Krzysztof Kwiatkowski: Przywrócić niezależność KRS

Senat na swoim posiedzeniu wczoraj i dzisiaj zajmował się tym projektem, z udziałem także licznych gości zewnętrznych. Ale co jest jeszcze istotą projektu, by później szczegółowo już oddać, co było przedmiotem dyskusji Komisji? W jaki sposób chcemy te sprawy zawarte w wyrokach sądów krajowych i europejskich rozstrzygnąć? Ustawa zmierza do przywrócenia przepisom regulującym sposób powoływania członków KRS-u treści zgodnej z konstytucją naszego kraju, a zarazem realizując standardy określone, tak jak mówiłem, w wyrokach sądów krajowych i europejskich trybunałów. Sądach krajowych to zarówno w wyroku połączonych i z Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jakim zakresie wprowadzamy te rozwiązania? W zakresie gwarancji odrębności i niezależności władzy sądowniczej od innych władz państwowych, w tym gwarancji niezależności Krajowej Rady Sądownictwa od organów władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej w procedurze powoływania sędziów. Ustawa co obejmuje? Ustawa obejmuje rozwiązania, zbieżne zresztą z rozwiązaniami, które już raz polski parlament próbował przyjąć w 2024 roku, ale wtedy niestety ta ustawa została zawetowana przez prezydenta Andrzeja Dudę. Państwo możecie pytać, to dlaczego ponowna próba nowelizacji? Bo przyczyny wadliwego działania KRS-u nie ustąpiły, a jeden z głównych argumentów, na który wówczas powoływał się prezydent Andrzej Duda w kontekście skierowania do Trybunału Konstytucyjnego tej ustawy, było zerwanie kadencji ówczesnych członków KRS-u, tych wadliwie powołanych. Tego argumentu nie będzie, ponieważ ta ustawa nie zrywa kadencji obecnej Krajowej Rady Sądownictwa, bo ta kadencja właśnie wiosną tego roku się kończy. Co obejmuje regulacja, którą się zajmujemy? Propozycje zawarte w ustawie to m.in. zastąpienie modelu powoływania członków Krajowej Rady Sądownictwa w części sędziowskiej. Tam jest 15-osobowa reprezentacja środowiska sędziowskiego. Reprezentacja środowiska sędziowskiego to dzisiaj umowne określenie, bo ta piętnastka reprezentuje polityków, posłów PiS-u, którzy wybrali tych przedstawicieli sędziów. Nie reprezentuje sędziów, bo nie przez sędziów była wybrana. Chcemy wrócić do modelu prawidłowego określonego w przepisach prawnych w Polsce obowiązujących w Konstytucji, która mówi o reprezentacji sędziowskiej, a nie reprezentacji polityków wyłonionych spośród osób wykonujących zawód sędziego. Czyli wprowadzany jest model, gdzie 15 członków KRS-u będzie rzeczywistymi przedstawicielami środowiska sędziowskiego, czyli będą zgłaszani i będą wybierani przez członków tego środowiska zawodowego. Wyboru będą dokonywali sędziowie sądów wszystkich rodzajów oraz szczebli, a kandydatów będą mogli zgłaszać poza tym, że sami sędziowie. Sędziowie to dodatkowo Naczelna Rada Adwokacka, Krajowa Rada Radców Prawnych, Krajowa Rada Notarialna. Szanowni Państwo, w stosunku do tej propozycji jeszcze, która była określona w 2024 roku, są również wprowadzone pewne zmiany, także ważne, istotne. Między innymi zmiany, które wprowadzają staż na stanowisku sędziego niezbędne do powołania w skład Krajowej Rady Sądownictwa. Skąd ta propozycja? Szanowni Państwo, co jest istotą pracy Krajowej Rady Sądownictwa? Istotą pracy Krajowej Rady Sądownictwa jest opiniowanie kandydatów na sędziów i przedstawianie później, bo ten proces powołania formalnie kończy decyzja Pana Prezydenta, tych kandydatur Panu Prezydentowi. No i sytuacja, w której Krajowa Rada Sądownictwa przedstawia kandydatów na sędziów, opiniuje ich, czyli współtworzy ten proces też do Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, sądów apelacyjnych i wszystkich sądów powszechnych, wszystkich szczebli. W sytuacji, w której członkowie KRS sami nie mieliby żadnych doświadczeń związanych z wcześniejszym orzekaniem, byłaby sytuacją rzeczywiście zaskakującą, bo w oparciu o jakie doświadczenia własne, zawodowe, zasiadający tam członkowie KRS-u mieliby decydować np. o powołaniu sędziego do Sądu Najwyższego czy do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Szanowni