Maria Małgorzata Janyska alarmuje o bankructwie firm budowlanych

Przechodzimy do następnego pytania. Posłowie Maria Małgorzata Janyska i Krystyna Sibińska z Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska zadają pytanie w sprawie zagrożenia realizacji inwestycji samorządowych spowodowanego drastycznym wzrostem kosztów, brakiem możliwości waloryzacji kontraktów, wartości dofinansowań oraz dostosowania kryteriów dofinansowań do rzeczywistej sytuacji w programie inwestycji strategicznych. To pytanie będzie zadane do prezesa Rady Ministrów, a z jego upoważnienia odpowie na nie podsekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, pani minister Izabela Antos. Bardzo proszę panią poseł Marię Małgorzatę Janyskę o zadanie pytania. Panie marszałku, pani minister, szanowni państwo. Zjazd w inwestycjach samorządowych i widmo bankruct firm budowlanych, zwłaszcza drogowych, to jest stan, z którym mamy dzisiaj do czynienia, o którym alarmują od ubiegłego już roku, a w tym roku z bardzo dużym nasileniem alarmują premiery, ale także nasz posłów, samorządowcy, firmy budowlane, ich organizacje branżowe, organizacje przedsiębiorców. Dzieje się tak dlatego, że mamy do czynienia od ubiegłego roku z galopującą inflacją, galopującym wzrostem kosztów, w związku z czym zagrożone są inwestycje, które już są realizowane w ramach kontraktów, których nie mogą waloryzować, ale także te z funduszu tak bardzo promowanego w Polsce, funduszu inwestycji strategicznych, tak zwanego Polskiego Ładu. Klub Koalicja Obywatelska 12 kwietnia zorganizował w związku z tym debatę z podmiotami, które wymieniłam, gdzie bardzo szczegółowo przedstawiali te problemy i alarmowali o tym bardzo złej sytuacji. Żeby można było jeszcze uratować samorządowe inwestycje, a także firmy drogowe, niezbędne są następujące działania, o które wystąpiliśmy jako klub 20 kwietnia do premiera. Waloryzacja kwot dotacji z funkcjonujących już funduszy dotacji celowych, możliwość zmiany zakresu inwestycji po przyznaniu promesy, wydłużenie promes i czasu realizacji, bo przetargi coraz częściej okazują się bezskuteczne albo odstępują firmy, tracąc wadia. Wnosiliśmy o zmianę zasad i zwiększenie częstotliwości płatności. Firmy wykonawcze nie są od kredytowania budżetu państwa, nie mają zdolności kredytowej w ogromnej mierze, ani odłożonego kapitału. Postulowaliśmy również o wprowadzenie do prawa zamówień publicznych spec zapisu o waloryzacji kontraktów na czas kryzysowej sytuacji. O zatrzymanie ograniczania bazy dochodów samorządowych, a takie będą skutki kolejnej już ustawy nowego systemu podatkowego, od najlepszego przecież Polskiego Ładu, a także o zwiększenie udziału samorządu w podatkach państwa. O to również wnoszą samorządy Związek Miast Polskich czy Unia Metropolii Polskich. Brak tych działań grozi tym, że będzie całkowita zapaść w inwestycjach samorządowych i właściwie ich rolę sprowadzi się do roli urzędów, jedynie administrujących w ramach centralnego rozdysponowywania środków, a z rynków eliminuje się rodzinne, małe i średnie przedsiębiorstwa budowlane, zwłaszcza drogowe, ograniczy się konkurencyjność, co spowoduje z kolei podniesienie cen ofertowych i dyktat kilku silnych monopolii wykonawców. Dziękuję bardzo. Panie minister, zapraszam. Dzień dobry. Szanowny panie marszałku, szanowne panie i panowie posłowie, szanowni państwo. Mam przyjemność przedstawić państwu informacje i wyjaśnienia dotyczące pytania skierowanego. My dostaliśmy akurat do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie zagrożenia realizacji inwestycji samorządowych współfinansowanych w ramach rządowego funduszu Polski Ład. Program inwestycji strategicznych spowodowanego, jak zostało to sformułowane w pytaniu, tak jak pani poseł przedstawiła, drastycznym wzrostem kosztów, brakiem możliwości waloryzacji kontraktów i wartości kontraktów, brakiem możliwości dostosowania kryteriów dofinansowań do rzeczywistej sytuacji. W pierwszej kolejności chciałabym przypomnieć, że Rządowy Fundusz Polski Ład Program Inwestycji Strategicznych został wprowadzony w lipcu 2021 roku na mocy uchwały Rady Ministrów. Celem programu jest przede wszystkim pobudzenie aktywności inwestycyjnej jednostek samorządu