Jolanta Piotrowska o chaosie prawnym, prawach kobiet i seniorach

Panie Rzeczniku, z pańskiej informacji wynika dość smutny obraz naszego kraju w roku 2022. Ze względu na to, że podniósł pan wiele spraw, wiele kryzysów, które dotykają licznych mieszkańców naszego kraju. Ja chciałabym zapytać, które podniesione przez pana zagadnień uważa pan za najtrudniejsze, a jednocześnie najpilniejsze do rozstrzygnięcia, a które za najłatwiejsze, jeśli chodzi o proces legislacyjny, które można by było podjąć, a wynikają one ze skarg obywateli, a można by było podjąć w sejmie, w senacie, w szybkim tempie. Drugie pytanie dotyczy praw kobiet. Ja nie widziałam zbyt wielu informacji na ten temat. Chciałabym, żeby pan odniósł się do tego, czy uważa pan, że dzisiaj sytuacja kobiet w Polsce jest oczywista i odpowiednio potraktowana, jeśli chodzi o przepisy prawa, albo też realizowana przez różne instytucje. Trzecie pytanie dotyczy osób, które często nie występują do pana ze skargami. To są osoby starsze. W związku z sytuacją demograficzną mamy teraz taką sytuację, że osoby starsze często są wykluczone, dyskryminowane w różnych dziedzinach życia. Jak pan widzi ten problem? Sprawa najpilniejsza moim zdaniem. Mówię to jednoznacznie. To jest sytuacja w polskiej władzy sądowniczej. Przedstawiłem podczas mojego wystąpienia, z jakich powodów uważam, że ta sprawa jest najważniejsza i najpilniejsza w tej chwili. Nie może być tak, że status sędziów czy moc praw na prawomocność orzeczeń wydawanych przez organy władzy sądowniczej jest kwestionowana. Mamy w tej chwili do czynienia, ja się naprawdę nie waham używać tego słowa, z chaosem prawnym i bez zaufania, bez pewności co do niezawisłości sędziego, który orzeka w sprawie obywatela, co do ważności prawomocności jego orzeczenia, ochrona wolności i praw człowieka jest iluzoryczna. Jako rzecznik praw obywatelskich uważam, że to jest w tej chwili najważniejszy problem do rozwiązania w państwie. Pani Senato zada pytanie dotyczące takich zmian, które można wprowadzić najłatwiej. Przychodzi mi w tej chwili jedna rzecz do głowy. Proszę wybaczyć, to nie jest zmiana, która odnosi się do parlamentu, ale to jest zmiana, którą mógłby wprowadzić jednym krótkim rozporządzeniem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. To jest likwidacja tzw. rozporządzenia granicznego z roku 2021 stwarząca podstawy prawne do zawrócenia ludzi do granicy polską białoruskiej bez jakiejkolwiek procedury, bez ustalenia tożsamości, bez zweryfikowania, czy człowiekowi nie należy udzielić pomocy humanitarnej. To jest jedno rozporządzenie, które mogłoby być uchylone. Natomiast jeśli oczywiście będzie ktoś z państwa senatorów miał pytanie dotyczące tej kwestii, ja ją mogę rozwinąć, bo już niemokrotnie wypowiadałem się na temat tej sprawy, ale tu mamy jednoznaczne stanowisko sądów administracyjnych, że nie można w rozporządzeniu regulować tych kwestii. Jeśli już dyskutować o procedurze zawrócenia na granicę, która jest w pewnych wyjątkowych okolicznościach dopuszczalna, to w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka powinna być dyskusja parlamentarna, której efektem będzie ustawa, a nie akt władzy wykonawczej. Pani senator zadała pytanie o sytuację kobiet. Zakładam, że to jest nawiązanie do tego, o czym mówiłem podczas mojego wystąpienia. Dwukrotnie przedstawiłem wystąpienie generalne do marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej wskazujące na konieczność zmiany prawa po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z