Marzena Machałek o wynikach PISA: postęp i nierówności w edukacji

W sprawie wyników badań umiejętności uczniów w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawa i Sprawiedliwości pytania będą zadawali Pani Teresa Wargocka i Pan Andrzej Kryj. Proszę bardzo Panią Poseł Teresę Wargocką o zadanie pytania. Dziękuję Panie Marszałku. Badanie PISA organizuje międzynarodowe konsorcjum nadzorowane przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju oraz przedstawicieli państw członkowskich. To największe badanie umiejętności uczniów na świecie. Badane są umiejętności w zakresie czytania ze zrozumieniem, rozumowania w naukach przyrodniczych oraz rozumowania matematycznego. Realizowane jest ono co trzy lata. W Polsce po raz pierwszy odbyło się w 2000 roku. W Polsce polską edycję tego badania prowadzi Zespół Instytutu Badań Edukacyjnych. Badania pokazują poziom i zróżnicowanie umiejętności piętnastolatków. Umiejętności, które rozwijają się w trakcie edukacji szkolnej oraz poza szkołą. W 2018 roku w badaniu uczestniczyło 79 krajów i regionów, a liczba przebadanych uczniów przekroczyła 660 tysięcy. Polskę reprezentowało 5635 młodych uczniów, piętnastolatków z 227 szkół. Pani minister, jaki jest poziom umiejętności kluczowych dla przyszłości młodego pokolenia Polaków w badanych obszarach na tle innych państw biorących udział w badaniu? Dziękuję serdecznie. Na pytanie odpowie pani sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, pani minister Marzena Machałek. Bardzo proszę. Dziękuję. Panie marszałku, Wysoka Izbo. Rzeczywiście badania PISA to bardzo ważne badanie międzynarodowe, które angażuje coraz więcej krajów na świecie. I to, co należy podkreślić, służy przede wszystkim oszacowaniu kompetencji uczniów piętnastoletnich w zakresie czytania, matematyki i nauk przyrodniczych jest cennym źródłem informacji na temat tych umiejętności, a także innych kontekstowych uwarunkowań, które powstawaniu, tworzeniu czy doskonaleniu tych umiejętności służą. I rzeczywiście warto podkreślić, że Pols uczniowie wypadli dużo lepiej w tym badaniu niż w 2015 roku. Pamiętamy, że we wszystkich dziedzinach w tym badaniu była kilkunastopunktowa różnica w stosunku do poprzedniego badania, czyli nie dość, że mamy progres, to naprawdę widać duże takie odbicie się uczniów, jeśli chodzi o problemy, które wyniknęły w 2015 roku. I warto byłoby się przyjrzeć przyczynom, które miały wpływ na tamten wynik, a także jaki na ten. Najlepsze nasze wyniki oczywiście znajdują się w światowej czołówce i są powyżej średniej OECD. I najlepsze wyniki w tym badaniu osiągnęli uczniowie z czterech regionów Chin, Hongkongu, Singapuru i Makao. W rozumowaniu matematycznym polscy uczniowie wyprzedzają Unii Europejskiej wszystkich poza młodymi estończykami. W rozumieniu tekstu polska młodzież zajmuje czwarte miejsce wśród krajów Unii. W rozumowaniu w naukach przyrodniczych jest na trzeciej pozycji. Tu jak pani poseł podkreśliła, była dobrana grupa badawcza, grupa uczniów. Z wielu był to proces podwójnego losowania. Wydaje się, że to jest bardzo reprezentatywne badanie. I teraz to, co trzeba podkreślić, że badanie PISA to badanie umiejętności, ani systemów edukacji, badani są piętnastolatkowie przede wszystkim. I to jest trudne do porównania systemy, ponieważ sprawdzamy nie systemy, a umiejętności i to jest istotne, co