Janusz Pęcherz: podatek od nadzwyczajnych zysków paliwowych

00:00 Szanowny Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Panie Ministrze. 00:05 Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych 00:10 oraz Komisji Gospodarki Narodowej i Innowacyjności 00:14 o uchwalonej przez Sejm w dniu 18 września 2026 roku ustawie o podatku 00:22 od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca 2026 roku 00:29 do marca 2027 roku ze zbycia paliw ciekłych. 00:34 Marszałek Senatu dnia 21 września 2026 roku skierowała ustawę do Komisji. 00:42 Po rozpoczęciu ustawy na posiedzeniu w dniu wczorajszym Komisję wnoszą, 00:46 aby Wysoki Senat uchwalić raczył załączony projekt uchwały. 00:54 Ustawa nie jest nową inicjatywą. 00:59 Stanowi powrót do prac nad ustawą z 3 lipca tego roku, 01:03 która to ustawa została przez Prezydenta skierowana do Trybunału Konstytucyjnego. 01:09 Wobec problemu z funkcjonowaniem tego organu 01:12 nie sposób dziś przewidzieć, kiedy sprawa zostanie rozstrzygnięta, 01:15 a państwo nie może biernie czekać, skoro przesłanki uzasadniające to rozwiązanie 01:22 nie tylko nie ustąpiły, ale stały się jeszcze pilniejsze. 01:27 Proponowana regulacja stanowi odpowiedź państwa 01:29 na nadzwyczajną sytuację gospodarczą, która wystąpiła w tym roku 01:34 i która w bardzo krótkim czasie wpłynęła na cenny paliw 01:38 oraz na koszty prowadzenia działalności i sytuacji gospodarstw domowych. 01:43 Jej bezpośrednim źródłem jest gwałtowna destabilizacja światowych rynków ropy i paliw 01:49 spowodowana eskalacją konfliktu na Bliskim Wschodzie. 01:54 Wywołane tym konfliktem zakłócenia na kluczowych szlakach transportu surowca 01:58 przełożyły się na skokowy wzrost cen ropy 02:01 i ponadprzeciętny wzrost marsz w sektorze paliwowym, 02:06 uderzając przedsiębiorstwa w obywateli i w całą gospodarkę. 02:10 Oczywiście pamiętamy, że rząd nie pozostał wobec takiej sytuacji bierny 02:16 i w ramach pakietu osłonowego, zwanego jako CPN, 02:22 obniżył do 8% stawkę VAT na benzynę i olej napędowy 02:26 oraz ograniczono akcyzę do minimalnego poziomu. 02:30 Wprowadzono też mechanizm maksymalnych cen detalicznych. 02:34 Były to rozwiązania konieczne, aby złagodzić wzrost cen paliw 02:38 i przyniosły realną ulgę obywatelom i przedsiębiorcom. 02:43 Jednocześnie wprowadzone instrumenty osłonowe skutkowały 02:46 istotnym obciążeniem dla budżetu państwa. 02:50 Koszt fiskalny tych działań spowodował kilkumiliardowy ubytek dochodów budżetowych. 02:57 Ciężar działań ograniczających wzrost cen ponosi państwo, 03:01 czyli tak naprawdę wszyscy podatnicy. 03:03 Podczas gdy część podmiotów sektora osiągnęła w tych samych warunkach 03:07 ponadprzeciętne korzyści. 03:10 Były one nie tylko wynikiem dodatkowych inwestycji, 03:15 poprawy efektywności czy zwiększonego ryzyka, 03:19 ale skutkiem zewnętrznego szoku podażowego. 03:22 Cena ropy w tym okresie wzrosła z około 65 do 126 dolarów 03:29 za baryłkę w okresie tym maksymalnym. 03:32 A jednocześnie znacząco wzrosły marże i wyniki firm paliwowych. 03:38 Przykładowo Orlen w drugim kwartale 2026 roku osiągnął 76,5 miliarda przychodu, 03:48 czyli o 25,8% więcej niż rok wcześniej. 03:53 A największe zagraniczne koncerty paliwowe, w tym Saudi Aramco 03:58 czy inne takie jak BP czy Shell osiągnęły skumulowany zysk 04:03 na poziomie 93 miliardów dolarów, co adekwatnie w drugim kwartale 2026 roku 04:12 oznacza dwukrotny wzrost w stosunku do analogicznego okresu rok wcześniej. 04:18 Jednocześnie państwo czasowo obniżyło wady i akcje na paliwa, 04:23 o czym wspomniałem, co skutkowało dla budżetu kwotą około 4 miliardów 04:31 800 milionów złotych w ciągu trzech miesięcy. 