Agnieszka Kołacz-Leszczyńska - Szansa dla szkół w obliczu niżu demograficznego

Dziękuję bardzo. Panie marszałku, Wysoki Senacie, pani minister, szanowni państwo. Mam ogromną przyjemność przedstawić sprawozdanie komisji, połączonych komisji, dotyczących właśnie tej ustawy. Szanowni państwo, na początek kilka danych statystycznych, bo to pokaże obraz i pokaże podstawy do stworzenia tych przepisów, które w tej ustawie są zawarte. A mówią o tym, że prognoza ludności wskazuje, że liczba ludności Polski będzie systematycznie spadać, jak się wszyscy pewnie domyślamy. W 2023 roku liczba ta wynosiła około 37,6 miliona osób. Według GUS do 2060 roku liczba ludności ma się zmniejszyć do 30,9 milionów osób, co oznacza ubytek o 6 milionów 700 tysięcy osób, czyli około 22%. Kluczowym powodem tego stanu, jak państwo się domyślacie, jest ujemny przyrost naturalny oraz starzenie się polskiego społeczeństwa. Wcześniejsze, nawet najbardziej pesymistyczne prognozy GUS, dotyczące lat 2023-2060 nie przewidywały takich wartości, jakie zostały wykazane w najnowszej prognozie. Z aktualnej prognozy ludności wynika, że w Polsce do 2029 roku liczba dzieci w wieku 7-14 lat spadnie o około 5%. Do 2034 roku prognozuje się spadek o około 19,5% tej grupy wiekowej, a do 2060 roku spadek ten, według GUS, może wynieść około 30%. Szanowni państwo, nie będę czytała tych wszystkich przerażających danych. Ja tylko wskazuję je jako podstawę do stworzenia tego projektu. A te opisane procesy demograficzne szczególnie niekorzystnie wpłyną na szkolnictwo na wsi, w małych miastach, a tym samym na liczebność szkół funkcjonujących na tych terenach. Wobec niekorzystnych zmian demograficznych problemem staje się więc utrzymanie funkcjonowania publicznych szkół podstawowych, oferujących właściwy poziom nauczania blisko domów rodzinnych dzieci, realizujących obowiązek szkolny, a w szczególności dzieci uczęszczających do klas 1-3 szkoły podstawowej. Są uzasadnienia, które czytamy dla tego dla tej ustawy już. W latach 2015-2023 wprowadzono szereg zmian, mających istotny wpływ na organizację oświaty samorządowej. We wspomnianym okresie systematycznie wprowadzano szereg regulacji, które niestety usztywniały zasady organizacji i funkcjonowania oświaty samorządowej. Na przykład ograniczenie szkół filialnych podporządkowanych szkole podstawowej. W wielu obszarach edukacji przeniesiono akcent ze wspierania publicznych szkół i organów prowadzących te szkoły na ich kontrolowanie i uzależnienie od wiążącej opinii kuratora oświaty. Często przedstawiciele samorządów lokalnych, prowadzących szkoły podstawowe, mając na względzie obecnie obowiązujące przepisy, deklarowali, że jedynym sposobem na dostosowanie sieci szkół podstawowych do malejącej liczby uczniów była likwidacja szkół, do których uczęszczało niewiele dzieci. Należy jednak mieć na uwadze, że likwidacja małej szkoły, choć często jest uzasadniona ekonomicznie, a nawet demograficznie, może nieść za sobą niekorzystne, postrzegane przez niektórych jako nieodwracalne skutki społeczne. Jeszcze kilka słów z uzasadnienia tej ustawy. Szkoły podstawowe, zwłaszcza te na terenach wiejskich, od wielu pokoleń są postrzegano jako ośrodki życia społeczno-kulturalnego. Projekt ustawy umożliwia wzmocnienie tej dotąd nieuregulowanej ustawowo roli szkoły, dając jednocześnie możliwość poszerzenia przez jednostki samorządu oferty wsparcia skierowanej do swoich mieszkańców. Infrastruktura pustoszejącej z powodu zmian demograficznych szkoły, czy przedszkola i placówki, może więc być szansą na zaspokojenie potrzeb rodziców powracających na rynek pracy przez zapewnienie w siedzibie szkoły opieki żłobkowej, na przykład w formie punktu opieki dziennej, oraz umożliwienie korzystania z wychowania przedszkolnego. Budynek szkoły, oczywiście przy przestrzeganiu wszelkich zasad związanych z bezpieczeństwem uczniów, może być na przykład miejscem realizacji polityki senioralnej przez organ prowadzący szkołę oraz pobudzania i rozwijania aktywności obywatelskiej bez zmiany statutowych celów i zadań szkoły. Projekt ma na celu wprowadzenie regulacji przede wszystkim pozwalających na dostosowanie na poziomie szkół ponad podstawowych do zmian demograficznych, chroniąc przy tym, tam gdzie jest to możliwe, usytuowanie blisko domu rodzinnego. Bezpieczne miejsce edukacji dzieci szkoły, dzieci w szkole