Krzysztof Kwiatkowski o wejściu Polski do Prokuratury Europejskiej

Panie Marszałku, Panie, Panowie Senatorowie. Jest dla mnie niezwykłym zaszczytem, że mogę prezentować sprawozdanie połączonych Komisji Praw Człowieka i Praworządności oraz Komisji Ustawodawczej w kontekście ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z przystąpieniem Rzeczypospolitej Polskiej do wzmocnionej współpracy w zakresie Prokuratury Europejskiej. Połączone Komisje zajęły się rozpatrzeniem wyżej wymienionej ustawy na posiedzeniu w dniu 11 lutego, przyjmując stanowisko rekomendujące przyjęcie Senatu z załączonego projektu ustawy bez żadnych poprawek. Dlaczego ten projekt, który trzymam w ręku dotyczący przystąpienia do Prokuratury Europejskiej jest tak istotny? To wiemy. Dlaczego Prawo i Sprawiedliwość przez wiele lat nie chciało przystąpić do Prokuratury Europejskiej? Tego nie wiemy. Za to wiemy, czym Prokuratura Europejska się zajmuje. Prokuratura Europejska jest tą instytucją, która zwalcza za pośrednictwem prawa karnego nadużycia na szkodę interesów finansowych Unii Europejskiej, co obejmuje m.in. nadużycia finansowe związane z wydatkami i dochodami Unii Europejskiej, nadużycia finansowe dotyczące podatku VAT w zakresie, w jakim są one związane z terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich uczestniczących w Prokuraturze Europejskiej i o wartości co najmniej 10 milionów euro. Ściga pranie pieniędzy pochodzących z defraudacji budżetu Unii Europejskiej oraz korupcję czynną, bierną lub sprzeniewiężenie środków finansowych, które mają wpływ na interesy finansowe Unii Europejskiej. Bierze udział w organizacji przestępczej, ściga branie udziału w organizacji przestępczej, jeżeli jej działalność koncentruje się na popełnianiu przestępstw przeciwko budżetowi Unii Europejskiej. W poprzedniej kadencji był taki wiceminister, który nadzorował Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. W tej instytucji, która dysponowała ogromnym budżetem, korzystano z funduszy europejskich. Korzystano w taki sposób, że m.in. 26-letni barman, którego doświadczenia zawodowe polegały na mieszaniu Margerity, miały dostać 50 mln zł na wyjątkowo innowacyjny projekt gospodarczy. Firma, która notowała stratę z Białegostoku, to akurat ma tu znaczenie, miała dostać 100 mln zł na doświadczenia związane z wpływem moczenia w wodzie kabelka. Jaki wpływ to moczenie w wodzie ma na ten kabelek? Szanowni Państwo, gdyby to nie było prawdziwe, to by było nawet śmieszne. To miało być finansowane z budżetu ze środków Unii Europejskiej. Konsekwencja oczywiście takich, nie waham się użyć z formułowania praktyk europejskich, który wiceminister nadzorujący to centrum powiedział, że tam miał miejsce udział zorganizowanej grupy przestępczej w podejmowaniu tych decyzji dotyczących funduszy europejskich. Na czym polegał problem? Że prokuratura krajowa była, delikatnie mówiąc, kompletnie nierychliwa w zajmowaniu się tego typu sprawami, a prokuratura europejska nie mogła się tymi sprawami zająć, chociaż to ewidentnie było na szkodę finansową Unii Europejskiej tam, gdzie te pieniądze miały być przekazywane z funduszy europejskich, bo Polska do tego systemu wzmocnionej współpracy na poziomie prokuratur nie przystąpiła. Chcemy ten wyjątkowo smutny okres polskiej historii jak najszybciej zamknąć. Uchwalona przez Sejm ustawa ma na celu dostosowanie przepisów krajowych do rozwiązań zawartych w rozporządzeniu Rady Unii Europejskiej z października 2017 roku. Szanowni Państwo, października 2017 roku, to było 8 lat temu, wdrażającym wzmocnioną współpracę w zakresie ustanowienia Prokuratury Europejskiej. 