Marzena Okła-Drewnowicz: Apel o uszczelnienie ochrony seniorów

Pani Marszałku, Wysoka Izbo, Panie Pośle, rzeczywiście kwestie bezpieczeństwa osób starszych są jednymi z najważniejszych priorytetów, jeśli chodzi o politykę senioralną. Osoby starsze generalnie są bardziej narażone na różnego rodzaju oszustwa, wyłudzenia, nadużycia niż inne grupy społeczne. Te nadużycia czy też oszustwa mają miejsce na wielu polach, na bardzo różnych polach. Są to nadużycia czy też oszustwa przy zawieraniu transakcji finansowych, np. w sytuacji przekazywania mieszkania w zamian za np. opiekę. Są to tzw. umowy o dożywocie, np. nie mówię tutaj o darowiznach, które są w przypadku rodzin. Często umowy o dożywocie są zawierane z osobami fizycznymi, z osobami niespokrewnionymi. Mamy również często takie sytuacje, w których to mieszkania, nieruchomości przekazywane są, czy też w formie umowy są właśnie przekazywane w zamian za świadczenie finansowe funduszom hipotecznym, które działają w oparciu o kodeks cywilny. Mamy też odwrócony kredyt hipoteczny, który żeby w ogóle zadziałał, tak naprawdę musi być doregulowany innymi ustawami, które będą np. dotyczyły w ogóle świadczenia renty dożywotniej. Takich zapisów nie ma. Dlatego też ja w ciągu nie tylko ostatniego czasu, ale już przez wiele miesięcy prowadzę rozmowy, czy to z Ministerstwem Finansów, czy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, bezpośrednio w Komendzie Głównej, pod kątem tego, jakie nowe rozwiązania należałoby wprowadzić, czy też jak uszczelnić system, żeby osoby starsze nie były narażone na tego typu oszustwa. I co mamy zrobić, żeby zabezpieczyć w pełni ich prawa. I w związku z tym, na dniach właściwie mogę powiedzieć, bo już w przyszłym tygodniu, zaplanowane jest spotkanie wszystkich tych ministerstw, przedstawicieli tych ministerstw, ale również i strony społecznej, organizacji pozarządowych, które działają w obszarze bezpieczeństwa osób starszych. I od lat tak naprawdę zwracały uwagę na to, że ten system trzeba uszczelnić, nadzorować i wdrożyć nowe, tak naprawdę właściwie brakujące rozwiązania. I teraz tak, jeśli chodzi o kwestie samych umów o dożywocie, one, szanowni państwo, w ostatnich latach bardzo mocno wzrosły. W ciągu ostatnich 10 lat z 6 tysięcy zawieranych umów o dożywocie, w ubiegłym roku tych umów o dożywocie zawartych było 16 tysięcy. Jeśli chodzi o fundusze hipoteczne, tutaj tylko dwa najbardziej popularne fundusze w roku 2023 zawarły prawie 400 umów. Nie jest to dużo tak naprawdę 400 umów, ale to też wynika właśnie z tego, że jedyna forma prawna, w oparciu o którą te fundusze działają, to jest kodeks cywilny. Tak jak powiedziałam wcześniej, odwrócony kredyt hipoteczny, tutaj niezbędna jest kwestia do regulowania przepisów tak, żeby banki mogły tego kredytu udzielać. I myślę, że to jest dość duża, taka bezpieczna alternatywa dla osób starszych, które chciałyby w zamian za mieszkanie mieć świadczenie, ale tak, żeby ta transakcja była dla nich bezpieczna i żeby była absolutnie z poszanowaniem ich prawa. Żeby nie było takiej sytuacji, że ktoś przekazuje, czy też zbywa swoje mieszkanie w zamian za świadczenie finansowe, ale niestety to świadczenie finansowe otrzymuje raptem łącznie w wysokości 20-30% wartości nieruchomości. Więc tu jest bardzo duże wyzwanie, żeby prawa osób starszych były respektowane i żeby osoby starsze były w pełni zabezpieczone. Co też istotne, wrócę na chwilę, w przypadku funduszy hipotecznych, tutaj mamy do czynienia choćby z taką sytuacją, że po podpisaniu