Dominik Jaśkowiec krytykuje niezależność prezesa UODO

Panie marszałku Wysoka Izbo, mam zaszczyt przedstawić stanowisko Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka dotyczące sprawozdania z działalności Prodeza Urzędu Ochrony Danych Osobowych za rok 2023. Sprawozdanie stanowi wykonanie art. 59 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2016, ołamane przez 79 z dnia 27 kwietnia 2016 roku w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych oraz sprawie swobodnego przepływu takich danych, jak również dyspozycja art. 50 ustawy z dnia 10 maja 2018 roku o ochronie danych osobowych. Panie marszałku Wysoka Izbo, powstanie pierwszych regulacji dotyczących ochrony danych osobowych było konsekwencją postępującego rozwoju technologii. Najpierw fotografii, a potem postępów digitalizacji i komputerowym przetwarzaniu informacji. Za dane osobowe uważa się wszelkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej. Należy w tym miejscu zauważyć, że prawo do poszanowania życia prywatnego i prawo do ochrony danych osobowych są ściśle ze sobą związane, chociaż są odrębnymi pojęciami. Prawo do prywatności określane jako prawo do poszanowania życia prywatnego polega na ogólnym zakazie wkraczania w sferę prywatną. Natomiast ochrona danych osobowych jest prawem aktywnym, związanym z ochroną wszelkich informacji określonej osobie, takich jak imiona, nazwiska, data urodzin, zdjęcia, nagrania, wideo, inne dane kontaktowe. W dzisiejszym świecie ochrona danych osobowych zyskuje na znaczeniu. Z każdym dniem to się dzieje. Zaniedbywanie kwestii związanych z bezpieczeństwem przetwarzania danych osobowych może prowadzić do poważnej konsekwencji w tym kradzieżu tożsamości czy straty finansowej. Dlatego tak istotne jest, aby dane osobowe podlegały ochronie prawnej. Ich ochrona jest istotna nie tylko z punktu widzenia państwa, ale przede wszystkim z punktu widzenia obywatela. Panie marszałku, wysoka Izbo. Oceniając prawo zdanie prof. rzędu ochrony danych osobowych należy z całą mocą podkreślić, że osoba piastująca to stanowisko musi być niezależna. Przede wszystkim niezależna politycznie. Oczywiście niezależność to głównie cecha charakteru, które nie sposób wywnioskować na podstawie suchych danych biograficznych. Jednakże zgodnie z rozrzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wystarczającą przeszkodą w niezależnym wykonywaniu zadań, które nie mogą być jest już samo zagrożenie możliwością wpływu politycznego. W trakcie omawianego roku sprawozdawczego funkcję prezesa urzędu pełnił pan magister inżynier Jan Kazimierz Nowak, który dopiero przed objęciem powierzonej mu funkcji zrezygnował z członkostwa w prawie i sprawiedliwości. Wiele decyzji podejmowanych przez ówczesnego prezesa urzędu było decyzjami politycznymi, a więc rażąco sprzecznymi z charakterem funkcji. Co więcej, ograniczało prawo obywateli do ochrony ich danych osobowych, albo zagrażało zasadzie jawności życia publicznego wyrażonej w artykule 61 Konstytucji Rzeczypospolitej. Wymienię tylko dwa przykłady. Pierwszy, wybory kopertowe. W sprawie wyborów kopertowych prezes urzędu ochronnych danych osobowych wydał kontrowersyjne stanowisko. Jego zdaniem Poczta Polska mogła pozyskiwać dane osobowe wyborców i wyborczyń. Nielegalność pozyskania danych na potrzeby wyborów kopertowych już kilkakrotnie była oceniana przez sądy, które między innymi zobowiązały ówczesnego prezesa urzędu ochronnych danych osobowych do przeprowadzenia postępowania w tej sprawie. Sądy uznały, że udostępnienie danych w tej sytuacji stanowiło przestępstwo, a decyzja ówczesnego premiera Mateusza Morawieckiego mająca stanowić podstawę do przekazania danych osobowych została wydana z naruszeniem prawa. Przykład drugi. Listy poparcia do NEO KRS. Pomimo prawomocnych rozstrzygnięć sądowych prezes urzędu ochrony danych osobowych podjął działania zmierzające do zablokowania udostępnienia opinii publicznej informacji o tym, kto popierał kandydatów sędziów do NEO KRS. Działanie to spotkało się z surową oceną naczelnego sądu administracyjnego. NSA stwierdził, że prezes urzędu ochrony danych osobowych postawił się ponad polskie sądy i wydane przez nieprawomocne orzeczenia. Zdaniem NSA prezes urzędu ochrony danych osobowych sprzędniowierzył się określenemu