5 stycznia 2024 roku nowy rząd, ten rząd, który się utworzył po wyborach z października 2023 roku, nowy rząd zaproponował notyfikację Radzie Unii Europejskiej i Komisji Europejskiej zamiar przystąpienia do realizowanej już wzmocnionej współpracy w zakresie ustanowienia Prokuratury Europejskiej, a 29 lutego tegoż ubiegłego roku Komisja Europejska potwierdziła uczestnictwo Polski wyżej wskazanej, wzmocnionej współpracy określając przy tym, że Prokuratura Europejska będzie prowadziła postępowania dotyczące przestępstw pozostających w jej właściwości, a popełnionych w Polsce po 1 czerwca 2021 roku. I oczywistą rzeczą jest, że muszę też powiedzieć, że nie wszystkie państwa przystąpiły do tego mechanizmu. Nie przystąpiły trzy. Dwa. Dania i Irlandia z uwagi na to, że zgłosiły wcześniej tak zwaną zasadę opt-out, czyli wyłączenia w tym zakresie przepisów regulacji wspólnotowych jako ich nieobejmujących. I pewno państwa nie zaskoczę, bo pewno słyszeliście, w którym kraju europejskim istnieje uzasadnione obawa o wykorzystywanie funduszy europejskich w sposób niezgodny z celami i procedurami europejskimi. To są Węgry. My byliśmy niestety tym krajem, który obok Węgier świadomie nie podjął decyzji o przystąpieniu do prokuratury europejskiej. Wypada tylko wyrazić satysfakcję, że ten okres po decyzji rządu minął. A dzisiaj procedujemy ustawę, która umożliwi efektywne, sprawne, skuteczne działalność, skuteczną działalność prokuratury europejskiej na terenie naszego kraju. Jakie zmiany wprowadza ta ustawa? W ramach zmian w tej propozycji przewidujemy zmiany w takich ustawach jak prawa o prokuraturze. Rozstrzygany w tym projekcie jest m.in. status prokuratora na gruncie polskiego ustawodawstwa, który przysługiwać będzie również osobom sprawującym urząd prokuratora europejskiego oraz osobom powołanym na urząd delegowanego prokuratora europejskiego, czyli prokuratora prokuratury europejskiej. Regulujemy też sposób wyłaniania kandydatów na prokuratorów prokuratury europejskiej, którzy mają być wyłaniani spośród prokuratorów w drodze konkursów odbywających się zgodnie z przepisami zarządzenia, które będzie wydane przez prokuratora generalnego. Regulujemy taką sprawę jak to, że prokuratorzy prokuratury europejskiej w okresie sprawowania urzędu zachowają stanowisko prokuratora powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury, ale będą świadczyć pracę na rzecz prokuratury europejskiej. Jednocześnie jednak ta ustawa wyłącza stosowanie względem nich tych regulacji pragmatyki zawodowej, których nie da się pogodzić z ich szczególnym statusem lub odnoszących się do kwestii, które zostały unormowane wyczerpująco w przepisach prawa europejskiego. By się wydawało, że mówimy o odległych sprawach, pragmatyka wewnętrzna prokuratury. Zwróćcie Państwo uwagę, jak w ostatnich dniach z wypiekami na twarzy słuchaliśmy, kiedy się składa zawiadomienie do prokuratury, że zawiadomienie do prokuratury zgłasza się przez biuro podawcze albo przez pocztę, kiedy wpływa, a nie kiedy ktoś sobie przekazuje jakąś tajemniczą kopertę z ręki do ręki. To tylko pokazuje, że nie rozmawiamy o hipotetycznych problemach. Dzisiaj okazuje się, że tego typu przepisy później w praktyce pokazują, czy państwo jest odpowiedzialne, w której to państwie instytucje funkcjonują według precyzyjnie określonych zasad, czy mamy dalej instytucje, w których znajoma osoba wykonująca obowiązki prezesa Trybunału Konstytucyjnego przekazuje wniosek znajomemu prokuratorowi, czyli że państwo działa według kolesiostwa, a nie na zasadach opisanych przepisami prawa. Co jeszcze mamy w tym projekcie? Mamy także uregulowanie sposobu zatrudniania pracowników prokuratury europejskiej, regulacje dotyczące ich praw i obowiązków służbowych związanych z powierzonymi zadaniami realizowanymi w ramach powszechnych jednostek prokuratury, że oczywiście w sytuacji wykonywania obowiązków w prokuraturze europejskiej te obowiązki w ramach powszechnych jednostek prokuratury ulegają zawieszeniu na czas sprawowania urzędu. Mamy regulację, która poprzez dodawany artykuł 95c jednoznacznie stanowi, że w przypadku tzw. postępowania europejskiego lub innego postępowania prowadzonego przez prokuratora prokuratury europejskiej prokurator ten nie podlega prokuratorom przełożonym według hierarchii służbowej obowiązującej w prokuraturze i nie jest zobowiązany do wykonywania ich zarządzeń, poleceń i innych wytycznych. Chcemy uniknąć sytuacji, gdzie hipotetycznie mamy prokuratora generalnego czy prokuratora krajowego, który, przepraszam za określenie, chciałby skręcić jakieś postępowanie. To jeżeli prokurator w prokuraturze europejskiej, będąc prokuratorem polskim, nie byłoby precyzyjnie określone, że nie podlega podległości służbowej, a prokuratura jest jednostką hierarchicznie zorganizowaną, że nie może mu wydawać poleceń ten, który był jego