umowy osoba starsza tak naprawdę od razu przestaje być właścicielem swojej nieruchomości. Ta sytuacja też jest jak najbardziej do przeanalizowania pod kątem absolutnie zmiany. Kolejna kwestia. Pan poseł powiedział o kwestii wyłudzeń różnych, telefonicznych, najczęściej metodą na wnuczka, na policjanta, na książkę telefoniczną, na pracownika, socjalnego pracownika banku i rzeczywiście to są coraz powszechniejsze, że tak powiem, oszustwa, które w latach powiem tylko 2021-2024 w Polsce miało miejsce ponad 15 tysięcy oszustw. Między innymi tymi metodami. Na straty wynosiły ponad 530 milionów złotych, a odzyskano niespełna 23 miliony. To jest bardzo alarmujące. Z moich rozmów wynika, że duża część tych oszustw jest właśnie spowodowana, spowodowana, czy też ma miejsce poprzez kontakt telefoniczny na telefon stacjonarny. Więc tutaj też rozmowy już się toczą pod kątem zabezpieczenia, Panie Marszałku kończę, pod kątem zabezpieczenia właśnie tego typu, że tak powiem, łącza. Ale na koniec, te wszystkie zmiany są niezbędne. Czy to w kwestii umowy o dożywocie, tak żebyśmy mieli monitoring i jakiś nadzór nad tym, czy ktoś, kto rzeczywiście przejął mieszkanie w zamian za opiekę ją rzeczywiście sprawuje. I co w sytuacji, kiedy to na przykład samorząd ponosi koszty od płatności związane na przykład z pobytem w Domu Pomocy Społecznej, czy usług opiekuńczych, tu nie mamy żadnego monitoringu i żadnej możliwości na dzisiaj egzekwowania prawa, żeby ta opieka była sprawowana. A jeśli nie jest sprawowana i ktoś inny ponosi koszty, to żeby była partycypacja w ponoszeniu tych kosztów. I tu oczywiście moja bezpośrednia współpraca z Ministerstwem Rodziny. W przypadku funduszy hipotecznych, czy odwróconego kredytu hipotecznego, tutaj ta współpraca ma miejsce i z Ministerstwem Finansów, i z Ministerstwem Wigliwości. Ale również na spotkanie, o którym Państwu wcześniej wspomniałam, zaproszony jest na przykład KNF, czy też organizacje związkowe, finansowe, które na tym rynku działają. Wszystkie te rozwiązania, uszczelnienie systemu jest absolutnie fundamentalne. Natomiast choćby najlepsze uszczelnienie systemu i choćby najlepsze rozwiązania prawne były, to i tak takie sytuacje oczywiście mogą się zdarzyć. Stąd niezbędna jest sama świadomość osób starszych, jak należy postępować w sytuacji, kiedy chcą podjąć jakąś decyzję. Istotne jest to, żeby mieli się do kogo zwrócić. Mogli zapytać, jak w tej sytuacji postąpić. Dlatego też rozpoczęliśmy wspólnie, ja i wspólnie z panią wiceministrą sprawiedliwości, Zuzaną Rodzińską-Bluszcz, rozpoczęłyśmy w końcu maja, taki pilotażowy program zaadresowany do seniorów. Na razie zaczynamy w wychwie świętokrzyskim, w najstarszym regionie kraju. Oczywiście po tych doświadczeniach, jako program w całym kraju, szkolenia w każdym powiecie, w regionie, zatytułowane warto wiedzieć. Poradnik dla seniora, czyli jak dbać o swoje bezpieczeństwo, bo bezpieczny senior tak naprawdę świadomy senior. I tutaj są, że tak powiem, w tym przewodniku jest cała mapa drogowa, w przypadku na przykład zawierania, spisywania testamentów, darowizm, umów o dożywocie, jak zachować się w sytuacji, kiedy ktoś do nas dzwoni. Także mam nadzieję też, że taka powszechna edukacja prawna będzie uzupełnieniem bardzo ważnym tych działań, które są przed nami w kwestii tych umów, o których powiedziałam. Bardzo dziękuję. Przepraszam. Nie ma pani za co przepraszać, bo sprawa ważna, więc czasami dwa razy więcej czasu lepiej wykorzystać, niż zmarnować powietrzań. Dziękuję. Dziękuję.