terytorialnego. Program realizowany jest poprzez promesy inwestycyjne udzielane przez Bank Gospodarstwa Krajowego, dzięki którym możliwe jest uzyskanie przez jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki bez zwrotnego dofinansowania inwestycji, które są istotne z punktu widzenia społeczności lokalnych. Program jest finansowany ze środków Funduszu Przeciwdziałania COVID. Program ten cieszy się ogromnym zainteresowaniem samorządów, co potwierdza, że decyzja rządu pana Mateusza Morawieckiego o utworzeniu tego programu była właściwa. W tym kontekście warto mieć na uwadze, że w pierwszej edycji Rządowego Funduszu Polski Ład Program Inwestycji Strategicznych samorządy złożyły niemal 8 tys. wniosków o dofinansowanie na łączną kwotę ponad 93 mld zł. Dofinansowanie w ramach pierwszej edycji programu objętych zostało 4 040 wniosków na łączną kwotę wynoszącą niemal 24 mld zł. Z danych pozyskiwanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego od wnioskodawców wynika jednoznacznie, że w ramach pierwszej edycji programu samorządy podpisały już w chwili obecnej 1016 umów na realizację inwestycji, co stanowi 25% udostępnienia promes wstępnych na łączną kwotę 4,7 mld zł, co stanowi z kolei 20% budżetu pierwszej edycji programu. Postępowania przetargowe rozstrzygane są na kwoty stanowiące średnio 74% wartości inwestycji wskazanych we wniosku o dofinansowanie. Dostrzegając duże zainteresowanie samorządów pierwszą edycją programu, a także uwzględniając pozytywny wpływ programu na rozwój społeczności lokalnych, pan premier Mateusz Morawiecki, kierując się postanowieniami uchwały Rady Ministrów, podjął decyzję o uruchomieniu kolejnych trzech edycji tego programu, które zostały skierowane do samorządów. W tym zakresie uprzejmie informuję, że druga edycja, podobnie jak pierwsza, ma charakter otwarty i obejmuje wszystkie jednostki samorządu terytorialnego i ich związki. Trzecia edycja jest skierowana do gmin, powiatów i ich związków, na obszarze których funkcjonowały zlikwidowane państwowe przedsiębiorstwa gospodarki rolnej. Czwarta edycja skierowana jest do gmin uzdrowisk i posiadających status obszaru ochrony uzdrowiskowej. W tym miejscu warto zwrócić również uwagę, że w planie Funduszu Przeciwdziałania COVID na realizację czterech wcześniej wymienionych edycji programu zabezpieczono środki na poziomie 47 mld zł. Przedstawiając te informacje uprzejmie informuję, że Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, jak również Bank Gospodarstwa Krajowego stale monitorują przebieg realizacji programu. Wszelkie pojawiające się w tym zakresie pytania oraz ewentualne propozycje zmian, w tym ze strony pań i panów posłów, podlegają wnikliwej analizie, a program w zakresie, w jakim jest to możliwe, jest dostosowywany do zmieniających się uwarunkowań, które utrudniają samorządom realizację inwestycji. W tym zakresie dostrzegamy przede wszystkim, niezależnie od samorządów, opóźnienia w rozstrzyganiu kolejnych postępowań przetargowych, czy też inne utrudnienia w pozyskiwaniu przez samorządy wykonawców. Mając na uwadze te okoliczności, w dniu 26 kwietnia bieżącego roku Rada Ministrów przyjęła uchwałę zmieniającą uchwałę w sprawie ustanowienia Rządowego Funduszu Polski Ład Programu Inwestycji Strategicznych. W związku z tym chciałabym poinformować, że wprowadzone zmiany wychodzą naprzeciw oczekiwaniom i postulatom zgłaszanym przez samorządów, jak i również podniesionym w wystąpieniu przez panią poseł. W tym zakresie chciałabym wskazać, że dzięki nowelizacji uchwały Rady Ministrów możliwe będzie wydłużenie terminu na ogłoszenie postępowania zakupowego z 6 miesięcy do 9 od udostępnienia promesy wstępnej przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Wprowadzenie możliwości ponownego ogłoszenia postępowania zakupowego lub jego części w terminie 9 miesięcy od udostępnienia promesy wstępnej. Działanie takie powinno być realizowane z poszanowaniem przepisów o zamówieniach publicznych. Wydłużenie terminu na złożenie przez wnioskodawców oświadczenia do promesy inwestycyjnej do 30 dni roboczych. Dotychczas było to dni 14. Umożliwienie złożenia oświadczenia do promesy inwestycyjnej tym jednostkom samorządu terytorialnego, którym promesa wygasła