Marek Biernacki przedstawia sprawozdanie o ustawie o środkach przymusu

Pani Marszałek, Panie Ministrze, Wysoka Izbo. W imieniu Komisji Spraw Wewnętrznych mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej. W dniu 8 marca 2013 roku odbyło się na sali plenarnej pierwsze czytanie powyższego projektu. Wysoka Izba na podstawie artykułu 39, ustęp 2. Proszę o zachowanie ciszy. Posłowie, którzy opuszczają salę, proszę to zrobić w miarę sprawnie. Nie zaburzać posiedzenia. Chwila. Panie pośle, jeszcze momencik. Bardzo proszę. Jeszcze powtarzam. W dniu 8 marca 2013 roku odbyło się na sali plenarnej pierwsze czytanie powyższego projektu. Wysoka Izba na podstawie artykułu 39, ustęp 2 regulaminu Sejmu skierowała go do Komisji Spraw Wewnętrznych do dalszego rozpatrzenia z zaleceniem zaciągnięcia opinii Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Opinia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka była opinią pozytywną. Komisja powołała następnie podkomisję nadzwyczajną, która obradowała na trzech posiedzeniach. Posiedzenia, zwłaszcza dwa posiedzenia 20 i 26 marca były posiedzeniami bardzo długimi, ale bardzo merytorycznymi. Była dosyć dyskusja burzliwa, ale podkreślam, dyskusja bardzo merytoryczna ze wszystkich stron politycznych. Co jest też istotne, projekt rządowy był realizacją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał zalecał, że przestrzeń, która dotyczy użycia środków bezpośredniego przymusu oraz broni palnej powinna być regulowana drogą ustawową, a nie drogą rozporządzeń. Tak jak dotąd jest. Tak jak dotąd sytuację mieliśmy taką, że każdy minister resortowy dla swojej służby, czy dla swoich funkcjonariuszy, czy dla swoich pracowników cywilnych wydawał oddzielne rozporządzenie. Trybunał uznał, że powinna być jednolita terminologia oraz też, że nie powinny to być rozporządzenia, jednak powinien być to akt ustawowy, ponieważ wkraczamy w bardzo wrażliwą sferę praw obywatela i człowieka. Po przepracowaniu pod komisję projektu przedłożyła ona sprawozdanie Komisji Spraw Wewnętrznych, która rozpatrzyła go na posiedzeniu w dniu 4 kwietnia 2013 roku. Projekt ustawy, to co o tym mówiłem, ujednolica wszystkie zasady, sposób użycia lub wykorzystania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej, katalog tych środków, przypadki w jakich mogą być użyte środki przymusu bezpośredniego lub broni palna, a także tryb postępowania przed i po użyciu tych środków lub wykorzystania broni palnej też. Ponadto w projektowanych zapisach objęto zakresem kompetencyjnym wszystkie formacje, których funkcjonariuszy, żołnierze, strażnicy, inspektorzy i pracownicy są uprawnieni do użycia środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej. Brano przy tym pod uwagę ich obecne uprawnienia oraz zakres wykonywanych przez nie dotąd zadań. I co jest bardzo istotne, w projekcie ustawy przyjęto zasadę, że służby będą mogły użyć danego środka przymusu bezpośredniego adekwatnie do stopnia zagrożenia, kierując się przy tym wyborem środka o realnie najmniejszej dolegliwości. Choć projekt ustawy miał w zasadzie porządkować jedynie i dookreślić rozwiązania obecnie istniejące, w prawie, to należy wskazać na nowe środki przymusu, które podległy regulacji. Były to tego typu środki przymusu, które nigdzie praktycznie nie były regulowane, a były stosowane przez służby. Przede wszystkim chodzi tutaj o środki przeznaczone do pokonywania zamknięć