Koalicja Obywatelska: Energia jako pierwsza linia obrony

W konferencji udział wezmą posłanka do Parlamentu Europejskiego pani Kamila Gasiuk-Pichowicz oraz sekretarz stanu w Ministerstwie Energii pan Wojciech Wrochna. Na początek bardzo proszę pani Kamila Gasiuk-Pichowicz. Dzień dobry, witam państwa bardzo serdecznie. Kiedy mówimy o bezpieczeństwie to wielu osobom przychodzi przede wszystkim do głowy armia. Bądźmy szczerzy, wystarczy przerwać dostawę energii i to już sprawia, że państwo przestaje normalnie funkcjonować. Nie trzeba przekraczać granicy, wystarczy po prostu zakłócić system przesyłowy. Widzimy to każdego dnia. Sabotaże kabli na Bałtyku, widzimy ataki na infrastrukturę energetyczną w Ukrainie, gdzie elektrownie są po prostu systematycznie niszczone przez Rosję. Widzimy także rosnącą liczbę cyberataków na operatorów energetycznych właściwie w całej Europie i to są działania wymierzone w stabilność państwa. Kiedy myślimy o Kijowie minus 18 stopni i Rosja, która metodycznie niszczy ciepłownię, 5,5 tysiąca bloków pozbawione ogrzewania, ludzie, którzy umierają także z zaczadzenia. Dzisiaj kraje są całkowicie zależne od energii. Gdy zatrzymuje się zasilanie to zatrzymuje się też transport. Administracja traci na sprawności. Opieka zdrowotna zaczyna działać w ograniczonym kryzysowym zakresie. Systemy łączności zaczynają działać także w ograniczonym zakresie i w ciągu kilku godzin po prostu pojawia się chaos. Infrastruktura, od której my zależymy w tak znaczącym stopniu, jest infrastrukturą rozproszoną, złożoną. Jest także infrastrukturą, która jest sterowana cyfrowo, połączona z innymi systemami. Bardzo często oparta jest na systemach zdalnego zarządzania. I jedno skuteczne uderzenie potrafi po prostu wywołać efekt domina, reakcję łańcuchową, której skala może bardzo szybko po prostu wymknąć się spod kontroli. I program CEF, Connecting Europe Facility, czyli łącząc Europę, którego jestem współraporterką w części energetycznej, powstał po to, aby finansować połączenia transgraniczne w infrastrukturze zarówno energetycznej, jak i transportowej, gdzie Europa jako całość zyskiwała więcej niż pojedyncze państwa. Dzięki temu programowi zsynchronizowano m.in. systemy energetyczne państw bałtyckich z kontynentem, rozwinięto korytarze transportowe, które używano z powodzeniem wtedy, kiedy w krytycznych momentach trzeba było udzielić wsparcia Ukrainie, finansowano terminale LNG i ograniczano w ten sposób zależność od rosyjskiego gazu. I te projekty miały bezpośredni wpływ na nasze bezpieczeństwo. Dzisiaj po prostu infrastruktura energetyczna stała się źródłem geopolitycznego nacisku i CEF potrzebuje także modyfikacji. I ja jako współsprawozdawczyni CEF w Parlamencie Europejskim zmieniam przepisy. Transport ma już komponent wojskowy, budżet wzrósł dziesięciokrotnie. Energetyka, ta część energetyczna CEF musi przejść taką samą drogę. Więc załatwiamy dwie rzeczy. Po pierwsze projekty Dual Use, czyli infrastruktura dla cywilów, dla obrony, w tym e-paliwa dla lotnictwa cywilnego i wojskowego. I po drugie ochrona infrastruktury krytycznej, energetycznej, która będzie kwalifikowana jako odrębny wydatek w ramach programu CEF. I moja rola jest bardzo konkretna. Po prostu zmieniać przepisy, zabezpieczyć finansowanie i dopilnować tego, żeby polskie firmy mogły skorzystać z tego funduszu. Dzisiaj chodzi po prostu o tempo, o wdrożenie. I za chwileczkę razem z panem wiceministrem Wojciechem Wrochną spotkamy się z prezesami firm energetycznych. Po to, aby właśnie uzgodnić wspólne działania. Europa zmienia przepisy, bo zmienia się otoczenie bezpieczeństwa. Rosja prowadzi coraz bardziej konfrontacyjną politykę wobec Zachodu, a przygotowanie infrastruktury energetycznej jest po prostu obowiązkiem państwa. Jednocześnie ta zdolność operacyjna zależy od paliwa, od energii, od zabezpieczonej logistyki, bo po prostu sprzęt bez stabilnego zasilania jest ograniczony w