Tomasz Lenz: Apel o zmianę umowy inwestycyjnej

Dziękuję Pani Marszałek, koleżanki i koledzy senatorki i senatorowie. Rzeczywiście w dniu wczorajszym Komisja zebrała się i obradowała nad przeczytanym i wymienionym przez Panią Marszałek dokumencie. Czuję się zobowiązany w stosunku do Państwa o wyjaśnienie pewnego kalendarium związanego właśnie z tą ustawą, którą będziemy dzisiaj głosować. Otóż aż 14 kwietnia 1988 roku, czyli bardzo dawno temu, podpisano umowę między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii, Jedlandii i Północnej w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji. W skrócie ta ustawa nazywała się umową inwestycyjną. Ta ustawa obowiązywała od 1988 roku i wiązało się to z tym, że w sytuacjach, w których między poszczególnymi przedsiębiorstwami, firmami – przeszliśmy okres zmian gospodarczych, więc na rynku pojawiły się firmy prywatne – w sytuacji, w której doszłoby do nieporozumień między poszczególnymi przedsiębiorstwami, które w zajęciu między Polską a Królestwem Wielkiej Brytanii prowadzą działalność gospodarczą, dochodzi do nieporozumień, braku konsensusu w sprawie rozliczeń za wykonane usługi czy protestów związanych z jakością wykonywanych usług, to ta ustawa powodowała, że firma brytyjska mogła skarżyć polski rząd w tej sprawie, a firma polska mogła skarżyć rząd brytyjski. I takie prawo obowiązywało od 1988 roku. Ale w międzyczasie, 6 marca 2018 roku, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że należy interpretować w ten sposób te przepisy, że stoją one na przeszkodzie postanowieniu umowy międzynarodowej zawartej między państwami członkowskimi, wedle którego inwestor z jednego z tych państw członkowskich może w przypadku sporu dotyczącego inwestycji w drugim państwie członkowskim wszcząć postępowanie przeciwko temu drugiemu państwu członkowskiemu przed sądem polubownym, którego kompetencją w państwo to zobowiązywało się uznać. I obie strony rzeczywiście uznały to orzeczenie. I w 2018 roku przed rządem Rzeczypospolitej Polskiej, a rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii doszło do porozumienia, w którym to uznano, że dokonamy zmian w prawie i nie będzie konieczne rozpatrywanie tych sporów na linii firma-państwo, tylko firmy zostaną zobowiązane do tego, że rozstrzygają te spory między sobą, wybierając sąd, który polubownie ma ocenić spór między poszczególnymi przedsiębiorstwami. I tak 28 marca 2025 roku rząd Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zwrócił się do rządu Rzeczypospolitej Polskiej z propozycją o zawarciu umowy, zgodnie z którą postanowienia umowy inwestycyjne przestają obowiązywać w odniesieniu do inwestycji dokonanych w czasie jej obowiązywania. Brytyjczycy zwrócili się do nas z prośbą o to, żeby jeżeli będą spory dotyczące inwestycji dokonanych w przeszłości, a dotyczących umowy, która obowiązywała, a takie rzeczy się zdarzyć mogą po wielu latach, to zasady umowy, które były zabarte tak jak mówiliśmy bardzo dawno temu, bo w roku 1988 nie obowiązują, a mają rozstrzygać te kwestie sądy arbitrażowe między podmiotami gospodarczymi. Dlatego też komisja poparła te rozwiązania i tę propozycję, która została na komisji przedstawiona jednogłośnie, uznając o istotną i stosowną w relacjach między Polską a rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Proszę też Państwa i kolegów i koleżanki o poparcie tych rozwiązań, a komisja w pełni popiera przyjęcie tej ustawy. Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo, panie senatorze.

---