Krzysztof Piątkowski o upamiętnieniu Akiby Rubinsteina

Panie Marszałku, Panie i Panowie Posłowie. Szanowni Państwo, świat dobrze zna nazwisko Rubinstein. Jednak przede wszystkim ze względu na dorobek słynnego pianisty i kompozytora Artura Rubinsteina, który urodził się w Łodzi dokładnie 135 lat temu, dodam jeszcze, że 20 grudnia tego roku, a więc za 6 dni, będziemy obchodzić okrągłą 40. rocznicę jego śmierci. Dzisiejsza uchwała służy jednak upamiętnieniu pamięci innej postaci, która poza środowiskiem szachowym jest mało znana, choć niesłusznie. Mam nadzieję, że nasza uchwała pomoże to zmienić. Tym razem chodzi o łodzianina z wyboru, a nie z urodzenia, akibę Rubinsteina, który, jak zapisano w przygotowanej przeze mnie i po zmianach zaakceptowanej jednomyślnie przez Komisję Kultury, uchwalę był jednym z najwybitniejszych, a może najwybitniejszym polskim szachistą i pierwszym polskim arcymistrzem uznawanym, notabene za najlepszego szachistę świata początku XX wieku. Akiba Rubinstein urodził się w stawiskach koło Łomży, wielodzietnej rodzinie pochodzenia żydowskiego, 12 grudnia 1882 roku, a zatem dwa dni temu minęła jego 140. rocznica urodzin. Nieliczni badacze, no i niebadacze również, podają, że Rubinstein mógł urodzić się rok lub dwa lata wcześniej. Podówczas często zmieniano daty urodzin, żeby uniknąć na przykład wcielenia do rosyjskiej armii, jednak z oczywistych względów raczej odejmowano sobie lat, a nie je dodawano. Autorzy biogramów w polskim słowniku biograficznym, encyklopedii PWN czy encyklopedii Britannica oraz większość autorów artykułów i prac poświęconych Rubinsteinowi, a za nim również Europejska Unia Szachowa, która ogłosiła rok 2012 rokiem akiby Rubinsteina, do dziś właśnie tę datę uznają za właściwą. Nasz bohater z szachami zetknął się dopiero jako kilkunastolatek i choć był w dużej mierze kawiarnianym samoukiem, zrezygnował dla nich z kształcenia arabinackiego i zajął się nimi zawodowo. W 1901 roku przeprowadził się do Łodzi, która uchodziła za jeden z najsilniejszych ośrodków szachowych i do końca swojej kariery nawet po wyjeździe do Warszawy reprezentował barwy łódzkiego Towarzystwa Zwolenników Gry Szachowej. Wkrótce zaczął osiągać kolejne, coraz bardziej znaczące sukcesy turniejowe. W 1909 roku pokonał arcymistrza Laskera, w 1912 roku wygrał pięć ważnych międzynarodowych turniejów pod rząd, co do dziś pozostaje światowym rekordem. W 1930 roku podczas trzeciej szachowej olimpiady w Hamburgu poprowadził polską drużynę do zwycięstwa, przyczyniając się do zdobycia przez Polskę drużynowego Mistrzostwa Świata. Według retrospektywnego systemu Chessmetrix najwyższy ranking Rubinstein osiągnął w 1913 roku, gdy z wynikiem 2789 punktów zajmował pierwsze miejsce na świecie. Mimo to, choć przez lata uchodził powszechnie za najsilniejszego szachistę swojej doby, ze względów finansowych pozbawiony został możliwości rozegrania meczu o Mistrzostwo Świata. Przez całe życie zmagał się z chorobą psychiczną, która ostatecznie zmusiła go do wycofania się z aktywnej gry i występów turniejowych. Umarł w zapomnieniu na obczyźnie w 1961 roku. Nie pozostawił po sobie dorobku teoretycznego, a mimo to uznawany jest za jednego z największych klasyków szachów i pioniera nowoczesnej gry pozycyjnej. W 1950 roku Międzynarodowa Federacja Szachowa przyznała mu niejako post factum tytuł arcymistrza. Osobiście w historii Rubinsteina najbardziej wzrusza mnie jego postawa w turnieju rozgrywany w Petersburgu w 1909 roku. Tym samym, na który pokonał arcymistrza Laskera i zajął pierwsze miejsce. Choć był to imponujący sukces, ważniejsze było to, że Rubinstein odmówił wtedy startu w barwach Rosji, czyli zaborcy, a ponieważ rosyjscy organizatorzy nie zgodzili się, by startował w barwach Polski przy jego nazwisku widniała nazwa Łódź. Jeszcze raz dziękuję wszystkim członkom Komisji Kultury za wspólną pracę nad projektem i jednomyślne poparcie. Wszystkich Państwa proszę o przyjęcie tej uchwały w uznaniu twórczości szachowej i ogromnych zasług akiby Rubinsteina dla rozwoju polskich i światowych szachów, a także promocji Polski na świecie.