Ewa Kaliszuk - ustawa o edukacji to nie zamykanie szkół, lecz wsparcie

00:00
00:01 Szanowny panie marszałku, Wysoka Izbo, szanowna pani minister, szanowni państwo.
00:06 Zabieram głos w sprawie procedowanej dzisiaj ustawy o zmianie ustawy Prawo Oświatowy i niektórych innych ustaw.
00:14 Jako senator, ale także jako nauczyciel, były dyrektor szkoły i wiceprezydent miasta odpowiedzialny za edukację.
00:21 Patrzę więc na te ustawy nie tylko z poziomu sporu politycznego, ale również z poziomu praktyka, który przez lata odpowiadał za funkcjonowanie szkół w realnych warunkach demograficznych i finansowych.
00:35 I chcę powiedzieć jasno, że procedowana dzisiaj ustawa nie jest projektem zamykania szkół, jak to państwo sugerujecie.
00:43 Jest projektem odpowiedzialności, odpowiedzialnego zarządzania zmianą, którą przynosi demografia.
00:50 Rzeczywiście w wielu gminach liczba dzieci systematycznie maleje i to na pewno nie jest teza polityczna, to jest po prostu fakt statystyczny.
00:58 I możemy udawać, że problem nie istnieje, albo możemy stworzyć ramy prawne, które pozwolą samorządom reagować w sposób przemyślany i odpowiedzialny. I ta ustawa daje właśnie takie narzędzia.
01:11 Po pierwsze, nie wprowadza żadnego automatyzmu.
01:15 Nie ma tu centralnej decyzji o likwidacji czy łączeniu szkół.
01:19 Każda decyzja pozostaje w rękach samorządu, który najlepiej zna lokalne uwarunkowania, prognozy demograficzne, oczekiwania rodziców i możliwości organizacyjne.
01:30 Państwo niczego nie nakazuje, natomiast państwo umożliwia.
01:34 I to społeczność lokalna decyduje, czy i w jaki sposób skorzysta z nowych rozwiązań.
01:39 Po drugie, ustawa w żaden sposób nie upraszcza likwidacji szkół.
01:43 Utrzymany zostaje obowiązek podjęcia uchwały o zamiarze likwidacji, zapewnienia uczniom kontynuacji nauki w warunkach niegorszych niż dotychczasowe oraz uzyskania pozytywnych opinii kuratorów oświaty.
01:57 Doprecyzowano, o czym mówiła pani minister, zakres oceny dokonywanej przez organ nadzoru pedagogicznego.
02:04 Wprowadzono możliwość zaskarżania opinii kuratora do sądu administracyjnego oraz obowiązek przeprowadzenia konsultacji z rodzicami, a w przypadku uczniów pełnoletnich z nimi samymi.
02:15 Zatem uporządkowano i uczytelniono procedury.
02:20 Jednocześnie w nawiązaniu do wczorajszej dyskusji na posiedzeniu połączonych komisji samorządu terytorialnego i administracji państwowej, chciałabym podkreślić, że edukacja nie jest wyłącznie zadaniem samorządu, ale także odpowiedzialnością państwa za jakość i dostępność kształcenia w całym kraju.
02:37 Dlatego opinia kuratora oświaty, wiążąca przy decyzjach o likwidacji szkoły, nie powinna być postrzegana przez samorządowców jako ograniczenie samodzielności gminy, lecz jako element systemu równowagi i troski o dobro uczniów.
02:55 O tę równowagę koniecznej do zachowania przesądza również fakt, że mamy dwa organy powiązane ze szkołą, czyli organ prowadzący i organ sprawujący nadzór pedagogiczny.
03:07 Zatem opinia kuratora oświaty nie jest mechanizmem blokującym, lecz formą merytorycznego nadzoru, który ma służyć temu, aby decyzje organizacyjne były podejmowane odpowiedzialnie i z uwzględnieniem interesu lokalnej społeczności i standardów państwowych.
03:24 Myślę również, że dziś, kiedy po ośmiu latach rządów Prawa i Sprawiedliwości, kuratoria oświaty i wyraźnie to podkreślam, zostały odpolitycznione, nie musimy obawiać się już o podejście polityczne do kwestii opinii kuratorów oświaty, natomiast możemy być przekonani, że podejście kuratorów oświaty do kwestii likwidacji szkół będzie zrównoważone, odpowiedzialne i oparte na przesłankach czysto merytorycznych.
03:52 Chciałam też podkreślić jeszcze jedną rzecz ważną. Tu państwo z Prawa i Sprawiedliwości podkreślacie, że my będziemy likwidowali, zamykali szkoły. Ministerstwo Edukacji nie zamyka szkół i ich nie likwiduje. Powiem więcej, żeby nawet wyłączyć się kompetencyjnie z udziału w tym procesie, usuwa się z ustawy dotychczasowy zapis o możliwości złożenia zażalenia przez jednostkę samorządu terytorialnego do ministra edukacji na postanowienie kuratora.
04:21 Takie zażalenia przez lata były składane i często minister edukacji podtrzymywał opinię kuratora. Dzisiaj Ministerstwo, uchylając ten zapis, po prostu wyłączyło się z tego procesu, pozostawiając go w rękach samorządów i samego kuratora oświaty. I nie ma się z czego śmiać, panie senatorze, taka jest prawda.
04:41 Tak, umywa.
04:43 Po trzecie, szanowni państwo, ustawa daje elastyczność organizacyjną, która w warunkach niżu demograficznego może służyć jakości edukacji. Czyli możliwość funkcjonowania szkoły, obejmującej klasy 1-3, 1-4 czy 4-8, w uzasadnionych przypadkach demograficznych lub geograficznych, nie oznacza obniżenia standardów.