04:34 Te kwoty nie były planowane, gdy uchwalaliśmy ustawę budżetową na 2026 rok 04:41 i to była sytuacja nieprzewidywalna. 04:46 Omawiana dzisiaj ustawa, podobna zresztą jak ta ustawa z lipca, 04:52 koryguje tę asymetrię, kierując część nadzwyczajnych zysków 04:56 na finansowanie działań osłonowych. 04:59 Pełni ta ustawa więc rolę nie tylko fiskalną, ale również redystrybucyjną 05:05 i sprawiedliwościową. 05:07 Dostosowuje ciężary publiczne do zdolności płatniczej podatników 05:12 i skali osiąganych zysków. 05:15 Podatek będzie miał charakter epizodyczny. 05:18 Obejmie on wyłącznie okres od 1 marca do końca 05:23 i tutaj ta zmiana, która nastąpiła w porównaniu z pierwszą 05:27 jest okresem do 31 marca 2027 roku. 05:33 Podatnikami będą przedsiębiorcy prowadzący działalność 05:36 w zakresie wytwarzania paliw ciekłych na terytorium Rzeczypospolitej 05:41 oraz podmioty dokonujące zbycia paliw ciekłych 05:44 na podstawie koncesji na obrót paliwami ciekłymi za granicą. 05:49 W praktyce mówimy o bardzo wąskim gronie podatników. 05:52 Podatek ten obejmie więc podmioty, które w warunkach kryzysu 05:56 mogły osiągnąć nadzwyczajne korzyści marżowe 06:00 w segmencie paliw ciekłych. 06:03 Proponowany akt nie nakłada natomiast żadnych obowiązków 06:06 na obywateli czy gospodarstwa domowe. 06:10 Najważniejsze w proponowanej ustawie jest to, 06:12 że na jej podstawie nie dojdzie do opodatkowania 06:16 zwykłego zysku z działalności gospodarczej. 06:20 Podatek nie obejmie normalnej rentowności czy standardowej marży. 06:25 Konstrukcja została oparta na założeniu, 06:28 że ten podatek dotyczy wyłącznie nadwyżki ponad poziom, 06:33 który można by uznać za odpowiadający normalnym warunkom rynkowym. 06:38 W ujęciu praktycznym funkcjonowanie podatku 06:40 oparty jest na porównaniu dwóch wartości. 06:44 Pierwszą są przychody faktyczne osiągnięte ze zbycia paliw ciekłych 06:48 w okresie objętym ustawą. 06:50 Druga są przychody hipotetyczne, 06:53 czyli takie, jakie podatnik osiągnąłby 06:56 przy zastosowaniu dotychczasowej marży referencyjnej. 07:01 Marsza ta będzie ustalana na podstawie średniej marży sprzedaży 07:05 danego podatnika z roku poprzedniego, powiększonej o 20%. 07:10 Powiększenie marży o 20% stanowi więc funkcję ochronną. 07:15 Dzięki temu z opodatkowania wyłączone są rezultaty 07:18 zwykłych wahań rynkowych, naturalny wzrost efektywności 07:22 czy standardowe zmiany w działalności przedsiębiorstwa. 07:25 Podatek pojawi się dopiero wtedy, gdy przychody faktyczne 07:29 przekroczą poziom odpowiadający tak określony marży referencyjnej. 07:34 Z kolei ustanowienie roku 2025 punktem odniesienia 07:39 jest uzasadnione, ponieważ poprzedni, poprzedzał on tegoroczny kryzys 07:45 i nie był obciążony tak silnymi, nadzwyczajnymi zakłóceniami, 07:49 jakie miały miejsce w poprzednich latach. 07:51 Stawka podatku została określona na poziomie 60% podstawy opodatkowania. 07:58 Należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie jest to 60% przychodu, 08:03 ani 60% całkowitego zysku przedsiębiorcy. 08:08 Podatnik zachowuje więc zwykłą rentowność, 08:12 a dodatkowy bufor odpowiadający 20% historycznej marży 08:18 podatkowaniu podlega dopiero nadwyżka, która ma charakter nadzwyczajny. 08:25 Z uwagi na decyzję prezydenta w toku prac parlamentarnych 08:30 powróciło pytanie powtórnie, to było także wczoraj na komisji, 08:35 o zgodność tej regulacji z Konstytucją. 08:40 Minister Finansów, pan minister Neneman podkreślił, 08:45 że rząd dochował należytej staranności, aby przyjęte rozwiązania 08:50 spełniały wszelkie standardy legislacyjne i oczywiście były zgodne z Konstytucją. 