Władysław Kosiniak-Kamysz o ustawie o zasiłkach dla opiekunów

Dziękuję bardzo. Panie Marszałku, Wysoka Izbo. Przedstawię zaraz ustawę o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, na którą czeka wiele osób w Polsce, również tych, z którymi miałem przyjemność rozmawiać w zeszłym tygodniu w Ministerstwie Pracy, którzy zgromadzili się przed Sejmem. Czeka też wiele osób na te rozwiązania dotyczące wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zacznę od historii, bo tych głosów w poprzednich wypowiedziach też nie brakowało. I jaki jest stan faktyczny? Dobrze, że na sali jest pan premier Miller, bo tu trzeba jasno powiedzieć. Świadczenie pielęgnacyjne zostało wprowadzone 1 maja 2004 roku przez rząd Leszka Millera. I to było świadczenie skierowane do rodziców dzieci niepełnosprawnych, do tej grupy. I bardzo dobrze, że zostało wprowadzone. Po wielu latach nieposiadania takiego świadczenia zostało wprowadzone świadczenie pielęgnacyjne, które było skierowane tylko do jednej wyodromnionej grupy. Więc tutaj te zdania, które padały, że nie wolno różnicować jakichś grup, nie wolno jakichś grup wyróżniać, no to tak w historii Polski było i w historii też polityki społecznej i wspierania różnych grup. Było wspieranie określonej grupy i było wyróżnianie określonej grupy. Jeszcze raz. Cieszę się, że to rozwiązanie dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego zostało w 2004 roku wprowadzone. Ale podkreślam, dotyczyło ono tylko i wyłącznie grupy rodziców dzieci niepełnosprawy. Co się działo dalej? Były i orzeczenia Trybunału i zmiany ustaw. Jedno z orzeczeń Trybunału wskazało, że trzeba rozszerzyć pulę odbiorców również o dorosłe osoby niepełnosprawne. I tak się stało. Takie zmiany nastąpiły w 2009 roku, kiedy ze świadczenia pielęgnacyjnego mogli skorzystać zarówno opiekunowie dzieci, jak i osób dorosłych niepełnosprawnych. I doszło do tych zmian dotyczących kryterium, doszło również do zwielokrotnienia ilości osób korzystających z tego świadczenia. Po pierwsze, gdy startował system w 2004 roku, to było około 60-70 tysięcy osób. A po przyłączeniu dodatkowej nowej grupy osób, mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, ten wzrost był zasadniczy i osiągnął poziom 224 tysięcy w roku 2012. Szczególny wzrost był w ostatnich latach, kiedy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało rozszerzone. Wydatki na ten cel zwiększyły się w roku 2009, wynosiły 350 milionów, w roku 2012 wynosiły 1,4 miliard. Ale czy przez okres funkcjonowania tylko świadczenia pielęgnacyjnego dla rodziców dzieci niepełnosprawnych nie było problemu z opieką nad dorosłymi niepełnosprawnymi czy niesamodzielnymi? W roku 2004, 2005, 2006 czy 2007 był ten problem. Było jeszcze mniej ośrodków wsparcia dziennego, było mniej i nie tylko, nie mówię tu o domach pomocy społecznej, bo to jest całodobowy pomysł, ale mówię o domach dziennego pobytu, mówię o różnego rodzaju warsztatach terapii zajęciowej, innych tego typu placówkach. I co, i wtedy nie było problemu opieki nad osobą niepełnosprawną dorosłą? No, może gdyby nie lata, kiedy też nie był podnoszony to świadczenie, bo przypomnę, że jego wysokość na początku wynosiła 420 zł i była obwarowana dostępnością przez próg dochodowy, który był jeszcze niższy niż jest obecny. Też był ten problem. I gdy wzrosła ilość osób korzystających ze świadczenia pielęgnacyjnego, gdy była też chęć podnoszenia, szczególnie w