Jolanta Piotrowska o 80. rocznicy przesiedleń kresowych

Szanowna Pani Marszałek, Wysoki Senacie, Szanowni Goście. Mija 80 lat, odkąd mieszkańcy wschodnich krańców Polski zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów i przymusowo przesiedleni na te obecne tereny naszej Ojczyzny. Dla mieszkańców mojego regionu w Armii i Mazur ta historia to nie jest odległy temat z podręczników. To historia całych rodzin, które po wojennym dramacie opuściły swój dom, mieszkanie albo gospodarstwo z niewielkim dobytkiem w wagonie towarowym, zakrytym albo, tak jak Pan senator Władysław Komarnicki, odkrytym i wyruszyły w nieznane. Zgodnie z umowami zawartymi między PKWN a Związkiem Sowieckim, potwierdzonymi w Jałcie, rozpoczęła się masowa akcja przesiedleńcza. Ludność Polska z kresu wschodnich, często utożsamiana przez komunistyczną propagandę z repatriacją, czyli powrotem do Ojczyzny, była w rzeczywistości przymusowo usuwana ze swoich rodzinnych stron i kierowana na ziemi odzyskane, w tym na teren dawnych Prus Wschodnich, czyli na teren dzisiejszego województwa warmińsko-mazurskiego. W regionie Warmii Mazur akcja osiedleńcza była nie lada wyzwaniem. Powojenne osadnictwo odbywało się w miasteczkach i wsiach zniszczonych działaniami wojennymi albo masową dewastacją i grabieżą Armii Sowieckiej, często z utrudnionym dostępem do niezbędnej infrastruktury. Zniszczenia i dewastacje przez Armię Sowiecką, a były to pierwsze tereny poniemieckie, na które wkroczyła ta armia, były tak duże, że niektóre miasta utraciły swoje prawa miejskie, jak Fromburg, Dąbrówno, Pieniężno czy Pasym, a powrót do dawnego statusu zajął wiele lat. Przesiedleńcy w związku z tym spotykali się z brakiem komunikacji i podstawowych usług i często trwali w niepewności o swoją przyszłość. Z jednej strony trzeba było mierzyć się z nostalgią i tęsknotą za rodzinnymi stronami, a z drugiej z poczuciem tymczasowości przez wiele następnych lat. W latach 45-48 na Warmii i Mazurach zamieszkali głównie przybysze z Wileńszczyzny, Grodzieńszczyzny, Nowogródczyzny, Polesia i Wołynia. Przybysze z terenów wiejskich, którzy musieli podróżować wagonami bydlęcymi razem ze swoim inwentarzem, meblami i tobołkami z rzeczami osobistymi najczęściej kierowani byli do powiatów Lidzbarskiego, Kęczyńskiego i Branieskiego, a osadnicy miejsc do takich ośrodków jak Olsztyn, Kęczyn, Ostruda czy Giżycko. Dla tysięcy Wilniuków i innych kresowian zmuszonych do powojennych wędrówek ludów, dla dzisiejszych naszych gości, a także dla mnie osobiście jako potomkini przesiedleńców, dzisiejszy dzień w Senacie i procedowana uchwała są rzeczywiście wydarzeniem szczególnym. Moja rodzina przyjechała na Mazurę z Wilna w 1945 roku. Wrześniowy dzień przywitał przybyszów pięknym słońcem, mieniącym się w falach jeziora Nigocin. Ten symboliczny widok wprost ze stacji kolejowej, przynajmniej na chwilę, pozwolił zapomnieć o strachu i niepewności. Warmia i Mazury stały się domem dla dziesiątek tysięcy rodzin kresowych. Dziś potomkowie kultywują pamięć, wspierają lokalne społeczności, angażują się w życie regionu zatrzymując żywe świadectwo historii. Pięknym przykładem takiego zaangażowania jest jubileuszowy, organizowany już po raz trzydziesty w tym roku, Festiwal Kultury Kresowej w Mrągowie. Mogłabym wymienić jeszcze inne liczne przykłady działalności dzisiejszych mieszkańców, niegdyś przesiedlonych, albo już następnych pokoleń, na rzecz pielęgnowania polskiej kultury dawnych kresów, bogatej historii, literatury, sztuki, architektury, czy mowy z charakterystycznym zaśpiewem. Wysoka Izbo. Ta uchwała jest wyrazem pamięci, ale też szacunku i wdzięczności tym wszystkim, którzy mimo obaw i niepewności, mimo tęsknoty i żalu za ziemią przodków, zostawiwszy wspomnienia i czasem rodziny, budowali nową polską rzeczywistość tam, gdzie rzucił ich los. I choć dla mnie i dla wielu potomków przesiedlonych z kresów, Mazury są moją małą ojczyzną, to z sentymentem i wzruszeniem wracam do ulubionych wspomnień moich przodków. Dziękuję. Dziękuję bardzo.