przełożonym w czasie, kiedy był prokuratorem w prokuraturze polskiej, czyli w prokuraturze naszej narodowej. W tej regulacji mamy również opisane uprawnienia i obowiązki prokuratora przełożonego, a także prokuratora nadrzędnego i prokuratora generalnego, którzy wykonują w stosunku do niego uprawnienia wskazane w stosownym rozporządzeniu, w przedmiocie zwracania się o przeprowadzenie na przykład czynności operacyjno-rozpoznawczych odnośnie wnoszenia kasacji nadzwyczajnej czy innych spraw regulowanych stosownymi przepisami. Ustawa przewiduje możliwość tworzenia biur delegowanego prokuratora europejskiego. Mamy zapowiedź strony rządowej z tego, co pamiętam o utworzeniu czterech takich biur przy powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury, a w razie utworzenia takiego biura nakładu na daną jednostkę obowiązek zapewnienia delegowanym tam prokuratorom pomieszczeń, środków finansowych czy sprzętu. Mamy także zmiany dokonywane na gruncie ustawy Kodeks Postępowania Karnego, które sprowadzają się do dodania nowego rozdziału regulującego zagadnienia proceduralne związane ze współpracą z prokuraturą europejską. Nie będę już Państwa zadręczał szczegółami zagadnień proceduralnych związanych z tą współpracą. Każdy może oczywiście zajrzeć do projektu. Mamy istotne postanowienia, które dodają przepisy, na przykład w artykule 577c paragraf 1 i 2 pierwsze z nich stanowi, że do czasu trwania postępowania krajowego nie wlicza się czasu trwania postępowania europejskiego, co w przypadku przejmowanych spraw może mieć duże znaczenie w kontekście obowiązku dochowania terminów określonych w innych przepisach ustawy KPK. Mamy także przepis, który przewiduje, że dowody przeprowadzone w postępowaniu europejskim są dowodami w postępowaniu krajowym. Chociażby czynności dowodowe zostały wykonane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Szanowni Państwo, znowu wydawałoby się szczegóły, szczegóły, szczegóły, które jednak muszą być uregulowane. Zwróćcie Państwo uwagę. Też od kilku dni się dowiadujemy, czy prokurator może prowadzić czynności w dowolnym miejscu. Nie w budynku prokuratury, na przykład wzywając świadka. My się dowiadujemy, że zastępca prokuratora generalnego, zdawałoby się oczywiście poważna osoba, prowadzi czynności w nieustalonych wyżej miejscach. Dzisiaj jest zimno, więc pewno nie w parku, ale jak będzie ciepło, mógłby je dokonywać w parku, na skwerze, a może w ogródku piwnym. Nie chcemy takich sytuacji. Chcemy poważnego państwa, które działa według jasno, precyzyjnie określonych regulacji i to wszystko w tym dokumencie się znajduje. Mamy jeszcze zmiany wprowadzone w ustawie o świadczeniach opieki zdowodnej finansowanych ze środków publicznych. Ma ona na celu z kolei przesądzenie, że składka ubezpieczenia zdowodnego w przypadku delegowanego prokuratora europejskiego będzie odprowadzana przez jego pracodawcę, to znaczy właściwą, powszechną jednostkę prokuratury wysokości obliczonej, z uwzględnieniem ostatniego wynagrodzenia otrzymywanego przez tego prokuratora przed objęciem stanowiska prokuratora prokuratury europejskiej. Jaki chcemy wysłać sygnał z tej sali? Nie tylko przyjęliśmy deklarację, również o charakterze politycznym, chociaż oczywiście merytorycznym, że przystąpiliśmy do prokuratury europejskiej, ale że odpowiedzialnie, za co w tym miejscu chciałbym bardzo ciepło panu ministrowi i jego współpracownikom podziękować. Regulujemy całokształt zagadnień związanych z funkcjonowaniem prokuratury europejskiej, a w szczególności prokuratorów prokuratury europejskiej, którzy będą tutaj w Polsce wykonywać te obowiązki. Czy to jest w naszym interesie? Tak, to jest w naszym interesie. Wysyłamy jasny i czytelny sygnał. Jesteśmy przeciwni złodziejstwu pieniędzy z funduszy europejskich. Czas złodziei się skończył. Jest teraz czas tych, którzy chcą fundusze europejskie wykorzystywać do prowadzenia rzetelnych przedsięwzięć rozwijania swoich firm czy realizowania określonych inwestycji albo projektów społecznych. W imieniu połączonych komisji ciepło i serdecznie państwa proszę o przyjęcie wyżej wymienionego projektu, najlepiej bez zmian legislacyjnych, żeby jak najszybciej te dobre przepisy prawa mogły funkcjonować w praktyce. Dziękuję bardzo.