Adam Bodnar w Senacie: apel o wzmocnienie ochrony praw dziecka

Szanowny Panie Marszałku, Szanowne Panie i Panowie Senatorowie, Szanowna Pani Rzecznik, ale Pani Rzecznik nie widzę niestety, a chciałbym widzieć jak mówię. Pani już ma indywidualne konsultacje praktycznie. Ja będę się starał przyczynić też trochę może do tych właśnie indywidualnych konsultacji, ale w sposób publiczny. Szanowna Pani Rzecznik, myślę, że będzie na Pani spoczywało wielkie zadanie i odpowiedzialność za prowadzenie Urzędu Rzecznika Praw Dziecka i też za nawiązanie do dzieła poprzedników. Chciałbym zwłaszcza zwrócić uwagę na to, co zrobił Pan Rzecznik Marek Michalak. Pod koniec moich kadencji, nawet nie pod koniec, pod koniec jego kadencji Rzecznika Praw Dziecka uhonorowałem Pana Rzecznika Michalaka medałem za zasługi dla praw człowieka, bo uważam, że te 10 lat, które sprawował ten urząd, stało się pewnym wzorem, jak należy to robić i w jakim kierunku należy iść. Jak ważne jest, żeby właśnie Urząd Rzecznika Praw Dziecka charakteryzował się empatią, zaangażowaniem, dostrzeżeniem współpracy z organizacjami społecznymi i taką właśnie bliskością do dzieci. Bardzo się cieszę, że Pani w swoim dzisiejszym wystąpieniu tyle uwagi poświęciła osobom, które kandydowały, czy zgłosiły się jako potencjalni kandydaci, bo uważam, że po prostu to jest takie może doświadczeń, wiedzy i kompetencji, że po prostu należy z tego skorzystać dla dobra dzieci. Tak samo jak należy skorzystać z zaangażowania licznych organizacji społecznych, które były zaangażowane w ten proces, ale także przez ostatnie lata, można powiedzieć, wypełniały taką swoistą lukę, która powstała w kontekście ochrony praw dziecka. Ja chciałbym zwrócić uwagę na kilka takich tematów, które, moim zdaniem, muszą jeszcze raz dodatkowo wybrzmienić. One się pojawiały w odpowiedziach na pytania, ale myślę, że można do nich się też jeszcze odnieść. Myślę, że nie ulega wątpliwości, że stan psychiatrii dziecięcej wymaga uwagi i myślę, że te diagnozy, także metody rozwiązania tego problemu znamy. Natomiast zwróciłbym państwa uwagę, zwróciłbym uwagę Wysokiego Senatu i pani rzecznik na to, że dzisiaj wieczorem będzie premiera filmu dokumentalnego pod tytułem Nic nie czuję w reżyserii redaktora Janusza Szwertnera i redaktora Anity Bugański. Myślę, że będziemy mieli kolejny etap dyskusji na temat stanu psychiatrii dziecięcej. Druga kwestia, która pojawiała się w pani wypowiedziach publicznych wcześniej, którą chciałbym dostrzec, to jest temat bezdomności dzieci. Mówimy o kryzysie bezdomności głównie w kontekście osób dorosłych, także w kontekście obywateli polskich mieszkających poza granicami Polski. Myślę, że to powinno być, to powinien być cały czas przedmiot zainteresowania Senatu. Ale myślę, że zastanowimy się skąd się bierze bezdomność dzieci, jakie są przyczyny, jak należy działać w kontekście relacji rodzicielskich, także w kontekście osób opuszczających zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich. Czyli jakie są przyczyny, dla czego dzieci nie mają schronienia. To jest jedno z najważniejszych zadań do rozwiązania. Bardzo duży temat, który tu wielokrotnie się pojawiał, to jest cała sfera prawa rodzinnego. Nie chciałbym powtarzać tych rzeczy, które już były powiedziane. Nie ulega dla mnie wątpliwości, że reforma i wzmocnienie sądów rodzinnych jest niezbędne. Szybkość postępowania w tych sprawach, działalność opiniodawczych zespołów, specjalistów sądowych, niebieskie pokoje, skuteczność i szybkość rozstrzygania w sprawach transgranicznych, wykonywanie wyroków w tym zakresie. Ale zwróciłbym uwagę na jedną instytucję, która