działaniu i infrastruktura energetyczna ma dzisiaj znaczenie operacyjne. Powiedzmy jeszcze jedno zdanie o szczegółach właśnie dotyczących infrastruktury podwójnego zastosowania. Czyli właśnie o rurociągach, o magazynach paliw, o punktach tankowania, które są rozmieszczone w strategicznych miejscach Europy. Dotychczas także ochrona infrastruktury była elementem dodatkowym bardzo dużych projektów infrastrukturalnych. Finansowano oczywiście nowe linie, nowe połączenia, ale zabezpieczenia pojawiały się niejako w tle. I obecna sytuacja wymaga innego podejścia, bo to finansowanie w odporność oznacza po prostu ochronę i fizyczną obiektów, i systemy sterowania, które są odporne na cyberataki, i zapasowe centra zarządzania, alternatywne połączenia, i przetestowane procedury kryzysowe. I każdy z tych elementów decyduje o tym, czy system utrzyma swoją ciągłość działania i muszą się także na to znaleźć dodatkowe pieniądze, aby to sfinansować. I nowa perspektywa finansowa, budżetowa na lata 2028-2034 i będzie właśnie kluczowym momentem. Oczywiście projekt CEF jako swój priorytet utrzymuje budowę dużych projektów infrastrukturalnych, ale odporność infrastruktury energetycznej powinna także stać się jednym z kryteriów finansowania projektów, a nie tylko jakimś takim dodatkiem do projektów rozwojowych. Agresja na wschodzie pokazała jednoznacznie, że ta destabilizacja infrastruktury energetycznej jest skutecznym narzędziem nacisku, że sabotaż, cyberatak, zakłócanie dostaw energii wpływają bezpośrednio na funkcjonowanie państwa i odporność systemu energetycznego oznacza zdolność przetrwania i pierwszego uderzenia, i utrzymania stałego działania systemu, ale także szybkie odtworzenie sprawności. Infrastruktura energetyczna, dzisiaj to jest kwestia życia i śmierci, dosłownie to nie jest problem Ukrainy. Na Ukrainie po prostu zobaczyliśmy coś, co Rosja może zastosować wszędzie i pomni tej lekcji bierzemy odpowiedzialność za to, aby CEF zmieniał swój także kształt. Nadajemy impuls zmianom legislacyjnym w Europie. Dziękuję. Bardzo proszę, pan minister Wojciech Wochna. Szanowni Państwo, na początek chciałbym bardzo podziękować pani poseł, że mamy możliwość przede wszystkim pracy nad tym raportem, współpracy, bo to szalenie istotne, to bardzo istotne, żeby Polacy, żeby polscy posłowie właśnie tak skutecznie zabiegali o polskie interesy, dlatego że na koniec dnia właśnie od takich rzeczy zależy nasze bezpieczeństwo i od takich rzeczy zależy również rozwój naszej gospodarki, więc na początku bardzo za to zaangażowanie dziękuję i mówię, to jest szalenie ważne. Natomiast przechodząc do szczegółów. Znajdujemy się dzisiaj w naprawdę bardzo ważnym momencie. Rozpoczynamy pracę i negocjacje przyszłego budżetu unijnego, przyszłej perspektywy finansowej i w ramach tego instrument CF łącząc Europę pojawia się tam po raz kolejny, ale rzeczywiście jest tak, że sytuacja, w której dzisiaj rozmawiamy o tym instrumencie jest diametralnie inna. On zdał, że tak powiem swoje, odegrał swoją bardzo istotną rolę w swoich poprzednich edycjach. Dzięki temu powstało wiele połączeń międzysystemowych. Dzięki temu powstały projekty infrastrukturalne, takie jak między innymi polski terminal LNG. Natomiast dzisiaj sytuacja jest, tak jak pani poseł powiedziała, zupełnie inna. Mierzymy się z nowymi wyzwaniami i wypada mi tutaj tylko zgodzić się i jeszcze raz podkreślić, że w tym takim pierwszym myśleniu o bezpieczeństwie militarnym myślimy o czołgach, myślimy o samolotach, myślimy o infrastrukturze takiej klasycznej i militarnej, ale żeby wojsko było skuteczne do tego potrzebna jest również dobra logistyka. Ja jako pełnomocnik rządu do spraw strategicznej infrastruktury energetycznej mam zaszczyt pracować między innymi z takimi spółkami jak Pern, GazSystem czy Polskie Sieci Elektroenergetyczne i to są spółki, które na co dzień zasilają naszą gospodarkę paliwami, prądem, gazem. Natomiast często w