Krzysztof Kwiatkowski: Samozatrudnionym trzeba przyznać prawo do urlopu

Pani Marszałek, Panie, Panowie, Senatorowie, mam poczucie, że będę Państwu prezentował jeden naprawdę z niezwykle ważnych i istotnych dla nas wszystkich projektów, ale w sposób szczególny ważny dla miliona trzystu tysięcy Polek i Polaków, którzy mają to szczęście lub to nieszczęście, jak się za chwilę Państwo przekonacie, być na tak zwanym samozatrudnieniu, prowadzić własną działalność gospodarczą jako mikroprzedsiębiorstwo. I chciałbym w tym miejscu, bo rozejrzałem się po sali, zobaczyłem, że jest dla mnie na sali pan poseł Krzysztof Piątkowski, podziękować mu za to, że zainspirował mnie na zwrócenie uwagi na ten problem nierównego traktowania obywateli w kontekście uprawnień na rynku pracy. Szanowni Państwo, przedstawiając sprawozdanie połączonych Komisji, Komisji Ustawodawczej i Komisji Gospodarki Narodowej i Innowacyjności o projekcie ustawy zawartej w druku nr 200 Zmiany Ustawy Prawo Przedsiębiorców, chciałbym Państwa poinformować, że Marszałek Senatu skierował już 15 września do Komisji Ustawodawczej i Komisji Gospodarki Narodowej i Innowacyjności ten projekt o zmianie ustawy Prawo Przedsiębiorców. Komisje na wspólnych posiedzeniach w dniu 15 grudnia oraz później 28 stycznia rozpatrzyły projekt w pierwszym czytaniu i wprowadziły do niego poprawki, wniosząc do Senatu o przyjęcie jednolitego projektu z wcześniej przyjętymi poprawkami. Czego, Szanowni Państwo, projekt dotyczy? Tak naprawdę projekt dotyczy rzeczy fundamentalnych. Artykuł 66 Konstytucji stanowi, że pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów oraz określenie innych rzeczy, jak na przykład maksymalne normy czasu pracy. I sposób określenia tych dni wolnych od pracy określa ustawa. To możemy przeczytać w Konstytucji. Co to w praktyce oznacza? Artykuł 66 Konstytucji reguluje jedno z podstawowych praw pracowniczych, jakim jest prawo do wypoczynku. To prawo obejmuje gwarancję ustawowo określonych dni wolnych od pracy oraz corocznych płatnych urlopów. Prawo do wypoczynku zgodnie z tym zapisem Konstytucji przysługuje pracownikowi. Pojęcie to na gruncie artykułu 66 ust. 2 Konstytucji ma autonomiczne znaczenie i obejmuje nie tylko osobę pozostającą w stosunku pracy, ale również każdą inną osobę wykonującą pracę w celach zarobkowych. Ustawowe gwarancje prawa do wypoczynku powinny również objąć osoby świadczące pracę na innej podstawie niż umowa o pracę, co delege lata w obowiązującym w Polsce systemie prawnym nie ma miejsca. Szanowni Państwo, musimy się przyznać do rzeczy, która nam, ustawodawcy, wystawia złe światło. A czy do dzisiaj dopuszczaliśmy do sytuacji nierównego, wbrew zapisom Konstytucji, traktowania obywateli w zależności od tego, czy są zatrudnieni u pracownika, czy są zdecydowana większość z nich na tak zwanym samozatrudnieniu. My nie mówimy o ogromnych przedsiębiorcach. My często mówimy o osobach, które były zmuszane do przejścia na samozatrudnienie, bo ich główny pracodawca uważał, że tak jest wygodniej, w sposób budujący u niego mniejsze koszty, że to jest dla niego formuła, nie dla tego pracownika wygodniejsza z punktu widzenia wykonywania przez niego obowiązków. Artykuł 66 Konstytucji nakłada bowiem obowiązki przede wszystkim, i o tym musimy pamiętać, bo ustawa zasadnicza to obowiązek nałożony na państwo. Podstawowym z nich, jednym z podstawowych obowiązków jest określenie ustawowo treści i sposobu realizacji praw wskazanych w tym przepisie, w tym także uprawnień i obowiązków wynikających z prawa do dni wolnych, z prawa do wypoczynku. Szanowni Państwo, urlop, wynagrodzenie urlopowe jest świadczeniem socjalnym, należnym za sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Trybunał Konstytucyjny, który w tej sprawie i orzecznictwo sądów, które tej sprawy w wielu aspektach dotykało, mówi bardzo wyraźnie. Prawo do rocznego urlopu w ciągu roku jest prawem bezwarunkowym, a czy jest to prawo przypisane do pracownika niezależnie od sposobu jego zatrudnienia. Artykuł 66 Konstytucji ustawa odsyła do ustawy, która to ustawa określa treści praw uregulowanych w tym przepisie i sposoby ich realizacji. Zatem to ustawodawca miał obowiązek, żeby to doprecyzować. W aspekcie materialnym komentowany przepis zobowiązuje do nadania przepisom ustawowym takiego kształtu, by możliwa była realizacja tego prawa, czyli prawa do wypoczynku. Można wręcz mówić o pewnym zarzucie wręcz niekonstytucyjności, w sensie obowiązujących w tym momencie regulacji, która de facto pozbawiają tego prawa do wypoczynku tak dużą grupę obywateli. Szanowni Państwo, o czym my w praktyce mówimy? Musimy pamiętać, że w Polsce ilość osób, tzw. mikroprzedsiębiorców to 2,080,000. Spośród tej grupy właśnie około 1,3 mln osób to są osoby pracujące na własny rachunek, tzw. osoby na samozatrudnieniu. To nie są przedsiębiorcy zatrudniający innych pracowników. To są osoby, które na ogół samodzielnie wykonują określone obowiązki. Tak jak powiedziałem, często w takich firmach, w których obok nich jest inny pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę. I proszę sobie wyobrazić, do jakiej dochodzi sytuacji. Ten, który jest na umowę o pracę, ma prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego. Ten, który jest na tzw. samozatrudnieniu, tego prawa jest pozbawiony. Tym projektem ustawy, tą jawną niesprawiedliwość, dla 1,3 mln Polaków i Polaków poprawiamy. Przepis artykułu 66 Konstytucji, który przyznaje pracownikom prawo do wypoczynku, musi być teraz przez nas zrealizowany w postaci doprecyzowania ustawowego. Co projektujemy? Prawo do wypoczynku powinno przysługiwać nie tylko pracownikom, ale także samozatrudnionym, którzy nie zatrudniają żadnego pracownika na podstawie umowy o pracę. Wyłączeni z zakresu podmiotowego proponowanego rozwiązania byliby przedsiębiorcy pracodawcy, którzy zatrudniają innych pracowników. Istotą zmian, które proponujemy, istotą nowelizacji ustawy prawo przedsiębiorców jest przyznanie tzw. samozatrudnionym ulgi w opłacie składek na ubezpieczenia społeczne w jednym miesiącu danego roku kalendarzowego z tytułu realizacji prawa do wypoczynku. W dotychczasowym stanie prawnym, tak jak mówiłem, brakuje takich narzędzi, które urzeczywistniałyby prawo samozatrudnionego do wypoczynku. Urlop jako taki jest bowiem instytucją prawa pracy, a status tzw. samozatrudnionego nie jest regulowany tymi przepisami. W związku z tym jedynym racjonalnym rozwiązaniem, które może pomóc urzeczywistnić prawo do wypoczynku tej grupy osób jest stworzenie narzędzia, które redukowałby koszty tzw. samozatrudnienia w czasie, gdy osoba ta nie prowadzi działalności w związku z tym, że odpoczywa. Następstwem proponowanej zmiany będzie usunięcie z systemu prawnego luki, jak mówią prawnicy, luki aksjologicznej w tym zakresie. Szanowni Państwo, co proponujemy? Proponujemy, aby w nowym artykule, który dołączamy do przedmiotowej regulacji, artykule 18a, przyznać samozatrudnionym, którzy wykonują działalność gospodarczą w sposób ciągły, przez okres przekraczający 6 miesięcy, możliwość skorzystania w danym roku kalendarzowym w jednym wybranym przez siebie miesiącu z obniżenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne o 50% z tytułu realizacji prawa do wypoczynku. Obniżenie składki nie będzie wpływało na podstawy wymiaru składek. Tzw. samozatrudniony, który skorzysta z ulgi, nie poniesie z tego tytułu