałej do spraw nowelizacji prawa cywilnego o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw druk numer 2615. Szanowni Państwo, przypomnę, że projekt ustawy przede wszystkim przewiduje wprowadzenie kolejnych natychmiastowych środków ochrony, które doprowadzą do zagwarantowania osobie krzywdzonej bezpieczeństwa nie tylko w mieszkaniu, jego bezpośrednim otoczeniu, ale we wszystkich miejscach związanych z życiową aktywnością osoby dotkniętej przemocą. Są to zakaz zbliżania się osoby stosującej przemoc w rodzinie do osoby dotkniętej taką przemocą na określonym w metrach odległości nazywanym zakazem zbliżania. Zakaz kontaktowania się z osobą dotkniętą przemocą w rodzinie nazywany zakazem kontaktowania oraz zakaz wstępu osoby stosującej przemoc na teren szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej artystycznej, do których uczęszcza osoba dotknięta przemocą w rodzinie lub miejsca pracy i przebywania na tym terenie nazywany zakazem wstępu. Wszystkie te zakazy, podobnie jak zakaz i nakaz prowadzone pierwszą ustawą antyprzemocową będą mogły zostać wydane natychmiastowo przez policję, żandarmerię wojskową w wypadku, gdy osoba stosująca przemoc stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia innych członków rodziny. Wszystkie też będą wydawane na okres 14 dni i będą objęte następczą kontrolą sądu. Postępowaniom sądowym będzie także możliwe udzielenie zabezpieczenia poprzez przedłożenie lub modyfikowanie tych zakazów. Dodatkowo w postępowaniu cywilnym wszczętym na wniosek osoby dotkniętej przemocą w rodzinie, sąd będzie mógł wydać zakaz sprawcy przemocy wstępu i przebywania również w innych miejscach, w których osoba krzywdzona stale lub regularnie przebywa, a także zakaz sprawcy przemocy kontaktowania się z osobą dotkniętą przemocą, nie tylko w przypadku, gdy stwarza ona zagrożenie dla życia lub zdrowia członków rodziny, ale też wówczas, gdy swoim zachowaniem nęka ofiarę za pomocą środków komunikacji elektronicznej na odległość, wzbudzając u niej uzasadnione okoliczności poczucie zagrożenia, poniżenia lub odrączenia lub istotne naruszenie jej prywatności. W wyjątkowych przypadkach, gdy będzie to konieczne, ale równocześnie nie będzie sprzeczne z ochroną interesów osoby dotkniętej przemocą, sąd będzie mógł określić dopuszczalne sposoby kontaktowania się np. w kwestiach dotyczących rodziny, małoletnich dzieci czy w sprawach losowych. Aby zagwarantować prawidłową realizację nowo projektowanego zakazu wstępu, w projekcie przewidzianym został obowiązek zawiadomienia dyrektora szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej, artystycznej, do której uczęszcza osoba dotknięta przemocą, osoby zarządzającej obiektem sportowym, w którym ta osoba uprawia sport lub pracodawcę tej osoby o wydanym zakazie. W celu właściwej ochrony dzieci, tak w przypadku, gdy są one bezpośrednio dotknięte zachowaniem przemocowym, jak i gdy świadkami takich zachowań wobec nowych, najbliższych służby, takie jak obecnie, będą miały obowiązek zawiadomienia właściwego sądu opiekuńczego, który będzie musiał wynikliwie zbadać ich sytuację i wszcząć odpowiednie postępowanie opiekuńcze, by je chronić. Ten obowiązek został także wprowadzony w przypadku zatrzymania osoby stosującej przemoc w rodzinie. Projekt ustawy przewiduje też regulacje, które mają usprawnić postępowania w sprawach zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie i zwiększyć skuteczność już funkcjonujących u normań, w tym zakresie kosztów postępowania. Doprocyzowuje również postępowanie zażaleniowe, związane z następczą kontrolą sądu, uzasadności i legalności wydawanych przez służby nakazu i zakazu oraz nowo projektowanych zakazów poprzez uszczegółowienie, uregulowanie odrębnego trybu rozpoznania zażalenia, co ma zapewnić szybkość jego rozpoznania, równocześnie by chronić także prawa osoby, wobec której wydane zostały poprzez służby nakazy lub zakazy uprawnienia do złożenia zażalenia na ich wydanie, zostało przyznane także prokuratorowi. W projekcie doprecyzowane zostały także uprawnienia osoby, wobec której wydano nakaz opuszczenia mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia do zabrania z tego mieszkania przedmiotów osobistego użytku i przedmiotów niezbędnych do wykonywania osobistej pracy zarobkowej oraz zwierząt domowych będących jej własnością. W przypadku, jeżeli osoba dotknięta przemocą nie wyraziła zgody na ich zabranie, w toku postępowania uczestnik będzie uprawniony do złożenia wniosku, który sąd będzie miał obowiązek rozpoznać niezwłocznie, wydając postanowienie incydentalne. Dodatkowo sąd w toczonym się postępowaniu na wniosek zarówno wnioskodawcy, osoby dotkniętej przemocą, jak i uczestnik osoby stosującej przemoc w rodzinie może rozstrzygnąć o tymczasowym korzystaniu z określonych rzeczy znajdujących się we wspólnie zajmowanym mieszkaniu oraz określi sposób z nich korzystania, a jedynie w przypadku, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Przewidziana