Jacek Protas: nowelizacja izb obrachunkowych godzi w samorząd

Panie Marszałku, Panie Ministrze, Wysoka Izbo. W imieniu Klubu Platforma Obywatelska przedstawiam stanowisko do projektu ustawy o zmianie ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych oraz niektórych innych ustaw. Projekt jest próbą przekształcenia niezależnej i obiektywnej dotychczas instytucji kontrolno-nadzorczej w podporządkowanej całkowicie administracji rządowej organ wyposażony w uprawnienia i narzędzia do represjonowania i dyscyplinowania jednostek samorządu terytorialnego według niejasnych i nieprecyzyjnych kryteriów. Odnosząc się do zapisów z uzasadnienia projektu uważamy, że nie ma związku pomiędzy stanem nadmiernego zadłużania się kilku niewielkich gmin, a skutecznością narzędzi i mechanizmów kontroli finansowej i nadzoru zawartych w obecnej ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych. Wystarczy zobaczyć, jakie nadwyżki finansowe wygenerowały samorządy w ostatnim roku. Reguły zapobiegające nadmiernemu zadłużaniu się JST zapisane w ustawie o finansach publicznych są wystarczająco rygorystyczne. Wystarczy je odpowiednio egzekwować. Mechanizm zaproponowany w tej nowelizacji odzwierciedla niechęć i nieufność rządu PiS do samorządu terytorialnego w Polsce. Przewiduję bowiem po pierwsze całkowite podporządkowanie regionalnych izb obrachunkowych administracji rządowej, przede wszystkim poprzez sposób powoływania i odwoływania prezesa tej instytucji oraz kolegiantów. Po zmianie tej ustawy bardziej kolegów prezesa. A przecież Regionalna Izba Obrachunkowa są instytucjami administracji państwowej, a nie rządowej. To nie to samo. Po drugie nieuprawnione i niezgodne z Konstytucją rozszerzenie uprawnień kontrolnych i nadzorczych izby. Przede wszystkim poprzez wprowadzenie kryterium gospodarności, rzetelności i celowości w procesie nadzoru. Podczas gdy artykuł Konstytucji 171, ustęp 1 mówi, iż działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności. To podstawa niezależności i suwerenności samorządu terytorialnego. Wreszcie wyposażenie w uprawnienia prezesa Rady Ministrów do odwoływania, rozwiązywania bądź zawieszania każdego organu administracji samorządowej z klauzulą natychmiastowej wykonalności. Te zmiany w ustawach o samorządzie odpowiednio gminnym, powiatowym i województwa godzą gwarantowaną konstytucyjnie w artykule 165 ust. 2 samodzielność jednostek samorządu terytorialnego w zakresie prawa do ochrony sądowej. Ponadto nieostre i ocenne przesłanki do takiego działania stwarzają niekontrolowaną swobodę w nadużywaniu tych drastycznych kroków. Zwracamy też uwagę na zapisy artykułu 8 tej ustawy, który przewiduje natychmiastowe wygaśnięcie stosunków pracy ze wszystkimi członkami kolegiów, prezesami i wiceprezesami regionalnych izb obrachunkowych. Naruszają one odpowiednio artykuł 2 i artykuł 24 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. To jest jak zwykle natychmiastowy skok na stołki, nie zważając na jakiekolwiek uwarunkowanie. Reasumując, projekt tej ustawy nie wynika z potrzeby poprawy skuteczności działania RIO, ale z chęci odebrania podmiotowości i niezależności jednostek samorządu terytorialnego. Daje nieuzasadnione uprawnienia premierowi do represjonowania wójtów, burmistrzów, prezydentów, zarządów powiatów i województw oraz organów uchwałodawczych, łącznie z ich odwoływaniem i rozwiązywaniem. Nowelizacja została przyjęta w Polsce samorządowej ze zrozumiałym niepokojem i sprzeciwiem. Budzi też olbrzymie wątpliwości Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych. Cytuję. Przekazany do konsultacji projekt jest w wielu miejscach niespójny, a proponowane regulacje stoją w sprzeczności z zasadami państwa prawa wynikającymi z Konstytucji Rzeczypospolitej. Kolejny cytat. Wątpliwości budzi to, czy główny cel określony przez projektodawców, to jest wzmocnienie zabezpieczeń przed niekontrolowanym zadłużaniem się jednostek samorządu terytorialnego, będzie osiągnięty po wprowadzeniu proponowanych zmian. Stosunek PiS do samorządu odzwierciedla także sposób procedowania ustawy. Najpierw jeden projekt idzie do Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu i potem wychodzi z rządu. Potem jest poprawiany, panie pośle, sprawnie na posiedzeniu podkomisji i potem komisji. Nie pierwszy raz w taki sposób omijacie Komisję Wspólną Rządu i Samorządu. Wobec powyższego, uznając projekt za szkodliwy i niekonstytucyjny i godzący w niezależność samorządu terytorialnego, w imieniu Klubu Platforma Obywatelska składam wniosek o odrzucenie projektu w drugim czytaniu. Zabierze pan poseł Grzegorz Długi. Bardzo dziękuję.