konsekwencji w przyszłości. Jego emerytura nie będzie niższa. Składka na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne do pełnej wysokości finansował będzie bowiem budżet państwa za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zakłada się obniżenie składki o połowę w jednym miesiącu, czyli można mówiąc obrazowo, że zapewniamy dwutygodniowy wypoczynek z opłaconą składką na ubezpieczenia. Mając na względzie stan finansów publicznych, proponujemy, aby przewidziane w projekcie rozwiązanie stosowane było wyłącznie do osób o niskim przychodzie. Beneficjentem tej ulgi na wypoczynek byłyby wyłącznie osoby, których przychód spoza rolniczej działalności gospodarczej z 6 miesięcy poprzedzających miesiąc zgłoszenia do ZUS-u chęci skorzystania z ulgi wynosił będzie nie więcej niż 60 tys. zł. Proszę zwrócić uwagę, jako autorzy, pomysłodawcy tego projektu sami się ograniczamy. Mówimy nie dla wszystkich, nie dla tych, którzy są na przykład na tego typu kontraktach, jak zdarzają się o bardzo wysokiej wysokości, gdzie formalnie nie mamy do czynienia z pracownikiem tylko od strony formalnej, też można powiedzieć samozatrudnionym, ale który na przykład zarabia w ramach pewnych kontraktów znaczące środki finansowe przekraczający ten limit 6 tys. zł, który proponujemy. Nie, my tą ulgę proponujemy dla mało i średnio zarabiających. Jednocześnie z katalogu beneficjentów wyłącza się przedsiębiorców, którzy spełniają warunki określone w artykule ubezpieczeniu społecznym. Chodzi o osoby, które odprowadzają składki tzw. rolnicze. Warunkiem skorzystania z uprawnienia będzie dokonanie odpowiedniego zgłoszenia tych osób. Szanowni Państwo, podsumowując, uważam, że projektowana nowelizacja to wyrównanie rażącej niesprawiedliwości wobec osób, które są na tzw. samozatrudnieniu. Dodatkowo licząc się z tym, że nawet nie o to chodzi, że to będą duże wydatki finansowe w danym momencie, bo te wydatki faktycznie pojawią się w momencie, kiedy te osoby przejdą na emeryturę, a nie w danym momencie, bo nie mówimy o wypłacie świadczeń, tylko o de facto operacji księgowej na rachunkach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nawet gdyby założyć, że skorzystają z tej możliwości wszyscy uprawnieni, od razu Państwa informuję, nie będzie takiej sytuacji. Niestety te osoby na tzw. samozatrudnieniu, często także wykonujące jakiś mikrobiznes własny, nie stać ich nawet na to, żeby na dwa tygodnie zamknąć swój biznes, np. prowadząc mały zakład usługowy. Więc wyliczenie, które mówi o maksymalnym zakresie opłacenia tych składek w wysokości 320 mln zł, to jest oczywiście wyliczenie wyłącznie hipotetyczne, które obejmowałoby odprowadzenie składek za wszystkie osoby uprawnione, a wiemy, że to nie jest możliwe. Dodatkowo z tej grupy, ale dzisiaj nie ma takich szacunków, nawet ZUS nam nie przekazał. Ta grupa jest ograniczona, tak jak powiedziałem, poprzez wprowadzenie limitu wysokości dochodów tych osób. Szanowni Państwo, bardzo Państwa proszę, rekomenduję, przekonuję, że przyjęcie tych przepisów to jest wprowadzenie sytuacji, w której państwo polskie deprecjonuje, gorzej traktuje, pokazuje, że są pracownikami drugiej kategorii wszystkich tych, którzy są na tzw. samozatrudnieniu. To naszym obowiązkiem, jako władzy ustawodawczej, jest wypełnić treścią legislacyjną zapis artykułu 66 Konstytucji, który mówi o prawie do wypoczynku. Nie mówiąc o tym, że prawo do wypoczynku jest zagwarantowane wyłącznie dla tych, którzy pracują na podstawie umowy o pracę. Polska powinna kierować się zapisami Konstytucji. Ten projekt ustawy to jest projekt oddania sprawiedliwości setką tysięcy Polaków pracującym na tzw. samozatrudnieniu i gorąco proszę o jego przyjęcie.