Robert Biedroń o bezpłatnej pomocy prawnej i prawach obywatelskich

Panie Marszałku, Pani Rzeczniczko, Wysoka Izbo, w imieniu Klubu Ruch Palikota mam przyjemność, zaszczyt przedstawić naszą opinię na temat informacji o działalności Rzecznika Praw Obywatelskich w roku 2012 z uwagami o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela. Na wstępie chciałbym bardzo serdecznie podziękować Pani Rzeczniczce, złożyć podziękowania dla całego Biura Rzecznika Praw Obywatelskich i pogratulować. Obchodzimy w tym roku 25. rocznicę funkcjonowania działalności Biura Rzecznika Praw Obywatelskich zainicjowaną ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich w 1987 roku, powołaniem Rzecznika 1 stycznia 1988 roku. Przy okazji chciałbym podziękować także z tego miejsca wszystkim wcześniejszym Rzecznikom, którzy przez te 25 lat tworzyli porządne, trwałe fundamenty niezawisłości Urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich. A więc Pani Profesor Ewie Łędowskiej, Tadeuszowi Zieleńskiemu, Adamowi Zieleńskiemu, Andrzejowi Colowi, żyjącemu już Januszowi Kochanowskiemu, ale Pan Profesor przecież też przez wiele lat bardzo aktywnie angażował się w tworzenie tego urzędu, przewodniczył tej instytucji. No i oczywiście Pani Profesor serdecznie dziękujemy i gratulujemy i życzymy dalszej owocnej pracy. Dzisiejsza nasza dyskusja jest na pewno dobrą okazją, żeby porozmawiać o stanie obowiązującego prawa, o tym jak też instytucje odpowiedzialne za stosowanie prawa, czyli organy władzy publicznej, to prawo stosują. I to powinno nas także obligować do tego, żebyśmy pamiętali o tym, że Rzecznik Praw Obywatelskich w swoich zadaniach, w swoich celach ma wpisane dbanie o sprawiedliwość społeczną. I przedstawione przez Panią Rzecznik dzisiaj problemy właśnie dotyczą m.in. tej sprawiedliwości społecznej, której bardzo często brakuje. I my jako Wysoka Izba często też podejmując decyzje zapominamy o tym, że to też powinna być jedna z naczelnych zasad. A bywa tak, że tej refleksji nad stanowionym prawem, realizacją tego prawa w kontekście sprawiedliwości społecznej często bardzo brakuje. I na pewno fundamentalną kwestią, która przecież przewijała się w wystąpieniach wszystkich klubów dotychczas zabierających głos i także Pani Rzeczniczki jest dostęp do systemu pomocy prawnej, bezpłatnego systemu. To jest zaniedbanie, które jest winą wszystkich poprzednich rządów. O tym dostępie do bezpłatnej pomocy prawnej mówi się od bardzo dawna i niestety w tym zakresie nie zostało nic zrobione. I być może, być może na pewno ta ilość skarg, które trafiają do Pani Rzeczniczki jest właśnie powodowana m.in. tym, że dla wielu obywateli i obywatelek instytucja Rzecznika Praw Obywatelskich jest ostatnim kołem ratunku. Nie mając dostępu do bezpłatnej pomocy prawnej, często obywatele, którzy są ubodzy, obywatele, którzy pochodzą z mniejszych miejscowości, gdzie ciężko oprawnika, szukając, wiedząc o aktywności także Rzecznika Praw Obywatelskich, opozycji Rzecznika Praw Obywatelskich szukają tam rozwiązań. I dlatego, kiedy ja dzisiaj usłyszałem od Pani Rzecznik, ja o tym wiedziałem, ale Pani Rzecznik znów powtórzyła, że oprócz biura w Warszawie i trzech terenowych instytucji tak naprawdę wszystko pozostałe to są instytucje tworzone dobrowolnie przez Panią Rzecznik w ramach jakiegoś wsparcia np. ze strony wojewodów czy innych urzędów. I tutaj apel do koalicji rządzącej, skoro udaje się tworzyć takie instytucje przy wojewodach, to być może trzeba kontynuować tą pracę, być może poszerzać tę wiedzę. Przecież na wschodzie kraju nie ma żadnego biura, z tego co wiem Pani Rzecznik, a wiemy, że to ubóstwo dotyczy często ludzi żyjących w tej części Polski, którą nazywamy często wschodnią i dobrze by było, żebyśmy zastanowili się nad poszerzeniem funkcjonowania biur Pani Rzeczniczki. Inną kwestią, która dotyczy bezpłatnej pomocy prawnej jest kwestia petycji, czyli ta instytucja, która miała to rozwiązać, jak się okazuje, nie rozwiązuje tego problemu. Ja zapowiadam tutaj z tego miejsca, że my jako Ruch Palikota złożymy projekt dotyczący bezpłatnej pomocy prawnej, uregulowania tej kwestii, biorąc pod uwagę uwagi Pani Rzeczniczki dotyczące także tych kwestii