została także procedura zapewnienia bezpieczeństwa osobie dotkniętej przemocą w sytuacji, gdy wyraża ona zgodę na zabranie określonych rzeczy ze wspólnie zajmowanego mieszkania przez osoby stosującą przemoc, wobec czego nie jest wymagana ingerencja sądu, o niezbędnym jest jedynie zagwarantowanie, by owo odebranie przebiegało o warunkach bezpiecznych dla osoby doznających przemoc. Z tego względu odebranie będzie mogło odbywać się jedynie w obecności policjanta lub żołnierza z żandarmerii wojskowej po wcześniejszym uzgodnieniu terminu z osobą dotkniętą przemocą. Ważnym rozwiązaniem prowadzonym w projekcie jest wskazanie przesłanek szczególnie istotnych dla uwzględnienia przy rozpoznaniu wniosku o zmianę lub uchylenie orzeczonych nakazu i zakazów artykuł 11a ze znaczkiem 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przejściwie działaniu przemocy. Projektodawca skazał tu, czy osoba stosująca przemoc w rodzinie podjęła odpowiednie działania, to jest uczestniczenie w programach korekcyjno-edukacyjnych lub programie psychologiczno-terapeutycznym dla osób stosujących przemoc w rodzinie albo innych formach oddziaływania i terapii, w tym zwłaszcza mających na celu leczenie uzależnień, a w przypadku, jeżeli była prowadzona procedura niebieskiej karty, jak ona przebiegała i jakie fakty przyniosło podjęcie odpowiednich w ramach działań. W obszarze karnych środków zapobiegawczych projekt ustawy uzupełnia dotychczasowe unormowanie poprzez prowadzenie odrębnych środków zapobiegawczego w postaci zakazu zbliżania się przez prawcę przemocy w rodzinie do pokrzywdzonego. Projekt ustawy przewiduje także dostosowanie polskiego prawa do wymogów Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej sporządzonej w dniu 11 maja 2011 roku w Stambule, co jest związane z wycofaniem przez Polskę zastrzeżenia do artykułu 58 Konwencji dokonanego na mocy ustawy z dnia 20 stycznia 2020 roku o zmianie w zakresie zobowiązania Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej sporządzonej w Stambule dnia 11 maja 2011 roku. Poprzez prowadzenie nowych typów odpowiadających przestępstwom konwencyjnym z artykułu 37 i 38 Konwencji Stambulskiej, przestępstwo przymusowego małżeństwa, przestępstwo okaleczenia żeńskich narządów płciowych i formy tego przestępstwa oraz wydłużenie terminów przedawnienia tych przestępstw popełnionych na szkodę małoletniego dziecka zgodnie z unormowaniami Konwencji Stambulskiej, a także rozszerzenie uprawnień Straży Granicznej i Policji w zakresie czynności operacyjno-rozpoznawczych w celu zapewnienia możliwości realnego wykrywania i zwalczania tego typu przestępstw. Projekt ustawy wypełnia także zobowiązania wynikające z konwencji ONZ sporządzonej z dnia 13 grudnia 2006 roku w Nowym Jorku o prawach osób niepełnosprawnych i dyrektywach Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2012 roku ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady w zakresie zagwarantowania osobom z niepełnosprawnościami takimi jak zaburzenia psychiczne, zaburzenia rozwojowe, zakłócenie zdolności postrzegania i odtwarzania przestrzeń dostępu do wymiaru sprawiedliwości poprzez prowadzenie do procedury kalnej szczególnego trybu ich przesłuchania, a w jej ramach, o ile zajdzie taka potrzeba stosowania alternatywnych i wspomagających metod komunikacji. Wzorując się na trybie przewidzianym w artykule 185a i 185c kodeksu postępowania wprowadzono dodatkowe przepisy, które mają zagwarantować osobom z niepełnosprawnościami intelektualnymi przyjazne warunki przesłuchania dostosowane do ich potrzeb i metod porozumiewania się z otoczeniem. Projekt przewiduje również podwyższenie standardów w zakresie pouczania uczestników postępowania karnego o ich prawach i obowiązkach. Ma się to odbywać w sposób, który będzie dostosowany do potrzeb i zapewniający zrozumienie treści także ich praw i obowiązków. To było podstawą zmiany wprowadzającej dwa rodzaje pouczeń dla osób dorosłych i dla osób, które nie ukończyły 18 lat, a dodatkowo wprowadzenie tzw. wyjaśnień informacji o warunkach w sposobie przeprowadzenia przesłuchania. Nowością jest możliwość zamieszczania w tych dokumentach grafik. Projekt przewiduje też skorygowania błędów, omyłek i usterek redakcyjnych i legislacyjnych ustawy z dnia 30 kwietnia 2020 roku o rozstrzygnięciu wątpliwości interpretacyjnych, które pojawiało się przy stosowaniu regulacji zawartych w ustawie z dnia 30 kwietnia 2020 roku. Wysoki Sejmie, chciałbym podziękować panu ministrowi, biurom legislacyjnym, panią i panom posłom za uczestnictwo w pracach podkomisji i komisji nad tym projektem. Ten projekt jest niezmiernie ważny, dlatego że przy przemocy domowej, przy przemocy w ogóle mamy do czynienia naprawdę z ekstremalnymi sytuacjami w życiu rodzinnym i społecznym. Dziękuję państwu za udział w pracy nad tym projektem. Komisja Nadzwyczajna po rozpatrzeniu projektu w dniu 15 listopada 2022 roku wnosi, aby Sejm uchwalić raczył załączony projekt ustawy. Dziękuję. Dziękuję.