była przedmiotem licznych wystąpień, także moich jako Rzecznika Praw Obywatelskich, a mianowicie pełnomocnik dla dziecka w postępowaniach rozwodowych. Czyli żeby dziecko nie było ofiarą sporu między rodzicami, tylko miało swojego własnego pełnomocnika w tych postępowaniach. W kontekście ochrony praw dziecka bardzo ważne jest wzmocnienie instytucjonalne ochrony tych praw. Bardzo dobrze, że tutaj Pan senator cytował konwencję o prawach dziecka, bo konwencja o prawach dziecka to jest ten dokument międzynarodowy, z którego możemy być dumni jako Polacy przyjęty w 1989 roku w wyniku działań polskiej dyplomacji. Ale mamy jedną zaległość, a mianowicie ratyfikację protokołu dodatkowego, trzeciego protokołu, który ustanawia system skargowy. Żeby każde dziecko, kiedy państwo polskie nie wypełni swojej roli, mogło się poskarżyć do Komitetu Ochrony Praw Dziecka Orensetowskiego. To jest postulat powtarzany od lat. Może wreszcie uda się to zrealizować. Liczę na to, że tutaj wraz z Panią Rzecznik będziemy mogli o to wspólnie zabiegać. Dwie ostatnie kwestie. W kontekście ochrony praw dziecka, wydaje mi się, że musimy zastanowić się nad poprawnym, pełnym systemem instytucjonalnym ochrony praw dziecka. Bo z jednej strony to jest kwestia co zrobić z prawami ucznia i z rzecznikami praw dziecka. Pojawia się wiele różnych inicjatyw. Jeden z pomysłów to jest, żeby osoba od praw dziecka była regularnym zastępcą rzecznika praw dziecka. Jeszcze inne pomysły to osobna ustawa, osobny urząd. Jeszcze inne pomysły to kwestia ochrony praw dziecka na poziomie samorządów lokalnych. Ale być może też wprowadzenie takiej inicjatywa ze strony Ministerstwa Edukacji, aby rzecznicy byli powoływani w każdej szkole. To jest, mi się wydaje, jeden z ważniejszych tematów, jak się do tego podejść i jak to rozwiązać. Ale pani rzecznik dzisiaj w czasie dyskusji podjęła jeden z ważnych dodatkowych tematów, a mianowicie terenowa reprezentacja Urzędu Rzecznika Praw Dziecka. Pragnę zwrócić państwo uwagę, Wysoki Senacie, że Rzecznik Praw Obywatelskich też nie ma pełnej terenowej reprezentacji. Znaczy, że są tylko trzy biura terenowe w Gdańsku, we Wrocławiu oraz w Katowicach. I od lat pojawia się postulat rozszerzenia reprezentacji Urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich. Być może można byłoby to powiązać. To znaczy, żeby ta terenowa reprezentacja w każdym województwie objmowała wspólnie Urząd Rzecznika Praw Dziecka i Praw Obywatelskich. Oczywiście przy rozgraniczeniu kompetencji, bo pani rzecznik słusznie powiedziała, że czym innym jednak zajmuje się Rzecznik Praw Obywatelskich, a czym innym Rzecznik Praw Dziecka. I wreszcie ostatnia kwestia to są prawa szczególnych grup, bo dzieci to jest grupa niejednorodna. Mamy dzieci uchodźców, zwłaszcza uchodźców z Ukrainy. Mamy dzieci migrantów. Mamy dzieci, które przekroczyły granicę tej pan marszałek. O tym granice polsko-białoruskiej o tym najlepiej pan marszałek wie. Mamy dzieci, które poszukują swojej tożsamości, które także dzieci, które w którymś momencie swojego życia identyfikują się ze społecznością LGBT+. I wydaje mi się, że bardzo ważne jest, żebyśmy dostrzegali te różne aspekty spojrzenia na prawa dziecka, że to nie jest jednorodna grupa i odpowiednio do tego podejmowali działania. Pani rzecznik, jestem przekonany, pani rzeczniczko, jestem przekonany, że zostanie pani dzisiaj wybrana na to stanowisko i na sam koniec powiem jedną rzecz, że będziemy bardzo miło wrócić do domu i powiedzieć własnemu dziecku, że będzie miał rzeczniczkę, która także wie, co to jest Minecraft i potrafi grać ważną grę edukacyjną. Dziękuję bardzo.