tych, oby do tych sytuacji nigdy nie dochodziło, ale w tych trudnych momentach, kiedy będzie trzeba też wspierać wojsko, potrzebujemy infrastruktury, którą efektywnie będziemy w stanie wykorzystywać i takim właśnie typem infrastruktury jest infrastruktura Dual Use, która pozwala na to, żeby z jednej strony w czasie pokoju mogła ona pracować z korzyścią dla polskiej gospodarki, a w sytuacji nadzwyczajnych kryzysów mogła służyć również jako narzędzie do tego, żeby się móc skutecznie bronić. Potrzebujemy dzisiaj w Unii Europejskiej również szeregu decyzji, w tym decyzji finansowych, które będą odzwierciedlały tą sytuację, w której się znajdujemy. O tym, że tego typu infrastruktura ze względu na to, że jest właśnie infrastrukturą Dual Use i na takiego potrzeby, na potrzeby codziennego funkcjonowania musi z natury być infrastrukturą jakby zbyt dużą, to powoduje, że nie mamy dzisiaj możliwości sfinansowania tego wprost z przychodów komercyjnych. W konsekwencji wsparcie środkami unijnymi jest szalenie istotne. Takie instrumenty jak CEF, jak instrument łączący Europę, wydają się optymalnymi narzędziami do tego, żeby móc wspierać tego typu infrastrukturę. Ona dla nas jest szalenie kluczowa. Odnosząc się jeszcze właśnie do infrastruktury paliw. Na to funkcjonuje CEPS, czyli system ropociągów, rurociągów łączących najważniejsze strategiczne miejsca, w których armia może być zaopatrywana. Ten system nie jest dzisiaj przeciągnięty do Polski. Rozpoczęliśmy współpracę z NATO. Między innymi Pern i Wojsko Polskie pracują nad tym, żeby można było taką infrastrukturę do Polski przedłużyć, ale właśnie wsparcie również środkami unijnymi, potencjalne wsparcie środkami unijnymi jest tutaj dla nas bardzo kluczowe. Stąd dziękując Pani Poseł za tą pracę, za zaangażowanie, za tą bardzo trudną pracę, której się podejmuje, apeluję tutaj do wszystkich posłów i do wszystkich rządów państw członkowskich, żeby rozumiały sytuację, w jakiej się znajdujemy. Że naprawdę te zagrożenia są realne i sytuacja w Ukrainie to jasno pokazuje i wspierały te rozwiązania, o których Pani Poseł tutaj mówi. To jest naprawdę bardzo ważne, bo od tego tak naprawdę zależy bezpieczeństwo nie Polski, ale bezpieczeństwo całej Europy. My i polska armia broniąc wschodniej granicy, broni granicy całej Europy, broni gospodarki i obywateli niemieckich, francuskich, włoskich, hiszpańskich. To wszystko jest w interesie całej Europy. I na koniec chciałbym jeszcze dodać jedną bardzo istotną rzecz. Przez wiele lat w ostatnim czasie taka główna narracja gospodarcza w sektorze energetycznym to była narracja na Zieloną Transformację. Ona oczywiście jest jak najbardziej uzasadniona. My potrzebujemy dekarbonizować europejską gospodarkę, bo dzięki temu budujemy również niezależność, ale musimy sobie zdawać sprawę z tego, że akurat pewne potrzeby militarne mają swoją specyfikę. Polska jest w trakcie zakupów na przykład samolotów F-35. Szanowni Państwo, te samoloty będą służyć Polsce przez najbliższe 40-50 lat i one nie będą latać na energię elektryczną. One będą przez te 40-50 lat wykorzystywać infrastrukturę paliwową. Stąd mamy tutaj bardzo konstruktywne podejście, które pozwala łączyć z jednej strony wymogi tej klasycznej infrastruktury paliwowej, paliw kopalnych, ale jednocześnie z dostosowywaniem tej infrastruktury i łączeniem tego z zieloną transformacją, czyli przygotowaniem tej infrastruktury pod przesyłanie paliw syntetycznych, pod przesyłanie paliw ekologicznych. Czyli tutaj też jest bardzo dobre rozwiązanie, które łączy bezpieczeństwo militarne z bezpieczeństwem ekologicznym i bezpieczeństwem takim transformacyjnym. Bardzo ważna inicjatywa, bardzo ważne dyskusje. Na koniec dnia z tych pieniędzy będą korzystać również polscy przedsiębiorcy, tą infrastrukturę realizując. Więc jasno widać, że zabieganie o polskie interesy to bezpieczeństwo Polski i to również bezpieczeństwo i wzrost w naszej polityce.

---