Krzysztof Kwiatkowski: Poprawki do KSH dla bezpieczeństwa prawnego

Panie Marszałku, Panie Ministrze, Panie, Panowie Senatorowie. Chciałbym Państwu przedstawić projekt zmiany ustawy Kodeks Spółek Handlowych oraz niektórych innych ustaw. Nad projektem pochyliły się i pracowały dwie senackie komisje. Komisja Praw Człowieka i Praworządności oraz Komisja Ustawodawcza na posiedzeniu w dniu 20 stycznia. Szanowni Państwo, w ramach pracy komisji, kiedy pracowaliśmy nad projektem uchwalonym na posiedzeniu w Sejmu dniu 9 stycznia, konieczne okazało się wprowadzenie kilku poprawek uzgodnionych, za co serdecznie dziękuję z Ministerstwem Sprawiedliwości. Między innymi dodaliśmy brakujące przepisy przejściowe, ponieważ ustawa nie przesądza, jaki wpływ będzie miał dodawany do Kodeksu Spółek Handlowych. Nowy artykuł 476, paragraf 1, w odniesieniu do złożonych, a nie rozpatrzonych wcześniej wniosków o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców. W związku z tym, że zgodnie z artykułem 20 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, wniosek o wpis do sądu rejestrowego rozpoznaje się nie później, niż w terminie siedmiu dni od daty jego wpływu do sądu. W praktyce może to zająć nawet kilka tygodni, jak pokazuje doświadczenia. Nawet zdarzają się przypadki, też z takim miałem okazję się zapoznać, że trwało to kilka miesięcy. Oznaczałoby to, że w dniu wejścia w życie artykułu 1, punkt 27 nowelizowanych przepisów będą w sądach rejestrowych, a także w trakcie procedowania wnioski o wykreślenie, do których nie będzie załączony wykaz akcjonariuszy, jako obowiązek wynikający ze zmienionych przepisów. Brak przepisu przejściowego należy rozpatrywać, w związku z tym nie w kategoriach jakiegoś błędu techniczno-legislacyjnego, a przede wszystkim jednak konstytucyjnego, jako naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego w aspektach bezpieczeństwa i prawnego, oraz pewnej lojalności państwa wobec obywateli i zaufania do tego, że prawo stanowione przez ustawodawcę odnosi się do wszystkich istotnych kwestii, które w praktyce mogą występować w związku z realizacją nowo nałożonego obowiązku. Drugą poprawkę, którą wprowadziły połączone komisje, też uważam, że istotną, to jest usunięcie luki w ustawie dodawanego artykułu 476, z którego wynika, że wykaz akcjonariuszy spółki będzie sporządzany na podstawie informacji, o których jest mowa w artykule 328 Kodeksu Spółek Handlowych według stanu po zatwierdzeniu sprawozdania likwidacyjnego. Dlaczego? Dlatego, że trzeba zauważyć, że kodeks przewiduje sytuację, w której wniosek o wykreślenie spółki z rejestru może być zgłoszony bez wcześniejszego zatwierdzenia sprawozdania likwidacyjnego. Ustawa nie rozstrzyga według jakiego stanu ma być sporządzony w takiej sytuacji wykaz akcjonariuszy w przypadku zgłoszenia wniosku o wykreślenie spółki z rejestru bez zatwierdzenia sprawozdania likwidacyjnego, co oczywiście także powodowałoby praktyczne kłopoty w stosowaniu przepisów. Ostatnia poprawka, którą wprowadziły połączone komisje, to korekta zmiany zawartej w artykule 1 punkt 29 przepisu artykułu 1 punkt 29 noweli, która dokonuje korekty odesłania w artykule 593 kodeksu spółek handlowych. Tam po prostu mamy błąd w postaci błędnego odesłania. W związku z tym, że artykuł 591 jest artykułem bezustępowym, nie można odsyłać do jego paragrafu 2 i 3, czyli już mówiąc kolokwialnie, to odesłanie było do przepisów nieistniejących. To jest istota zmian, które wprowadziły połączone komisje. Mam takie przekonanie i za co w tym miejscu koleżankom i kolegom pracującym nad tym projektem, a w sposób szczególny biuru legislacyjnemu, bardzo serdecznie dziękuję, bo uważam, że te propozycje poprawek, które przedstawiłem w imieniu połączonych komisji senackich, są niezwykle istotne. Ale chciałem w tym miejscu także podziękować obecnym na sali przedstawicielom strony rządowej, bo ta ustawa realizuje niezwykle ważny cel, czyli zwiększenie bezpieczeństwa obrotu prawnogospodarczego oraz dalsze dostosowanie obowiązujących przepisów do zmian, będących skutkiem powszechnej dematerializacji akcji, w tym przede wszystkim podniesienie poziomu ochrony akcjonariuszy oraz pozostałych uczestników obrotu, a także usprawnienie procedury dokonywania wpisów w rejestrze akcjonariuszy. Ustawa