Jarosław Zieliński krytykuje podział środków na obronę ludności

Przechodzimy do pytania, które zadadzą posłowie PiS, Jarosław Zieliński i pani posłuch Anna Baluch. Będzie to pytanie w sprawie nieracjonalnego i nie uwzględniającego realnych zagrożeń, zwłaszcza w kontekście ostatnich wydarzeń związanych z naruszeniem bezpieczeństwa polskiej przestrzeni powietrznej i terytorium państwa polskiego, podziału środków finansowych w ramach programu ochrony ludności i obrony cywilnej. Pytanie będzie kierowane do prezesa Rady Ministrów, a w jego imieniu odpowie minister Wiesław Leśniakiewicz. Zapraszam pana posła Jarosława Zielińskiego do zadania pytania. Panie marszałku, Wysoki Sejmie. Sytuacja za naszą wschodnią granicą wymaga intensywnego wzmacniania potencjału obronnego polskich sił, zbrojni co oczywiste, ale i szybkiego oraz realnego zwiększania odporności i bezpieczeństwa w ramach ochrony ludności i obrony cywilnej. Dotyczy to terytorium całego kraju, ale w pierwszej kolejności chyba jednak Polski wschodniej, gdzie zagrożenie jest najbardziej bezpośrednie i największe. Tymczasem rząd dokonując podziału środków przeznaczonych na realizację programu ochrony ludności i obrony cywilnej nie uwzględnił podstawowego kryterium jakim powinien być stopień zagrożenia naszego bezpieczeństwa. Jako kryteria przyjęto liczbę ludności i stopień urbanizacji regionu, a nie zagrożenia zewnętrzną agresją. W wyniku czego województwo podlaskie, region położony bezpośrednio przy przesmyku suwalskim i bramie brzeskiej otrzymało jedno z najniższych kwot 160 mln zł do podziału dla 119 miast i gmin. Trzecie kryterium wymienione przy tym podziale dotyczyło elementów tarczy wschód i ich przechowywania, ale nie zwiększyło to także puli środków dla Polski Wschodniej, dla województwa podlaskiego, bo program ten póki co niestety jest jak dotąd raczej wirtualny i pozostaje w fazie deklaracji i zupełnie wstępnych co najwyżej działań. Panie ministrze, czy rząd dokona korekty tych decyzji, kiedy przekaże pozostałe środki wynikające z ustawy w łącznej wysokości co najmniej 0,3% PKB, bo tak stanowi ustawa, czyli to oznacza w roku bieżącym ponad 16 mld zł z uwzględnieniem kryterium zagrożenia bezpieczeństwa tak, by nie wracało skojarzenie, że koncepcja obrony na linii Wisły znowu staje się aktualna. Jakie kryteria będą przyjęte przy podziale kolejnych środków i w jaki sposób regiony Polski Wschodniej otrzymają większą pulę środków, jak zostanie skompensowana ta niesprawiedliwość, która została teraz właśnie, która stała się wynikiem tego pierwszego podziału środków finansowych w ramach programu ochrony ludności i obrony cywilnej. Dziękuję bardzo. Panie pośle i zapraszam do odpowiedzi w imieniu prezesa Rady Ministrów. Odpowiada podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. Pan minister Wiesław Leszniakiewicz, proszę bardzo. Panie marszałku, Wysoka Izbo. Następnie pragnę zaznaczyć, że rząd przygotowując ustawę o ochronie ludności i obrony cywilnej po raz pierwszy we współczesnej historii poprzez przyjęcie tej ustawy 5 grudnia przeznaczył znaczące środki na wzmocnienie ochrony ludności i obrony cywilnej, zwłaszcza na rzecz wzmocnienia samorządów lokalnych. W tym tylko roku na to zadanie, które w dużej mierze realizują samorządy, zostały przeznaczone 5 miliardów 115 tysięcy złotych. Zgodnie z ustawą o ochronie ludności i obronie cywilnej, te zadania zostały zawarte w programie ochrony ludności, który został przyjęty uchwałą Rady Ministrów 27 maja 2025 roku i program ten w szóstym rozdziale w sposób przejrzysty i transparentny opisuje