należy podkreślić. Ale to, co jest ważne i to, co w tej chwili jest analizowane, bo ten raport składa się z takich trzech części. Te części, to są właściwie nawet trzy raporty. I jeden z nich to są właśnie, co uczniowie wiedzą, co potrafią zrobić, główne wyniki i dotyczące to, o czym mówiliśmy. Ale też jest kolejne, które mówi, gdzie uczniowie mogą uzyskać sukces dotyczący równości, szans w edukacji ze względu na czynniki społeczne i jakie znaczenie dla szkolnego życia, dla uczniów mają takie rzeczy jak klimat szkoły, postrzeganie pracy nauczycieli, relacje uczniowskie, poczucie jakości życia wśród uczniów, przekonań rodziców na temat ich własnych możliwości rozwojowych oraz zagrożowania rodziców w edukację. I teraz innymi słowy, badania PISA to nie tylko wyniki tych umiejętności, ale przyglądaniu się, czy są nierówności społeczne, jaka jest jakość życia uczniów, dobrostan, jakie są kompetencje psychospołeczne, style pracy nauczycieli, postawy społeczne wobec uczniów oraz plany i aspiracje zawodowe. I teraz te wszystkie wyniki badania są bardzo istotne, dotworzonej przez rząd strategii umiejętności, którą tą strategię powstanie koordynuje minister edukacji, a nad jej pracą też nam tutaj pomaga i wspiera ECD. I w zasadzie ostatni raport dotyczący, taki będący jedną z podstaw tworzenia tej strategii umiejętności zintegrowanej, właściwie wskazuje na właściwe kierunki, które obraliśmy, jeśli chodzi o reformę kształcenia zawodowego, branżowego, a także podstaw programowych. Chcę też jasno podkreślić, że warto by tutaj zwrócić uwagę, bo o tym nie mówiliśmy, że w Polsce istnieją jeszcze relatywnie duże nierówności społeczne, jeśli chodzi o edukację. Nie są tak duże jak w Niemczech i Francji, ale wśród krajów o najwyższych wynikach mamy te nierówności najwyższe. I to jest zadanie, które musimy się jako system edukacji jako państwo mierzyć. W kolei ciągle niezmiennie jest trochę nienajlepsze postrzeganie, a może nawet postrzeganie klimatu szkoły. Czyli polscy uczniowie mają dosyć niskie poczucie przynależności do szkoły i zakorzenienie w środowisku. I Polska jest wśród tych krajów, w których większe poczucie przynależności do szkoły koreluje z niższymi wynikami. To też jest ciekawe. Im większe poczucie przynależności, tym gorszy wynik. To też, myślę, ważna sprawa do refleksji. Generalnie też to, co takie analizy wskazują, to dosyć trudno uczniom wyjść z takich kulturowych nisz. Mamy oczywiście najniższy odsetek uczniów z najniższymi umiejętnościami. Czyli mamy bardzo wysoki odsetek uczniów z wysokimi umiejętnościami. Ale jeśli uczniowie już są w tej grupie o najniższych umiejętnościach, to trudno im z tego wyjść. I jest to często u nas uwarunkowane czynnikami kulturowymi. I to też jest zadanie dla Państwa, by to zmieniać. Dziękuję Pani Minister. Pytanie dodatkowe. Pan poseł Andrzej Kryj, proszę. Panie Marszałku, Panie Minister. Badanie, o którym mówimy, pokazuje poziom i zróżnicowanie umiejętności piętnastolatków, m.in. w dziedzinie rozumowania matematycznego. I rzeczywiście tutaj jest powód do dumy, bo na tle krajów europejskich prezentujemy się doskonale. Nasz wynik to 516 punktów. Lepsi są tylko Estończycy i Holendrzy. Ale chciałbym pokazać inną sytuację. Mianowicie ci, którzy poddawani są badaniom PISA, po kilku latach przystępują do egzaminu maturalnego z matematyki. I tu okazuje się, że matematyka to pięta hilesowa i przyczyna wielu niepowodzeń maturalnych. 