finansowych, które w tym kontekście są bardzo ważne, a jak wiemy są w przypadku obecnego kryzysu powinny być na pewno brane bardzo głęboko pod uwagę. Chciałbym także wspomnieć o Krajowym Mechanizmie Prewencji, który obliguje Rzeczniczkę, Panią Rzecznik do wizytacji miejsc w Polsce. Takich miejsc jest 1800 i ja z przerażeniem czytam, że 13 osób musi wizytować te miejsca i niestety tych wizytacji nie udaje się przeprowadzać np. w zakładach psychiatrycznych, czy w domach pomocy społecznej, w domach seniorów. I to sprawia, że pewien wycinek rzeczywistości gdzieś nam umyka, a wszyscy chyba się domyślamy, że problem np. o którym też Pani Rzeczniczka wspomniała dotyczący stosowania przemocy w zakładach psychiatrycznych, czy w domach opieki społecznej czasami i często nagłaśniany przez media jest i brak wizytacji w tego typu instytucjach może budzić wątpliwości co do sytuacji przestrzegania praw obywatelskich, praw człowieka w tych instytucjach. Więc apel o to, żebyśmy tutaj jako Wysoka Izba także o tym pamiętali. Chciałbym wspomnieć w tym kontekście o tym, że my pracowaliśmy zresztą wczoraj nad nowelizacją ustawy o nieletnich i tam niestety rząd, to jest projekt rządowy, rząd proponuje stosowanie środków przymusu bezpośredniego w stosunku do nieletnich, np. użycia paralizatora. I chciałbym zaapelować do Pani Rzeczniczki Praw Obywatelskich tylko interwencje w tej sprawie o próbę jakiegoś zaangażowania, żebyśmy nie pogłębiali jednak tego problemu. Ja wiem jakie są możliwości rzecznika, są one dość ograniczone, ale dzisiaj pracujemy nad tym i tego typu zaangażowanie na pewno w pracach naszej komisji ze strony Pani Rzeczniczki będzie przydatne. Inną ważną kwestią, na którą chciałbym zwrócić uwagę jest kwestia implementacji prawa wspólnotowego do krajowego porządku prawnego. Tutaj mamy również wiele do nadrobienia. Pani Rzeczniczka w swoich kolejnych wystąpieniach zwraca na to uwagę. Sejm niestety jest odporny na tą krytykę, nad czym bardzo ubolewam. My doprowadziliśmy do ratyfikowania konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, ale nadal mamy problemy z konwencją bioetyczną, która nadal nie jest w Polsce implementowana. Protokołem 12 dotyczącym wykonywania kary śmierci, który także w Polsce nie został przyjęty. I ten przykład akta jest dobrym przykładem, że bywają sytuacje, w których obywatele wyrażają swój protest. I ja nie chciałbym, żeby doszło do takich sytuacji, że właśnie za pomocą takiego protestu obywatelskiego, który już jest chyba ostatecznością, będziemy rozwiązywali tego typu kwestię. Ja marzę o tym, żeby to wysoka izba, żeby polski rząd rozwiązywał tego typu kwestie, żeby obywatele nie musieli być angażowani, wychodzić na ulicę, tak jak miało to miejsce w przypadku akta. A przy okazji, przyłączając się znów do innych klubów, serdecznie dziękuję Pani Rzecznicze za zaangażowanie w tej kwestii. Już ostatnią kwestią, którą chciałbym tutaj poruszyć, jest kwestia wykonywania wyroku w Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Ja serdecznie dziękuję Pani Rzecznicze za monitorowanie tej kwestii. Sprawa Grzelak przeciwko Polsce, sprawa Alicji Tysiąc, jest cały katalog spraw Mączkowski i inni. To jest cały katalog spraw, które nie zostały implementowane do systemu prawa polskiego, wyroku w Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. I chciałbym zaapelować do Wysokiej Izby, my jako prezydia Komisji Spraw Zagranicznych, już kończy Panie Marszałku, jako prezydia podjęliśmy decyzję o powołaniu podkomisji do spraw wykonywania wyroku w Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Potrzebna jest jeszcze wola, być może prezydium Sejmu, przyspieszająca powstanie takiej podkomisji. Ona musi jak najszybciej rozpocząć swoje funkcjonowanie. Panie Marszałku, Pani Rzeczniczko, Wysoka Izbo, chciałbym serdecznie jeszcze raz podziękować za Państwa działalność, całemu zespołowi, który jest wspaniałym zespołem, z którym miałem wcześniej, zanim zostałem też posłem, przyjemność współpracować. Jest to wspaniała drużyna, której jest na czele, stoi Pani Rzeczniczka i chciałbym bardzo serdecznie Państwu wszystkim podziękować i życzyć wielu sukcesów przyszłości. Dziękuję bardzo. Dziękuję Panu Posłowi.