pierwszej kolejności rodzicom dzieci niepełnosprawnych, ale przy uwzględnieniu, że trzeba pomagać tym, którym jest najtrudniej, została zaproponowana zmiana ustawy, nie odbierająca prawo wszystkim, tylko wprowadzająca kryterium dochodowe uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kryterium, które dzisiaj wynosi 623 zł w listopadzie zostanie zwiększone, bo już taka decyzja została przez Radę Ministrów podjęta. I z tego świadczenia korzysta dzisiaj 15 tysięcy osób. Oczywiście Trybunał po rozpatrzeniu skargi Rzecznika Praw Obywatelskich wskazał na błąd w procesie przejściowym, w procesie odebrania świadczeń osobom, które miały przyznane decyzje administracyjne, i ten błąd wskazany przez Trybunał trzeba jak najszybciej naprawić. Ta ustawa naprawia i trzeba też przeprosić tych, i to uczyniłem wobec opiekunów osób niepełnosprawnych. Ale przeprosiny też muszą iść w łączności z projektem ustawy, który reguluje tę kwestię w zakresie wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Po pierwsze nastąpi zwrot niewypłaconych pieniędzy dla tych wszystkich, którzy w lipcu 2012 roku mieli wydane decyzje dotyczące opieki nad osobą niepełnosprawną. Byli opiekunami osób niepełnosprawnych. Zostaną im zwrócone niewypłacone przez ten czas pieniądze. To będzie kwota około 5,5 tysiąca wraz z odsetkami. O tych odsetkach też dyskutowaliśmy z przedstawicielami osób niepełnosprawnych, gdy był przygotowywany ten projekt ustawy wykonującej wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Więc wyrównanie następuje, uruchomienie na nowo wypłacania tego świadczenia pieniężnego i wypłata zaległości wraz z odsetkami. Gminy w ciągu 14 dni będą zobowiązane do poinformowania osób uprawnionych do tego świadczenia o tym, że można składać wnioski o przywrócenie, o odebranie zaległości i o wypłatę na bieżąco. Koszt wprowadzenia tej ustawy w roku 2014 to miliard złotych 372 miliony. I o ten zasiłek będą mogli się starać wszyscy, którzy w lipcu 2013 roku utracili prawo do tego świadczenia. Pozostaje specjalny zasiłek opiekuńczy, obwarowany kryterium dochodowym. Warto podyskutować nad tą propozycją, o której mówiła pani poseł Bańkowska i pewnie też jest zawarta w tym, co prezentował pan poseł Szwed, o dostępności z uwagi na rezygnację z zatrudnieniem. I myślę, że o tym będziemy dyskutować na komisji. Wiele słów padło na temat, jak trudno opiekować się, czy to osobą niepełnosprawną, czy to niepełnosprawnym dzieckiem, czy niepełnosprawną osobą dorosłą. Pewne różnice istnieją. Oprócz oczywiście takich przypadków przejściowych, o których też pani poseł Bańkowska wspominała, gdzie tam 1, 2 czy 3 dni decydują o wysokości tego wsparcia. Pamiętajmy jednak, że dziecko, które rodzi się np. z niespełnosprawnością, nie ma szansu na wypracowanie ani renty, ani emerytury. Też koszty utrzymania, koszty edukacji, koszty bieżącego utrzymania, nawet związanego ze wzrostem dziecka, z jego rozwojem i potrzeby inwestycji są wyższe. Ta wysokość alimentacji rodziców wobec dzieci jest dużo częściej wyższa niż dzieci wobec swoich rodziców później. Też nie możemy zapomnieć o roli rodziny w całym procesie wspierania. Niezależnie od tego, czy jest niepełnosprawność, czy tej niepełnosprawności nie ma, jest obowiązek alimentacji wynikających z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na rzecz po pierwsze dzieci. To jest pewnie oczywiste, ale jest też ten obowiązek alimentacji i wspierania