w artykule 35 ust. 1 ust. o ochronie danych osobowych w ślubowaniu, w którym, w którego rocie wprost zapisano iż zobowiązuje się on do dochowania wierności Konstytucji Rzeczypospolitej oraz strzeżenia prawa ochrony danych osobowych. Obawy o niezależność prezesa urzędu ochrony danych osobowych ograniczają zaufanie obywatelek i obywateli do tego urzędu, który ma stać na straży ich praw. Osoby składające skargi do prezesa urzędu ochrony danych osobowych muszą mieć pewność, że ich sprawy zostaną rozpatrzone merytorycznie, a nie politycznie. Panie marszałku Wysoka Izbo, pomimo tego, że przepisy dotyczące ochrony danych osobowych nie są nowością, a unijne ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych obowiązuje od 25 maja 2018 roku, to w dalszym ciągu nie wszystkie podmioty przetwarzające dane osobowych prowadziły odpowiednie procedury i rozwiązania związane z ochroną danych osobowych wynikających z tych przepisów. Ponadto, pomimo znacznego upływu czasu od wejścia w życie RODO ze strony administratorów danych zdarzają się niewłaściwe praktyki oraz błędy. Jakie wyzwania na kolejne lata stoją przed prezesem urzędu ochrony danych osobowych? Po pierwsze, urząd musi w końcu zmierzyć się z nowymi wyzwaniami, jakie niesie sobą rozwój technologii sztucznej inteligencji. Organ musi cały czas poszerzać swoją wiedzę i kompetencję, szczególnie w zakresie wyjaśnialności działania systemów AL. Pliki ciasteczka, technologie śledzące, międzynarodowe transfery danych, sztuczna inteligencja, w tych obszarach wszyscy potrzebujemy jasnych wytycznych. Zgodnie z RODO organ nadzorczy, między innymi upowszechnia w społeczeństwie wiedzę o ryzyku, przepisach, zabezpieczeniach i prawach związanych z przetwarzaniem danych osobowych. To jest wyzwanie, które nieustająco stoi przed prezesem urzędu ochrony danych osobowych, zwłaszcza w kontekście zautomatyzowanego przetwarzania naszych danych. Po drugie, urząd ochrony danych osobowych boryka się z dużą liczbą wpływających skarg. W 2023 roku do urzędu wpłynęło 6962 skargi. Znaczy wzrost liczby wpływających skarg w latach poprzednich, utrzymywanie się tego wysokiego wskaźnika przez kolejne lata przełożyło się na zwiększoną liczbę prowadzonych postępowań i wychowywania. W 2023 roku prezes urzędu ochrony danych osobowych zakończył postępowanie w 5898 sprawach, a więc mniej niż spraw, które wpłynęły do urzędu. Przedłużające się postępowania przed organem ochrony danych osobowych nie weczą ich sens. Dlaczego? Dlatego, że korporacje wpisują sobie w biznes plan tego typu rozstrzygnięcia. Zanim organ coś rozstrzygnie zmieniają model działania. Wieloletnie postępowania, na które oczywiście wpływ ma nie tylko urząd, ale również sądy administracyjne oddalają nas od prawa do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie. Organ musi zrobić wszystko, aby uniknąć sytuacji takich jak sprawa krakowskiej firmy Morele Net, w której po trzech i pół roku od wydania decyzji postępowanie zaczyna się praktycznie od początku. Po trzecie, należy odbudować zaufanie do urzędu. Osoby składające skargi powinny mieć pewność, że ich sprawy zostaną rozpatrzone merytorycznie, a nie politycznie. Obecna kadencja musi upłynąć pod znakiem odbudowy zaufania społecznego do organu ochrony danych osobowych jako podmiotu niezależnego od sfery politycznej. Panie marszałku Wysoka Izbo, wyzwań stojących przez prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych jest wiele. Dlatego należy docenić zmianę formuły wykonywania zadanu urzędu pod kierunkiem obecnego prezesa, pana profesora Mirosława Wróblewskiego. Do pozytywnych rzeczy, do pozytywnych zjawisk zaliczyć należy zwiększenie zakresu kontroli uprzedniej aktów prawa. Przed ich przyjęciem przez właściwe organy władzy publicznej, a nie kontrolą ex post po fakcie ich uchwalenia po ich przyjęciu. Zwiększenie działalności edukacyjnej, informacyjnej i szkoleniowej, większą aktywność terenową urzędu. Z uwagi na powyższe Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka po rozpatrzeniu sprawozdania prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na posiedzeniu do 24 września wnosi, aby wysoki sejm sprawozdanie Rzecznika Urzędu Ochrony Danych Osobowych raczył przyjąć. Dziękuję. Dziękuję bardzo panie profesor. Dziękuję.