8% licealistów i 16% uczniów techników tej matematyki nie zdaje. Co takiego dzieje się, że uczniowie, którzy świetnie rozumują matematycznie, wykładają się, mówiąc kolokwialnie, na maturze z matematyki? Jak temu zaradzić? Dziękuję bardzo. Pani Marszałku, Wysoka Izbo, nie odpowiem na to jednoznacznie. Przyczyn jest wiele. Przyczyna jest złożona. Wiemy, że był taki czas, kiedy matematyka nie miała takiej pozycji w szkole. Jest to przedmiot trudny. Jego nauczanie miało niższą rangę, bo nie był to przedmiot obowiązkowy na maturze. Dziś to wygląda inaczej. Też jest kwestia tego, jak i co bada PISA, bo bada taką matematykę upotrzebnioną, która pozwala później odnaleźć się we współczesności. Więc jakby porównanie tego do końca do matury nie da się tak złożyć jeden do jednego. Ale myślę, że też nie da się, musimy wtedy spojrzeć, jak ci uczniowie będą zdawali maturę. Ale chciałabym jasno powiedzieć, że my jesteśmy na etapie badań kontekstowych i uwarunkowań i dyskusji, analizy tych badań kontekstowych. Dzisiaj nie można powiedzieć, że dane zbierane w PISA pozwalają na jednoznacznie wskazanie przyczyn średniego, konkretnego wyniku dla danego kraju. Próba interpretacji każdorazowo wymaga przyglądaniu się kontekstowi kraju. Chciałabym to bardzo jasno powiedzieć. A z matematyką mamy jeszcze dużo pracy nad metodą uczenia matematyki. Nad przygotowaniem i doskonaleniem nauczycieli. Badania PISA, o czym też nie powiedziałam, służą wielu rzeczy. Doskonaleniu naszego systemu edukacji, przyglądaniu się, chociaż nie badają podstaw programowych, ale zawsze warto się przyjrzeć też podstawom programowym, kształceniu nauczycieli. To wszystko jest dla nas też duże i cenne źródło informacji. Natomiast takich badań dotyczących uczniów, którzy zdają maturę, które by tak kompleksowo pokazywały na tle innych krajów, nie mamy. Więc nie będę tutaj w sposób jednoznaczny mówiła o tym, co jest przyczyną, bo to nie jest jedna kwestia. I też tu chcę powiedzieć, że OECD mocno pokreśla, że celem badania, to też chciałabym zwrócić uwagę, nie jest ranking państw pod względem wyników, ale dostarczenie bogatej tej wiedzy kontekstowej dla każdego kraju, by te polityki krajowe, edukacyjne kształtować w sposób odpowiedzialny i mądry. I dlatego my też bierzemy to pod uwagę, tak jak mówiłam, w tworzeniu takiego horyzontalnego dokumentu, jakim jest zintegrowana strategia umiejętności. I sensowne jest dyskutowanie o wielu czynnikach warunkujących zmiany wyników. Ale gdybyśmy pytali się, dlaczego mamy tak dobre wyniki, co na to wpłynęło, to to, co podkreśla też OECD, że wyniki we wszystkich krajach są skorelowane mocno z rozwojem gospodarczym. Im bogatszy kraj, tym lepsze wyniki. Pozytywne zmiany gospodarcze w Polsce sprzyjają dobrym wynikom edukacyjnym poprzez jakość życia. Polityka społeczna ostatnich lat, transfery społeczne pomogły w osiąganiu lepszych wyników, szczególnie przez uczniów z najbiedniejszych rodzin. Więc myślę, że przed nami oczywiście dużo pracy, by te wyniki były coraz lepsze. Budowanie odpowiedzialnej strategii umiejętności i odpowiedzialne wykorzystanie też środków unijnych w kolejnej perspektywie przed nami. Także dziękuję bardzo. Dziękuję serdecznie posłom Prawa i Sprawiedliwości. Dziękuję serdecznie pani minister. Dziękuję.