podstawowej. Jeszcze kilka słów z uzasadnienia. Założenia projektu, czyli już teraz ustawy, te miejsca, głównie po zakończeniu obowiązkowych zajęć edukacyjnych, mogą być wykorzystywane do zaspokajania innych niż potrzeby edukacyjne dzieci, potrzeb lokalnej społeczności. Proponowane rozwiązania tworzą alternatywę w stosunku do likwidacji małej szkoły podstawowej. Umożliwią również gminom z jednej strony zagwarantowanie młodszym dzieciom edukacji w latach 1-3 szkoły podstawowej położonej jak najbliżej rodzinnego domu, nawet w przypadku małej liczby uczniów. Z drugiej strony zapewnienie uczniom klas 4-8 szkoły podstawowej odpowiedniej jakości edukacji w szkole zatrudniającej wykwalifikowanych nauczycieli, nauczających w dobrze wyposażonych pracowniach przedmiotowych. Proponowane rozwiązania są też korzystne dla nauczycieli, którzy obecnie są zatrudniani w wielu szkołach i prowadzą po kilka godzin zajęć tygodniowo w każdej z nich. Zatrudnienie nauczyciela na pełen etat w jednej szkole nie tylko pozwala na pełniejsze wykorzystanie jego potencjału dla dobra uczniów, ale także daje szansę na pełne korzystanie z przywilejów, jakich jest zatrudnienie na podstawie mianowania, skorzystanie z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych. W grupie zmian dotyczących struktury organizacyjnej szkół podstawowych, szkół podstawowych znalazły się również przepisy o charakterze pro jakościowym, prowadzące rozwiązania wspierające uczniów, którzy chcieliby pobierać naukę w dwóch językach: polskim i nowym, nowożytnym. Szanowni państwo, i to główne, główne wątki z uzasadnienia tego, tej ustawy. Pewnie pani minister zaraz bardziej obrazowo przekaże państwu jak wygląda ta ustawa. Natomiast ja przekażę, jak wyglądało procedowanie ustawy podczas komisji. Była ożywiona dyskusja, pytano w różnych zakresach pana ministra, pani naczelnik, pana dyrektora, którzy uczestniczyli w pracach komisji. Zostały złożone również dwie poprawki. Został najpierw, znaczy na końcu, ale ale został daleko idący wniosek o odrzucenie tej ustawy przez jednego z senatorów, ale również złożone zostały poprawki. Jedna złożona przez pana senatora Zygmunta Frankiewicza, który w w trzech w trzech artykułach zniósłby wymóg uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty przy ustalaniu granic obwodu publicznej szkoły podstawowej. A również ten z ta konieczność pozytywnej opinii likwidacji przy likwidacji szkoły i jeszcze jeden z jedna z popraw, znaczy w tej poprawce był również znosi wymóg uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty w przypadku łączenia w zespół określonych typów szkół. I to były poprawki, które zostały odrzucone przez komisję, również została odrzucana, został odrzucony wniosek o odrzucenie ustawy. Natomiast zostały przyjęta poprawka, która jakby uregulowała jeszcze doprecyzowała, bardziej doprecyzowała przepisy w zakresie dotyczącym opiniowania zamierzonej przez jednostkę samorządu realizacji zadań innych niż oświatowe. Myślimy tutaj o zadaniach związanych z opieką nad dziećmi w wieku do lat trzech, o polityką senioralną, ochroną zdrowia, kulturą oraz wdrażaniem programów pobudzania aktywności obywatelskiej, które będą prowadzone w budynku szkoły lub placówki. Również w tej poprawce była, było doprecyzowanie, że w przypadku szkół lub placówek artystycznych opinię będzie wydawał nie kurator oświaty, a Centrum Edukacji Artystycznej. i jeszcze uzupełniliśmy w tej poprawce uzupełniliśmy katalog zadań określonych dotyczących zadań z zakresu kultury fizycznej, turystyki, które jednostka samorządu terytorialnego będzie mogła realizować właśnie w budynku szkoły lub placówki. i i to było uzupełnienie, uzupełnienie tego. Jeszcze jeden zapis w tej poprawce dotyczył dostosowania przepisu dotyczących wydawania pozytywnych opinii, regulacji, które wydawanych w przypadku likwidacji lub przekształcenia szkoły lub placówki, łączenia szkół lub placówek w zespół, ustalania obwodów szkołom podstawowym i będą one wydawane w terminie 30 dni od dnia doręczenia wystąpienia jednostki samorządu terytorialnego o wydanie tej opinii. I właściwie to wszystko, szanowni państwo, czyli, czyli ustawa była procedowana, dwie poprawki, jedna odrzucona, jedna przyjęta i wniosek o odrzucenie ustawy w całości również został odrzucony. Dziękuję. Dziękuję bardzo pani senator. Czy są pytania do pani senator sprawozdawczyni?