swoich rodziców czy dziadów. Ta ustawa oczywiście nie reguluje całego systemu. Tu też się zgadzam z tymi wnioskami, że to jest rozwiązanie na dziś bardzo potrzebne. Bo wykonuje wyrok, daje możliwość uzyskania świadczenia osobom, które utraciły do niego prawo, ale nie rozwiązuje całości problemu. Jest druga propozycja podniesienia świadczenia pielęgnacyjnego dla rodziców dzieci niepełnosprawnych. O niej rozmawialiśmy wczoraj na komisji. Dziś będzie drugie czytanie. Te dwie ustawy są na dzień dzisiejszy bardzo potrzebne. I im szybciej je przyjmiemy, im szybciej Wysoka Izba zdecyduje się na ich przyjęcie, tym lepiej o to apeluje. Ale one nie rozwiązują całości problemu. I na pewno nie poprzestaniemy tylko na prezentacji tych dwóch ustaw, tylko na przygotowaniu całościowego rozwiązania wsparcia osób niepełnosprawnych, niesamodzielnych. I to musi nastąpić, to nastąpi jak najszybciej. To musi nastąpić w ciągu kilku najbliższych miesięcy. Trafi na pewno taki projekt pod obrady Wysokiej Izby. I tu słuszne głosy, żeby zdążyć w tym roku, żeby jasne, całościowe reguły gry wchodziły. Chciałbym od 2015 roku przy zachowaniu wszystkich możliwych okresów przejściowych. Więc to całościowe podejście do tematyki nie tylko świadczeń, ale również wszelakiego wsparcia aktywności zawodowej. Wsparcia instytucji pomagających rodzinie w opiece nad osobą niepełnosprawną, niesamodzielną. Aktywności społecznej i integracji. Ten system się przez lata budował i budowali go wszyscy. Dokładali każdy swoją cegiełkę. Dając, myślę, wyraz swojej współodpowiedzialności za system wspierania osób niepełnosprawnych. Niezależnie czy od prawej, czy od lewej strony. Każdy dołożył, czy w obszarze PFRON-u, czy w obszarze zasiłków, czy w obszarze wsparcia rodziny, czy integracji społecznej, swoją część do tego systemu. On jest rozbudowany i szeroki. Czy spełniający wszystkie na czele oczekiwania? Na pewno nie. Uważam, że powinien jeszcze bardziej indywidualnie podchodzić do sytuacji rodziny i do sytuacji osoby niepełnosprawnej. Oczywiście, gdy się wprowadza jakieś reguły, to czasem bardzo na wysokim poziomie, na poziomie ustawy może gdzieś niedoprecyzowanie, czy sformułowanie spowodować, że taka indywidualna ocena staje się trudniejsza. Trzeba na pewno wszystkie siły skierować do indywidualnej oceny i do wzmocnienia pracowników socjalnych. Bo oni dzisiaj też wykonują ogromną rzecz i część pracy na rzecz osób niepełnosprawnych, na przykład samotnych. Bo mówimy tutaj o wsparciu rodziny i o możliwości korzystania z różnego rodzaju świadczeń przez rodzinę. Ale pamiętajmy, że jest grono osób. I to szczególnie w tej grupie osób dorosłych, niesamodzielnych czy niepełnosprawnych, które są samotne, które mieszkają same, do których, gdyby nie pracownik socjalny, to często nikt nie zagląda. Więc trzeba też w tym obszarze wzmocnić pracownika socjalnego i w jego pracy codziennej, i w ocenie możliwości wsparcia dla rodziny. Szanowni Państwo, Wysoki Sejmie, uprzejmie proszę o szybkie procedowanie nad tym projektem, który, tak jak mówię, jest projektem wykonującym wyrok Trybunału Konstytucyjnego, potrzebny jak najszybciej do wprowadzenia, ale nie jest ostatnim słowem w tym obszarze wsparcia dla osób niepełnosprawnych. I jest też jednym z etapów dochodzenia do całościowych rozwiązań. Więc uprzejmie proszę Wysoką Izbę o przyjęcie tego projektu ustawy i pilne procedowanie. Dziękuję bardzo. Dziękuję panu ministrowi.