na skutek złożenia nieprawidłowego złożenia tego oświadczenia. Wpływają do nas również inne postulaty, m.in. dotyczące wprowadzenia możliwości automatycznego podwyższenia wartości promesy z uwagi na inflację i wzrost kosztów inwestycji, zmiany zasad wypłaty dofinansowania z programu, wprowadzenie możliwości zmiany zakresu zadania inwestycyjnego czy dopuszczenie możliwości zawierania umów z wykonawcami części inwestycji bez czekania na rozstrzygnięcie pozostałych części przytargu. Z uwagi jednak na istotę programu, w szczególności jego konkursowy charakter i konieczność zapewnienia równego traktowania wszystkich samorządów aplikujących o wsparcie w ramach programu oraz zważywszy na skalę tego programu i zabezpieczone na ten cel środki, wprowadzenie wszystkich możliwych, wszystkich postulowanych zmian na tym etapie nie było możliwe. Chciałabym też wskazać, że jeśli jakieś bardziej szczegółowe pytania się też pojawiają, to oczywiście jesteśmy zarówno w kontakcie z samorządami na bieżąco, BGK, jak i KPR-em oraz do dyspozycji Państwa, więc na wszelkie szczegółowe pytania odpowiemy również w drodze pisemnej. Dziękuję bardzo. Dziękuję serdecznie. Pani poseł Krystyna Sibińska. Pani marszałku, pani minister. Ja mam wrażenie, że rząd kompletnie nie wie, co się dzieje na rynku budowlanym, na rynku inwestycyjnym, bo wczoraj na przykład na sesji Rady Miasta w Gorzowie Wielkopolskim prezydent miasta ogłosił, że brakuje mu 100 milionów do przeprowadzenia sprawnego już rozpoczętych inwestycji. To jest 1 dziesiąta budżetu miasta. Dlaczego brakuje? Właśnie dlatego, że ceny materiałów budowlanych, ceny usług skoczyły tak bardzo wysoko, że po prostu nie jest możliwe zrealizowanie już rozpoczętych inwestycji. I nasze pytanie zmierzało w tym kierunku, żebyście Państwo odpowiednio opowiedzieli nam o tych programach, bo my je znamy i my wiemy. I opowiadać możecie Państwo naprawdę o kolejnych programach, o pomysłach, o kolejnych slajdach i tak dalej. To naprawdę nie rozwiązuje problemów ani samorządów, ani wykonawców. W dniu wczorajszym na Europejskim Kongresie Gospodarczym odbył się jeden właśnie z paneli dotyczących właśnie zagrożenia zarówno dla samorządów, ale też dla wykonawców. Czy Państwo nie wiecie, że wykonawcy wolą zrezygnować z realizowania kontraktów i ponieść kary umowne, niż je realizować w takich kwotach, których nie może być zrealizowanych. Udział inwestycji samorządowych w PKB w 2018 roku to było 2,5%. 2021 rok to jest 1,8%. To jest spadek kosmiczny. Więc proszę nam odpowiedzieć, jakie Państwo macie rozwiązania zarówno dla samorządów, ale też dla wielu firm wykonawczych, żeby po prostu zapobiec temu. To jest czas przejściowy. Pewnie to minie, ale oni muszą żyć, oni muszą funkcjonować, a samorządy muszą mieć instrumenty, żeby realizować dalej kontrakty. O to w tym pytaniu chodzi, a nie o to, żeby Pani nam opowiadała, jakie fantastyczne programy przygotowaliście. No naprawdę, no litości trochę, tak? Dziękuję serdecznie. Bardzo proszę, Pani Minister. Dziękuję bardzo. Myślę, że częściowo odpowiedziałam na to pytanie, nawet w znacznej mierze, ponieważ wskazałam na zmiany, które już wprowadziliśmy w dniu 26 kwietnia. Myślę, że dzisiaj mamy dzień 28, więc pewnie nie wszystkie samorządy jeszcze miały szansę się z nimi zapoznać. Wszelkie informacje są dostępne na stronie Banku Gospodarstwa Krajowego. Dodatkowo chciałabym też wskazać, że jednak też przedstawiłam, że monitorujemy na bieżąco całość procesów. Na chwilę obecną poziom zawarcia umów inwestycyjnych, to jest 25% całości programu, który, przypomnę, został rozstrzygnięty z końcem października zeszłego roku. Więc to jest 5 miesięcy. 25% na łączną kwotę, przypomnę, 4,7 miliarda. Te umowy są w realizacji. Przypomnę też, że jeśli chodzi o fundusz, rządowy fundusz Polski Ład Program Inwestycji Strategicznych, to są zadania wieloletnie. Nie są w znaczącej mierze przekraczające 12 miesięcy zakres prac. Więc monitorujemy na bieżąco, jesteśmy w stałym kontakcie zarówno BGK, jak i KPRM z samorządami i reagujemy na zgłaszane przez nich postulaty, czego dowodem są zmienione zasady programu uchwały Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia. Dziękuję bardzo. Dziękuję serdecznie.