Artur Łącki: Wygaszanie specjalnej ochrony dla Ukraińców

Panie Marszałku, Panie Ministrze, Wysoka Izbo, Panie Pośle-Hereniak, wygaszanie, wygaszanie, dobrze jest użyte te słowo, bo wygaszanie to jest proces trwający w czasie. I taka jest intencja ustawodawcy i ministra, żeby w czasie wygasić te wszystkie przywileje, czyli w jakimś okresie dłuższym, myślę, że do końca, do połowy dwudziestego siódmego roku, wszystkie przywileje będą wygaszone. Gdybyśmy mieli to zrobić już teraz, to byłoby zgaszenie. Język polski. A więc ustawa pomocowa, specustawa obowiązująca od 2022 roku, stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń, edukacji oraz wchodźców wojennych z Ukrainy. Proponowane zmiany z uwagi na ustabilizowanie się sytuacji mają ten system wygasić. A zamiast tego powstanie wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców. Projekt zakłada przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z wojną. Rozwiązanie to umożliwi im w okresie do 4 marca 2027 roku złożenie wniosku o legalny pobyt i wtedy zgasimy. Do ustawy o udzieleniu cudzoziemcom ochrony zostaną przeniesione uregulowania dotyczące PESEL UKRN, które zostanie sposobem potwierdzenia legalnego pobytu. Projekt zakłada zastąpienie papierowego zaświadczenia wydawanego przez szefa Urzędu Spraw Cudzoziemców elektroniczną kartą DA, a także umożliwi potwierdzenie tożsamości pobytu przez aplikację M-Obywatel. Istotą zmianą jest dodanie regulacji, że niezłożenie wniosku o PESEL UKR, i to jest bardzo ważne, w terminie 30 dni od dnia wyjazdu powoduje, że ochrona czasowa wygaśnie. Niedokonanie rejestracji po wyjeździe będzie traktowana jako dorozumiana rezygnacja z ochrony czasowej. O ograniczeniu mają ulec świadczenia socjalne oferowane przez szefa Urzędu Spraw Cudzoziemców. Opieka zdrowotna będzie udzielana jedynie małoletnim osobom pracującym, ofiarom tortur i gwałtu, oraz grupom szczególnie wrażliwym zamieszkującym środki zbiorowego zakwaterowania. Ustawa wprowadza nowy i tańszy system zakwaterowania, krótkoterminowy i długoterminowy dla tych osób szczególnie wrażliwych, osoby starsze, niepełnosprawne, kobiety w ciąży i wychowujące dziecko do 12 miesiąca życia, oraz te, które mają zagraniczne instytucje piecza zastępczego. Ustawa przewiduje stopniowe przejście w ochronie zdrowia na zasady zbliżone do obywateli polskich składki i ubezpieczenie, zachowaniem wyjątków m.in. dla dzieci, kobiet w ciąży, ofiar przemocy, rannych żołnierzy oraz nagłych przypadków. W konsekwencji znacznie ograniczony zostanie również dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych. Będą funkcjonować tak samo jak nieubezpieczeni obywatele polscy. W zakresie dostępu doświadczeń z pomocy społecznej zostanie on ograniczony do tych, które przysługują trwającom, przebywającym ze względów humanitarnych lub na podstawie zgody na pobyt tolerowanym. Do końca roku szkolnego 2.5-2.6 utrzymane zostaną dodatkowe lekcje języka polskiego, oddziały przygotowawcze oraz uproszczone zasady zatrudniania nauczycieli i asystentów międzykulturowych. Później nastąpi pełne przejście na ogólne zasady. Osoby niepracujące będą poległy opiece medycznej w takim zakresie jak inni niepracujący cudzoziemcy, przebywający w Polsce. Ma zostać zakończona możliwość zakładania działalności gospodarczej na specjalnych zasadach, to jest takich jak dla obywateli polskich. Działalności założone na mocy specustawy nadal będą mogły funkcjonować, jeśli spełniają inne ustawowe przesłanki do końca okresu legalności pobytu obywatela z Ukrainy. I to, co pan powiedział, panie pośle chleniak, najważniejsze jest to, że koszty pobytu obywateli Ukrainy w Polsce zmniejszą się bardzo o duży stopień, czyli w prawie 9 miliardów na niecałe 3,5. Wygaszanie tej ustawy do połowy 2028 roku spowoduje to, że Ukraińcy będą traktowani jak wszyscy inni obywatele zagraniczni spoza Unii Europejskiej w Polsce. Prowadzone są też prace w ministerstwie, aby też uprościć sprawę w urzędach wojewódzkich dotyczących pobytu i pozwolenia na pracę. Związane to jest z tym, żeby wyłączyć niektóre narodowości z tych naprawdę ciężkich przejść w urzędach pracy, takich jak np. Japończycy czy Koreańczycy Południowi. I to wtedy od razu będzie możliwość, otworzy się pole do tego, żeby inni załatwiać trochę szybciej. Ale jest to też dokument żywy, taki, który będzie zmieniany na pewno wiele razy. Wczoraj już na komisji dyskutując o tym wyszły z prawy wielu poprawek, które trzeba do niego złożyć i to koalicja obywatelska składa te poprawki. Dziękuję bardzo.

---