nowelizuje oczywiście w niezbędnym zakresie kodeks spółek handlowych, w związku z tą dematerializacją. Począwszy już od 1 marca 2021 roku, obowiązuje powszechna i obligatoryjna dematerializacja akcji spółek niepublicznych oraz obowiązek zarejestrowania tych akcji w rejestrze akcjonariuszy prowadzonym przez podmiot uprawniony do prowadzenia rachunków papierów wartościowych albo w depozycie papierów wartościowych, co wynika jeszcze z ustawy wprowadzonej w sierpniu 2019 roku, ustawy kodeks spółek handlowych, a konkretnie zmian w tym kodeksie. W konsekwencji utraciły moc prawną dokumenty akcji wydawane przez spółkę. Z prawnego punktu widzenia dokumenty to zostały zastąpione wpisami w rejestrze akcjonariuszy albo w przypadku zarejestrowania akcji spółki w depozycie papierów wartościowych zapisami akcji na rachunkach papierów wartościowych. Istotą dematerializacji jest zmiana postaci akcji z papierowej na elektroniczną, czyli zapis w systemie teleinformatycznym. Następstwem dematerializacji akcji jest m.in. to, że każda akcja, zarówno na okaziciela jak i imienna, ma status akcji rejestrowej. W tym samym podział akcji na akcję imiennej i na okaziciela w przypadku akcji zdematerializowanych nie ma już uzasadnienia. Możecie Państwo mieć poczucie, że mówię o wyjątkowo specjalistycznych zagadnieniach, ale wbrew pozorom czasami te specjalistyczne zagadnienia bardzo mocno rzutują na życie obywateli. Teraz już mniej, ale był taki okres np. 10, 15, 20 lat temu, gdzie posługując się pewnymi akcjami, których emisja była poprzez spółki w czasach II Rzeczypospolitej, czyli między I a II wojną, dochodziło do prób restytucji imienia czasami w sposób budzący skrajne wątpliwości co do prawidłowości i uczciwości tego procesu. Ja nie będę mówił o pewnej znanej spółce w Katowicach, która była właścicielem wielu budynków mieszkalnych i różnych konsekwencjach, które mogły wynikać, a czasami wręcz wynikały z posługiwania się tego typu akcjami. Dlatego chciałbym w tym miejscu bardzo serdecznie podziękować, bo zmiany, które proponuje resort, sprowadzają się m.in. do nałożenia na zarząd spółki obowiązku zgłaszania aktualnych danych podmiotowi prowadzącemu rejestr akcjonariuszy w terminie 7 dni od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego takie dokonanie. Zmiana ma na celu zapewnić aktualność danych zgromadzonych w rejestrze akcjonariuszy. Zdarzeniem uzasadniającym dokonanie wpisu w rejestrze będzie zdarzenie skutkujące zmianom danych wpisanych do tego rejestru np. podwyższenia kapitału zakładowego spółki czy zmiana adresu spółki. Kolejna zmiana to nałożenie na podmiot prowadzący rejestr akcjonariuszy obowiązku zawiadomienia sądu rejestrowego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego wygaśnięcia albo rozwiązania umowy o prowadzeniu rejestru akcjonariuszy ze wskazaniem daty jego wygaśnięcia albo rozwiązania w terminie 7 dni. Zmiana ma na celu wzmocnienie regulacji służących zapewnienia ciągłości rejestracji akcji spółek niepublicznych. Przesądza też ta nowelizacja, że do wniosku o wykreślenie spółki z KRS-u w związku z likwidacją spółki będzie musiał być dołączony wykaz akcjonariuszy spółki. Także przesądza formę prawnej oświadczenia o zgodzie na wpis w rejestrze akcjonariuszy składanego przez osobę, która uprawnienia mają być wykreślone, zmienione lub obciążone przez wpis w rejestrze akcjonariuszy. Zgodę na wpis będzie się składała w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym albo w formie pisemnej w obecności osoby upoważnionej przez podmiot prowadzący rejestr akcjonariuszy, który prowadzi swoją obecność, potwierdzi swoją obecność podpisem albo w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem zaufanym. Rozszerza także nowelizacja zakresów danych, które będą ujawnione w rejestrze akcjonariuszy. Obok dotychczasowych danych m.in. będzie ujawniany numer PESEL, data urodzenia akcjonariusza w przypadku osoby niebędącej osobą fizyczną, numer akcjonariusza we właściwym rejestrze oraz nazwa tego rejestru. Rozszerza także katalog przesłanek utraty ważności świadectwa rejestrowego. Utratę ważności świadectwa rejestrowego będzie powodowało również wygaśnięcie zastawu z innej przyczyny niż przeniesienie akcji obciążonych zastawem w celu zaspokojenia zastawnika oraz ustawa,

---