sposób podziału środków finansowych, zarówno na poziomie wojewódzkim, jak i centralnym. Warto dodać, że te zasady zostały zaakceptowane przez ministra obrony narodowej, przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego oraz Komisję Wspólną Rządu i Samorządu. Kriterium kluczowym, które ewentualnie bierzemy pod uwagę, to jest populacja, bo obrona cywilna ma przede wszystkim dotyczyć osób i ludzi, a niekoniecznie w odniesieniu na innych obszarach, które są równie ważne. Niemniej jednak populacja jest dla nas elementem kluczowym i to jest punkt dowodzenia społecznie na cały proces budowania odporności społecznej. W tych kryteriach przyjęto m.in., że do 90% środków zostanie przeznaczone dla województw, w tym na realizację zadań przez samorządy, natomiast pozostała część pozostaje w dyspozycji ministra jako element zadań strategicznych, w tym m.in. budowania bezpieczeń oczności. Następnymi kryteriami, które przyjęto przy założeniach programowych, była właśnie ogólna liczba mieszkańców, ale biorąc pod uwagę fakt, że miasta są dla nas elementem kluczowym, to takim wskaźnikiem, który decydował o dzielę środków, był ten wskaźnik ilości mieszkańców w miastach, niezależnie czy jest duże, małe miasto. Jeżeli było miasto, to było brane pod uwagę jako wchłod do tego zagadnienia. Natomiast biorąc pod uwagę sytuację, jaką mamy za granicą wschodnią, podjęto decyzję, że wszystkie województwa w obrębie, która jest objęta tarczą wschód, czyli województwo lubelskie, podlaskie, podkarpackie, warmińsko-mazurskie, częściowo województwo mazowieckie, te środki na województwa w oparciu o to kryterium wyjściowej liczby mieszkańców zostały zwiększone o 20%. Proces podziału środków na poszczególne województwa wygląda następująco. Wprowadzono dane statyczne dla każdego województwa, dane liczby i gęstość zaludnienia pozyskiwaliśmy z Głównego Urzędu Statystycznego. Wprowadzono dane statyczne o liczbie mieszkańców województwa, także w podziale na liczbie mieszkańców w miastach i miejscowościach. Dopóli wojewódzkich z uwagi na wyższą gęstość zaludnienia na terenach a także wymóg określony w art. 90 ust. o ochronie ludności i cywilnej, który mówi o obiektów zbiorowej ochrony, wskazano, że 65% ogólnej puli środków przeznaczonych na ochronę ludności zostanie przeznaczona w oparciu o liczbę mieszkańców w miastach. Pozostała ilość została wskazana na pozostałych mieszkańców, którzy mieszkają poza miastami. To również wynika z tego, że zgodnie z ustawą w najbliższych latach w obiektach zbiorowych ochrony musimy zapewnić co najmniej dla 50% populacji mieszkających w miastach miejsca schronienia, natomiast w tych pozostałych miejscach do 25%. Takie założenie ustawowe, co nie oznacza, że to są minimalne ilości, które sobie przyjęliśmy, które musimy prędzej czy później uzyskać. To co powiedziałem poprzednio, każde z tych województw zostało lubelskie, podlaskie, warmińsko-mazurskie, podkarpatrzskie. Mimo, że mamy te kryterie mieszkańców, ta kwota przynależna dla tych województw została zwiększona o 20%. Przyjęto taką zasadę, natomiast w stosunku do województwa mazowieckiego ten wskaźnik był znacznie mniejszy z uwagi na to, że część tego województwa wchodzi w zakres oddziaływania Tarczy Wschód. Z tejże otrzymanej kwoty ten podział wygląda następująco. To też jest ważne odniesienie dla wszystkich mieszkańców. Województwo Dolnośląskie otrzymało kwotę 356 milionów 905 tysięcy, Kujasko Pomorskie 239 milionów 84 tysiące, Lubelskie 277 milionów 733 tysiące, Lubuskie 118 milionów 900 tysięcy, Łódzkie 282 tysiące 831 tysięcy, Małopolskie 388 