Państwo, dzisiaj, żeby zostać sędzią Sądu Apelacyjnego czy Sądu Najwyższego, już trzeba mieć dziesięcioletni staż, a ci, którzy mają być tymi najlepszymi z najlepszych i reprezentować środowiska sędziowskie i wybierać tych, którzy będą zasiadać czy w Sądzie Najwyższym, czy w Sądzie Apelacyjnym, dzisiaj takiego wymogu stażu nie mają. Stąd propozycja zawarta w projekcie rządowym, żeby wprowadzić staż zarówno zawodowy, umownie mówiąc, wykonywania zawodu sędziego, my mówimy o dziesięcioletnim stażu zawartym w tym projekcie, jak i staż na stanowisku, na szczeblu określonego sądu. Dlaczego to jest takie istotne? Rozwiązanie wprowadza wybory oparte o to, żeby była reprezentacja sądów powszechnych i Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego oparta o wszystkie szczeble sądownictwa. I to jest bardzo dobre rozwiązanie, bo, bym powiedział, KRS po pierwsze podejmuje decyzję o powołaniu na stanowisko sędziego, na większości przypadków to jest oczywiście do sądu rejonowego w sądzie powszechnym, ale także do tych sądów wyższej instancji. I najlepiej jest, jak sędziowie, którzy mają doświadczenia w pracy danego sądu, będą w KRS-ie obecni, bo oni będą mogli, znając tę specyfikę pracy danego sądu, czy to sądu rejonowego, okręgowego, apelacyjnego, także w KRS-ie jest reprezentacja oczywiście Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Najlepiej przedstawić opinię i ją przygotować, opinie dla całej Krajowej Rady Sądownictwa, czy dany kandydat jest dobrym kandydatem, żeby go powołać do sądu na przykład rejonowego, czy awansować do sądu okręgowego, czy apelacyjnego. Stąd mamy rozwiązanie związane ze stażem, które się znalazło w tej propozycji. Po drugie, mamy oczywiście uregulowania, i to jest też zmiana w stosunku do 2024 roku, o tym, w jaki sposób dokonuje się procedury zgłoszenia kandydata. Ten kandydat musi uzyskać poparcie co najmniej 50-osobowej grupy sędziów. Dlaczego to jest takie istotne? Nie wiem, czy Państwo przypominacie sobie tą kompromitującą dyskusję o tym, kto poparł kandydatów, których później wybrali posłowie PiSu. To ukrywanie podpisów, to bym powiedział chowanie tych osób, które udzieliły poparcia tym, którzy później zostali powołani do Krajowej Rady Sądownictwa. To była jakaś kuriozalna sytuacja. My mówimy jawność, 50 podpisów, sędziowie, którzy podpisują, i my jako obywatele mamy prawo wiedzieć, kto te kandydatury popiera, a najlepiej także oczywiście dlaczego. Szanowni Państwo, dalej w projekcie, którym się zajmujemy, mamy oczywiście regulacje dotyczące sposobu przeprowadzenia wyborów, który organ i na jakich zasadach te wybory przeprowadza. Chciałbym powiedzieć z satysfakcją, że to, co jest zawarte w projekcie rządowym, czyli rozwiązanie z Państwową Komisją Wyborczą, uważam, że jest rozwiązaniem i ten pogląd podzielili członkowie połączonych komisji, podejmując decyzję o przyjęciu tego projektu ustawy, że te wybory będzie przeprowadzać Państwowa Komisja Wyborcza. W Polsce jest to organ konstytucyjny, wyspecjalizowany, cieszący się dużym zaufaniem społecznym, jako organ najbardziej prawidłowy do przeprowadzenia procedury wyborczej, jej nadzorowania, a także oczywiście weryfikacji i technicznego przygotowania całej, umownie mówiąc, administracji wyborczej. Co mamy w projekcie, który był przedmiotem prac połączonych komisji? Państwowa Komisja Wyborcza według tego projektu będzie odpowiadać za weryfikowanie prawidłowości zgłoszeń. A gdy zajdzie taka potrzeba, oczywiście do wezwania do jego uzupełnienia lub poprawienia. Podejmowania uchwał odmawiających przyjęcia zgłoszenia kandydata na członka KRS-u, na przykład kiedy nie będzie wymaganych 50 podpisów, albo wśród podpisów będą osoby, które nie posiadają statusu sędziego mającego prawo czy to do kandydowania, czy osoby, która w sposób nieuprawniony podpisuje się pod zgłoszeniem kandydata. To PKW będzie odpowiedzialna za ogłaszanie w Biuletynie Informacji Publicznej i również na stronie PKW listy kandydatów do KRS-u. Mówiłem już o tej sytuacji sprzed lat, bym powiedział wstydliwej.

---