października 2020 roku. Wskazałem tam, że przepisy prawa, które zostały w systemie prawnym po wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie eliminują sytuacji, które można określić pojęciem nieludzkiego traktowania. I powiadam, problem aborcji i dopuszczalności aborcji jest w znacznej mierze problemem politycznym i światopoglądowym. Mi chodzi o to, że i wymaga decyzji podjęcia decyzji przez parlament. Natomiast mi chodzi o to, że jakiekolwiek koncepcji nie przyjęlibyśmy w tym zakresie, to prawo powinno być wystarczająco szczelne, aby nie dopuszczać do takiej sytuacji. A takie sytuacje miały miejsce. Kilkukrotnie podejmowałem postępowanie w sprawach, w których mieliśmy do czynienia z tragedią, gdzie kobieta zmarła w związku z tym, że nie wykonano zabiegu aborcji. To były sytuacje, które zostały również potwierdzone co do ich kwalifikacji prawnej przez ówczesnego ministra zdrowia, przez rzecznika praw pacjenta. Że były to sytuacje niedopuszczalne, których nie powinno mieć miejsca. I aby takie sytuacje nie miały miejsca, to należy lekarzom stworzyć podstawy prawne takie, aby oni nie działali w warunkach, które można nazwać pojęciem efektu mrożącego. I takie podstawowe prawne należy stworzyć. W szczególności w moich wystawieniach podkreślałem, że niezbędne jest wprowadzenie przepisów umożliwiających przerwanie ciąży w przypadku gdy mamy do czynienia z tak zwaną wadą letalną płodu. I pytanie dotyczące osób starszych. Osoby starsze często skarżą się do rzecznika. Mamy sporo skarg od osób starszych. Mówiłem w moim wystąpieniu wprowadzającym o problemach opieki paliatywnej i hospicyjnej, o problemach opieki geriatrycznej również, które notowujemy. Natomiast ja zresztą w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich działa Komisja Ekspertów do spraw osób starszych. Co roku spotykamy się regularnie na przykład na konferencjach dotyczących chorób otępiennych i zmian jakie w prawie powinny nastąpić i praktyce aby te choroby szybciej i wcześniej rozpoznawać przede wszystkim. Ja mam takie przeświadczenie jak obserwuję czasami sprawy, które nam przedstawiają osoby starsze, że o ile istnieje bardzo wiele programów, dobrych programów i rozwiązań adresowanych do osób starszych, to one wychodzą czasami z niewłaściwych założeń. Panie Rzeczniku, bardzo przepraszam, że przeszkadzam, ale bardzo bym prosiła o nieco większą dyscyplinę czasową, bo mamy bardzo dużo pytań. I chciałabym, żeby wszyscy senatorzy mieli szansę je zadać i wysłuchać odpowiedzi. Dziękuję. Dobrze, więc powiem tak na to pytanie, o co mi chodzi. Chodzi mi o to, że często założeniem różnego rodzaju programów adresowanych do osób starszych jest to, że to są programy w ramach opieki socjalnej. I na przykład jest taki program kluby senior plus, gdzie osoby starsze mogą spędzać aktywnie czas. I teraz czasami jest tak, że osoby starsze skarżą się nam, że aby się dostać do takiego klubu senior plus, należy poddać się pewnym, pewnej ocenie, należy przedstawić dane dotyczące swojego stanu zdrowia, przeprowadzany jest wywiad środowiskowy, czyli ten program jest ukształtowany jako opieka nad osobą potrzebującą wsparcia. Tymczasem jest bardzo dużo osób starszych, które nie potrzebują wsparcia, które się dobrze czują, a też by chciały skorzystać z tego rozwiązania. Po to, żeby spędzić czas aktywnie, tak. I dlatego wydaje mi się, że potrzebna jest zmiana spojrzenia na sytuację i naprawa osób starszych. Przykładem właśnie jest to, co powiedziałem, ale takich przykładów jest więcej. Dziękuję.