milionów 514 tysięcy, Mazowieckie bez Warszawy dostało 451 milionów 951 tysięcy, ponieważ Warszawa była traktowana jak województwo i dla miasta Warszawy zostało przeznaczonych 213 milionów 412 tysięcy, Województwo Opolskie 108 milionów 194 tysiące, Podkarpacie 278 milionów 777 tysięcy, Podlaskie 161 milionów 132 tysiące, Pomorskie 283 tysiące 792 tysiące, Śląskie 528 tysięcy 862 tysiące, Świętokrzyskie 132 miliony 368 tysięcy, Warmińsko-Mazurskie 191 milionów 350 tysięcy, Wielkopolskie 410 milionów 93 tysiące, Zachodnio-Pomorskie 203 milionów 704 tysiące. Trzeba podkreślić, że program ochrony ludności to jest tylko jeden z elementów wspierania mieszkańców. Pamiętajmy o tym, że duże środki inwestycji były realizowane również w obrębie ściany wschodniej, m.in. tylko z rządowej agencji rezerw materiałowych na wzmocnienie potencjału szpitali, jak również podlackiego oddziału straży granicznych i jednostek podległych ministrowej obrony narodowej. Tylko w latach 2024-2025 przeznaczono dodatkowo na Podlasie 43 miliony złotych, w tym również na szpitale, które są na tym terenie. Pamiętajmy o tym, że budowa bezpieczeństwa dla mieszkańców Podlasia to nie tylko ochrona ludności, ale całe zaangażowane środki w podniesienie bezpieczeństwa m.in. poprzez Podlaskie oddział straży granicznej. Tylko w 2025 roku sumaryczne wydatki na placówki i wzmocnienie tego potencjału bezpieczeństwa wynosiło 389 milionów. Panie ministrze, przepraszam. Biorąc pod uwagę powyższe dane, chciałem powiedzieć, że podjęcie raczy na... Panie ministrze, bardzo proszę o konkludowanie, bo już o ponad minutę pan przekroczy czas. Dziękuję. Przyjęto takie zasady przy podziale środków, biorąc przede wszystkim pod uwagę bezpieczeństwo obywateli i populacji mieszkające na danym terenie. Dziękuję uprzejmie. Dziękuję bardzo. Będzie pytanie uzupełniające. Będzie możliwość uzupełniającej odpowiedzi. Proszę o uzupełniające pytanie. Teraz panią poseł Annę Baluch. Proszę bardzo, pani poseł. Szanowny panie marszałku, państwo ministrowie, Wysoka Izbo. Co do samej ustawy, panie ministrze, co do samego programu, zgadzamy się oczywiście, bo jest niezwykle potrzebny, należy jedynie albo przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że trwa wojna za naszą wschodnią granicą i potrzeby województw, które są na wschodniej ścianie, są niezwykle ważne i powinny być tam dedykowane jeszcze większe środki, aniżeli te, o których pan mówi. Z racji tego programu o ochronie ludności i obronie cywilnej pragnę zaznaczyć, że ciągle zmieniają się procedury. Samorządy na szczeblu gminnym, powiatowym wyrażają zaniepokojenie z powodu przeciągających się procedur, szanowni państwo. Wydatkowanie środków ma być do końca 2025 roku, ale przecież wymaga to wszystko wielu przetargów, procedur przetargowych. Mogą nie zdążyć z ich realizacją, a non stop zmieniane są katalogi wydatkowania. Zwracam się teraz z pytaniami konkretnymi i proszę o odpowiedź. Dlaczego wytyczne dotyczące zakupów w ramach programu ochrony ludności i obrony cywilnej zmieniane są w połowie roku budżetowego, zamiast być jasno określone od początku jego realizacji? Na jakiej podstawie podjęto decyzje o zakazie samochodów osobowych, pick-upów, mikrobusów, pojazdów wysokiej mobilności i autobusów, skoro były wcześniej dopuszczone i uwzględnione w planach samorządów? Jeszcze jedno pytanie, szanowny panie marszałku, bardzo ważne. Czy przewiduje się możliwość przedłużenia terminu wydatkowania środków lub przeniesienia ich na rok 2026, aby uniknąć sytuacji, w której te środki po prostu przepadną? Jest to niezwykle