budowlanych i innych przeszkód, w tym materiały wybuchowe. Stosowane są one praktycznie na całym świecie podczas działań grup antyterrorystycznych. Istotą ich stosowania jest jak najszybsze pokonanie przeszkód, dzielącich funkcjonariuszy od osoby, która ma być zatrzymana lub też od uwolnienia zakładnika. Trzeba tu wyraźnie powiedzieć, że polskie grup antyterrorystyczne stosowały w przeszłości i stosują nadal tego typu środki bez wyraźnej podstawy prawnej. Istotnym nowym jest rezygnacja z możliwości zużycia broni palnej przez pododdział zwarty z wyjątkiem wprowadzenia stanu wyjątkowego. W państwie demokratycznym zdecydowany jest opór wśród ludzi, wśród obywateli, budzi możliwość wydania przez kogokolwiek rozkazu oddania przez pododdział zwarty salwy z broni ostrej do tłumu. Pododdziały zwarty dysponują obecnie szerokim wachlarzem środków przymusu bezpośredniego, pozwalających na opanowanie sytuacji kryzysowych, bez uciekania się do ostatecznego środka, jakim byłaby była broń palna. Ten zresztą problem wywoływał bardzo dużo dyskusji na komisji, na podkomisji. Był on bardzo szeroko rozważany. Chodziło też wyraźnie o doprecyzowanie funkcjonowania pododdziału zwartych, ponieważ musimy wiedzieć, że poddziały zwarte były tworzone przez służbę prewencyjną, przez oddziały, które służą w prewencji. Podczas prac komisji wniesiono jeden wniosek mniejszości podczas przyjmowania sprawozdania. Był to zgłoszony przez Prawo i Sprawiedliwość przez pana posła Tomasza Kaczmarka. Do artykułu 45 w punkcie 4 określono użycie broni. Katalog użycia broni został sprecyzowany inaczej niż był dotąd w ustawie. W ustawie opierało się przede wszystkim w oparciu o artykuły prawa karnego. Tutaj posłowie próbowali sprecyzować i ten katalog ujednolicić w sposób troszeczkę odmienny. Propozycja ta nie zyskała aprobaty Wysokiej Komisji. Podczas prac zgłoszono bardzo wiele poprawek. Poprawek było około 75. Tak jak podkreślam, większość była przyjmowanych zgodnie podczas prac komisji przez wszystkich członków. Należy zwrócić uwagę, że większość to były poprawki, które w jakiś sposób ujednoliczały prawnie funkcjonujące regulacje. Ale też zostały zgłoszone poprawki dotyczące ograniczenia w pewnych wypadkach stosowania środków przymusu przez różne służby i instytucje. W najwięcej dyskusji wywołały stosowanie środków bezpośredniego przymusu. Zakres kompetencyjny, który miał dostarczyć im projektowany projekt ustawy dotyczył Inspekcji Transportu Drogowego oraz kontroli skarbowej. Komisja poświęciła bardzo szeroki zakres tego tematowi. Dyskusja dotycząca Inspekcji Transportu Drogowego skończyła się tym, że ograniczono pewne środki przymusu bezpośredniego. Zresztą trzeba też powiedzieć, że za zgodą szefa, za zgodą przy aprobacie, w pewnym momencie szefa Inspekcji Transportu Drogowego, chodziło tutaj przede wszystkim o kajdanki zespolone. Okazało się podczas tej głębokiej dyskusji, że Inspekcja Transportu Drogowego zrezygnowała z zapory drogowej z Kolczatki, stosowania Kolczatki jako zapory drogowej. Natomiast Komisja przyjęła cały pakiet przepisu ograniczająca kompetencje kontroli skarbowej w pełnym zakresie, jeżeli chodzi o działania grupy, nazwijmy to interwencyjne, to się nazywa w Urzędzie Kontroli Skarbowych, tak naprawdę oddziałów antyterrorystycznych. Tutaj mamy problem o wiele poważniejszy, który będzie wymagał też takiej szerszej refleksji w przyszłym czasie, że każda służba tworzy