05:05 Może oznaczać lepsze wykorzystanie kadry, dostęp do specjalistów, nowoczesnych pracowni, stabilniejsze warunki pracy nauczycieli i bardziej kameralne nauki dla uczniów. To jest nadal decyzja samorządu.
05:18 Jako były dyrektor wiem, jak trudno, szczególnie w małych szkołach, zapewnić pełną obsadę przedmiotową i stabilne etaty.
05:26 Jako nauczyciel też wiem, że jakość edukacji zależy od organizacji, współpracy zespołu i realnych możliwości kadrowych.
05:34 Zatem odpowiedzialna reorganizacja może być szansą, a nie zagrożeniem.
05:39 Ustawa pozwala również, aby infrastruktura szkolna, przy zachowaniu nadrzędnej funkcji edukacyjnej i po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora, była wykorzystywana szerzej na potrzeby lokalnej wspólnoty. Dla najmłodszych dzieci, dla seniorów, dla organizacji. I w małych miejscowościach, to już też było powiedziane, szkoła często jest jedyną przestrzenią publiczną. Zamiast pustych sal, możemy tam realizować centrum życia lokalnego. I również mam tę wiedzę pozyskaną od samorządowców, że oni bardzo na te zapisy ustawowe czekają.
06:13 Mamy także rozwiązania organizacyjne dla najmniejszych szkół, takie jak możliwość organizowania świetlicy dla dzieci z oddziałów przedszkolnych czy wydawania podwieczorków. Być może są to pozornie drobne kwestie, ale dla rodzin w małych miejscowościach mają bardzo ważne znaczenie.
06:28 Ustawa porządkuje również kwestie związane z tworzeniem zespołów szkół, z organizacją kształcenia dwujęzycznego, ogranicza część zbędnych obciążeń administracyjnych i jeszcze jedna rzecz, za którą też wczoraj dziękowałam Ministerstwu Edukacji Narodowej, za bardzo ważny dla samorządowców dodany artykuł 9a, który reguluje sytuację dotyczącą osób fizycznych, które z powodu przejścia na emeryturę czy rentę rezygnują z dalszego prowadzenia szkoły, i nowe regulacje pozwalają na to, aby szkoła taka ponownie trafiła w ręce osoby fizycznej, a nie musiała być przejmowana przez jednostkę samorządu terytorialnego.
07:08 To jest również racjonalizacja nadzoru i też większe zaufanie do samorządów.
07:13 Wysoka Izbo, najłatwiej jest powiedzieć: nie zmieniajmy niczego i dyskredytować wszystko.
07:18 Najłatwiej jest zagłosować przeciwko każdej propozycji tylko dlatego, że została przedstawiona przez obecny rząd.
07:26 Podczas prac w Sejmie cały klub Prawa i Sprawiedliwości opowiedział się przeciwko tej ustawie. I trudno nie odnieść wrażenia, że w tym przypadku sprzeciw ma charakter zasadniczy wobec wszystkiego, co nie pochodzi z własnej inicjatywy.
07:40 Szkoda, że zamiast merytorycznej rozmowy o konkretnych rozwiązaniach, mamy do czynienia z negacją dla samej negacji.
07:47 Edukacja powinna być bowiem obszarem, w którym potrafimy wyjść poza logikę bieżącego sporu.
07:54 Szanowni państwo, oczywiście, że ta ustawa nie rozwiązuje wszystkich trudności, problemów i wyzwań systemu oświaty, ale daje samorządom realne narzędzia, porządkuje procedury, wzmacnia konsultacje społeczne i pozwala dostosować sieć szkół do zmieniającej się rzeczywistości demograficznej.
08:12 I ostatnia kwestia.
08:14 Wczoraj była mowa podczas połączonych komisji o niewystarczających środkach na edukację. W zasadzie zdominowała tę naszą dyskusję.
08:23 I naprawdę, proszę państwa, ja apeluję o to, abyśmy w końcu przestali sprowadzać edukację tylko i wyłącznie do wydatków.
08:34 Wczoraj przewodniczący komisji samorządu terytorialnego i administracji państwowej zarzucił ustawodawcy, że wprowadzane przepisy pozbawiają samorządy jako tych, którzy mają kompetencje ustawowe do organizacji sieci i kształtowania obwodów, poprzez wiążącą opinię kuratora w stosunku do zamiaru likwidacji szkoły.
08:55 No szanowni państwo, no właśnie nie. Jesteśmy za tym, żeby kurator nadal miał te swoją kompetencje tych tak zwanych drugich oczu i możliwość wypowiedzenia się wiążącą opinią. I właśnie dlatego jest to dobre i dlatego temu ma to służyć, żebyśmy tylko i wyłącznie z powodów finansowych nie zamykali szkół, ale brali również pod uwagę inne przesłanki, które o tym powinny decydować.
09:21 I jeszcze jedna rzecz. Proszę państwa, edukacja nie będzie przynosić dochodów. Edukacja była kosztem, jest kosztem i będzie kosztem.
09:30 Edukacja to jest inwestycja w przyszłość, w rozwój cywilizacji, w rozwój społeczeństw.
09:37 W kapitał ludzki po prostu. I sprowadzanie edukacji do poziomu wydatków, powiem państwu tak, przestaje być akceptowalne i jest szkodliwe dla dzieci, dla uczniów w szkołach, dla rodziców, dla nauczycieli i dla dyrektorów szkół.
09:53 Bo przez to demotywujemy tych ludzi do pracy i również obniżamy prestiż zawodu.