ważne. Dziękuję panie marszałku. Dziękuję bardzo. Zanim udzielę odpowiedzi panu ministrowi, chciałbym też przywitać delegację. Jeżeli dobrze widzę, mamy panu ambasadora Czech na galerii z delegacją. Bardzo nam miło. Przy okazji warto podkreślić, że właśnie dzisiaj została podana informacja, że Czechy skierują śmigłowce do wsparcia ochrony naszej przestrzeni powietrznej. Także bardzo nam miło. I oddaję głos, odpowiada po raz kolejny pan wiceminister spraw wewnętrznych. Dziękuję panie marszałku, wysoka izba. Więc odpowiadając na te pytania, które zadała pani powsta, więc jedno z naszych powiedzi. Program ochrony ludności określił konkretne zadania, które musimy realizować. I kosztami kwalifikacyjnymi, które nie zmieniły się, od samego początku są zadania zawarte w tabeli numer jeden do programu. To ten program wskazywał, jaki rodzaj zadań mamy realizować w danym roku, jakie środki są przeznaczone na tych sześć komponentów, które były tam wskazane. Nie zmieniły się. Program od kwietnia obowiązuje. W sierpniu zostały przesłane wytyczne dotyczące bazy magazynowej, która ma być realizowana w poszczególnych gminach i powiatach. To są wytyczne, jakie zasoby w przyszłości mamy budować. Natomiast w programie jednoznacznie wpisano, ile pojazdów będziemy kupować w przeciągu dwóch lat. Dlatego nie mogliśmy zezwolić na to, by kupować samochody przez samorządy, ponieważ wyślizgmy założenia, w katalogu były wymienione dokładnie ilości pojazdów, jakie możemy w danym roku kupić, tylko i wyłącznie nie przeznaczonym na gminy, tylko właściwie na wsparcie podmiotów ochrony ludności, przede wszystkim na wsparcia państwa gospodarza, realizowanego przez Państwą Straż Pożarną. Wychodząc z założenia, że mieliśmy środki przeznaczone przede wszystkim na budowanie odporności społecznej, a nie na zakupy pojazdów dla samorządów. Pojazdy dzisiaj mamy poprzez jednostki ochrony przeciwpożarowej i wychodzimy z założenia, skoro mamy komendy powiatowe Państwowej Straży Pożarnych, Krajowy System Ratu Wynoszo-Gaśniczych, tam budujemy zasadnicze wsparcie finansowe. Dlatego pojazdami, ale na tym etapie, jeszcze raz powtarzam, wymieniliśmy dokładne ilości. W programie są napisane ilości pojazdów, które będziemy kupować przez dwa lata. W kolejnych latach nie jest wykluczone, że zwiększymy również możliwości w tym zakresie. Proszę zauważyć, że w dyspozycji Państwa i Straży Pożarnych Krajowego Systemu Ratu są również pojazdy, które były i są wykorzystywane również do transportu osób. Nie mogliśmy się zgodzić na to, że pierwszym elementem, który chcą realizować poprzez program ochrony ludności jest nie budowanie odporności lokalnej, nie inwestycje w schronę ukrycia i miejsca doraźnego schronienia, tylko w zakupy pojazdów przewodzących osób. Jesteśmy w trakcie budowania planu ewakuacji. Jeśli zostanie przygotowany plan ewakuacji, on dopiero nam pokaże potrzeby sprzętowe, które musimy zabezpieczyć na dany teren do ewakuacji ludzi. Musimy podchodzić do tego systemowo. Nie da się realizować programu tak ad hoc, jeśli nie mamy podejścia od informacji, jaką populację, w jakim czasie, z jakich regionów mamy je ewakuować. Jeżeli wypracujemy ten model, a wiemy o tym, że mamy rach czas na przygotowanie całego procesu ewakuacji, bo ten też element był zaniedbany, nie było zrealizowany nic w tym zakresie w Polsce, na tej podstawie dokanamy oceny, możliwości transportowe, które są po stronie. Natomiast myślimy również o tym, jak uwolnić środki finansowe na kolejne lata, by zapewnić płynność finansową. Dziękuję uprzejmie. Dziękuję bardzo, Panie Ministrze.