swoje jednostki, które są też jednostki specjalne, zamiast korzystać z jednostek, które są najbardziej do tego przystosowane, czyli jednostki policji. Państwo jest jedno, nie ma Polski resortowej, jedno jest bezpieczeństwo dla całego państwa, nie bezpieczeństwo resortowe. Zresztą do tego tematu jeszcze wrócę. Była też bardzo głęboka i szeroka dyskusja dotycząca definicji broni palnej oraz sposobu dokumentowania. Ponieważ po raz pierwszy w tych przepisach prowadzono wzory i schemat dokumentowania użycia środków bezpośredniego przymusu oraz broni. Broni zresztą zawsze był, bo to jest wiadomo, że jest postępowanie prokuratorskie, ale to dotyczy środków bezpośredniego przymusu. Nawet komisja zastanawiała się, czy nie wchodzimy zbyt szczegółowo w określenie pewnych schematów, wzorów papierowych, które muszą być wypełniane przy użyciu po zastosowaniu środków bezpośredniego przymusu. Ale doszliśmy do wniosku, że dobrze funkcjonariusze chcą mieć jasne, czytelne kryterium. Oni nie boją się czytelnego z tego kryterium. Dla nich jest to o wiele skuteczniejsze. I też dla obywatela później po zastosowaniu środków bezpośredniego przymusu jest łatwość też weryfikacji zastosowania. Jeszcze raz wracam do tego bardzo istotnego tematu, że po posiedzeniu komisji, widać też, powiedzieliśmy wyraźnie, że niezbędne, okaże się po, mam nadzieję, przyjęciu przez Wysoką Izbę Projektu Ustawy, po dokładna weryfikacja wszelkich uprawnień służb, ocena ich po roku funkcjonowania ustawy. Znajemy sobie sprawę, że ta ustawa jest aktem całkowicie nowatorskim. Takim aktu prawnego w Polsce nie było, jak dotąd. Mamy dokładną, jednolitą, tak jak podkreślałem, definicję określonego z środka przymusu, stosowanych środków przymusu oraz też rozpisane dokładnie kompetencje, które służby stosują. Dlatego też wydaje mi się, że właśnie, że czy w Wysokiej Izbie, czy w Komisji Spraw Wewnętrznych, bo to na pewno komisja będzie postulowała, to mogę powiedzieć jako przewodniczący, oraz też Komisji Spraw i Spraw Człowieka, w przyszłym roku dokonanie dokładnej analizy, jak wygląda funkcjonowanie ustawy i weryfikacji uprawnień. Tak jak podkreślam, od lat to jest niezależne politycznie. Każdy minister tworzy swoją dokładnie służbę. Brakuje uzupełnienia funkcjonowania i zaznębiania się współpracy między służbami. Jest czasami zakres powielania się kompetencji. Wydaje mi się, że, tak jak mówiłem, bezpieczeństwo w państwie jest jedno. I też ten cały, nazwijmy to, ten power kompetencyjny plus też wyszkolenie funkcjonariuszy powinno być wykorzystane w sposób jak najbardziej racjonalny. Panie Marszałku, Panie Ministrze, Wysoka Izbo. W imieniu Komisji Spraw Wewnętrznych noszę uchwalenie powyższego sprawozdania zawartego w drupu 1234. Jeszcze na zakończenie chciałbym podziękować panu ministrowi Piotrowi Stachanczykowi za współpracę, bo współpraca to bardzo merytoryczna, bardzo też cierpliwa. Wszystkim członkom i podkomisji, i komisji za pracę podkreślam ciężką, ciężką pracę, bo był ten okres krótki, dosyć krótki do przepracowania tego projektu, ponieważ orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego narzuca nam cenzurę czasową, czyli czerwiec. Do czerwca musi ten projekt wejść, być podpisany, zostać podpisany przez prezydenta. Oczywiście powinien. Od tego zależy wola Wysokiej Izby. W każdym razie Komisja Spraw Wewnętrznych rekomenduje, aby Wysoka Izba ten rządowy projekt przyjęła. Dziękuję.