08:57 Projektowana regulacja mieści się w granicach konstytucyjnie 09:00 dopuszczalnego odstępstwa od zasady niedziałania prawa wstecz. 09:06 Zasada ta bowiem nie ma charakteru absolutnego. 09:09 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego 09:14 dopuszczalne są odstępstwa od niej w ściśle określonych, 09:20 wyjątkowych okolicznościach, gdy jest to konieczne do realizacji 09:23 lub ochrony innych wartości konstytucyjnych o szczególnej doniosłości. 09:31 Sytuacja, którą dzisiaj obserwujemy jest właśnie takim przypadkiem. 09:35 Wartościami, które w obecnych okolicznościach uzasadniają takie odstępstwo 09:40 są zasada sprawiedliwości podatkowej i społecznej, 09:45 zasada solidaryzmu społecznego oraz równowaga budżetowa 09:49 traktowana w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego 09:53 jako samodzielna wartość konstytucyjna. 09:56 Przemawiają one jednoznacznie za przyjęciem proponowanej ustawy. 10:01 Zasady te trudno pogodzić sytuacją, w której załagodzenie skutków kryzysu 10:06 płaci obywatel, ogół obywateli, a korzyści z tego samego kryzysu 10:11 koncentrują się w rękach bardzo wąskiej grupie przedsiębiorców. 10:14 Trzeba przy tym wyraźnie zaznaczyć, że danina stanowi bezpośrednią odpowiedź 10:19 na nagłe i nieprzewidywalne zdarzenia, czyli konflikt na Bliskim Wschodzie 10:24 i blokadę ciśniny ORMUS w pierwszym kwartale tego roku, 10:28 a proponowanych instrumentów nie da się wdrożyć wyłącznie na przyszłość. 10:34 Podobne stanowisko przedstawił ustniew na wczorajszej komisji 10:39 pan mecenas Adam Niemczewski, obecny tutaj pan wicedyrektor 10:45 Biura Legislacyjnego Senatu. Projektowana danina nie jest instytucją 10:53 bezprecedensową w polskim porządku prawnym, na co zwrócił uwagę 10:57 także wczoraj pan minister Neneman. Najbliższym odpowiednikiem 11:06 tejże ustawy jest składka solidarnościowa wprowadzona w 2023 roku. 11:13 Wtedy cały parlament poparł rozwiązanie, które obciążyło dochód przedsiębiorstw 11:19 z sektora węglowego i koksowniczego, osiągniętych w 2022 roku, 11:25 a więc w roku podatkowym w pełni zamkniętym przed wejściem jej w życie. 11:30 Rozwiązanie to funkcjonuje w polskim prawie od kilku lat 11:33 i nie zostało zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny. 11:37 Oczywiście tego bezpośrednio nie można przekładać, że jeżeli tam nie zostało, 11:42 to tutaj też nie powinno zostać. Natomiast to, co już powiedziałem wcześniej, 11:47 myślę, że wyjaśnia sprawę na tyle, że to rozwiązanie jest zgodne 11:53 z polską konstytucją. W dyskusji na komisji głos zabrał m.in. 12:02 senator premier Waldemar Pawlak, zwracając uwagę przede wszystkim 12:07 na przyczyny geopolityczne, ale i krajowe bardzo wysokich marsz, 12:13 a także konieczność importowania przez nasz kraj paliw. 12:17 Nie będę tego omawiał, bo na komisji uzgodniono z przewodniczącym Kazimierzem Klejną, 12:24 że całą tę analizę przedstawi pan senator, tu pan premier, 12:29 w ramach dyskusji, która się odbędzie za chwilę. 12:33 Pan senator Rusiecki zadał pytanie, czy ministerstwo analizowało jeszcze powtórnie, 12:41 czy działanie prawa wstecz jest zgodne z konstytucją. 12:46 Na ten temat powiedziałem wcześniej. Pan minister Neneman również powtórnie 12:51 w tej materii się wypowiedział. Również pan wiwała z Polskiej Organizacji 12:55 Przemysłu Naftowego, odniósł się do cen paliw i konieczności importu. 13:04 Pan przewodniczący Kazimierz Klejna wprowadził wniosek o przyjęcie tej ustawy 13:12 bez poprawek, za którym głosowało ośmiu senatorów, za dwóch się wstrzymało. 13:21 Odgłosu tym sposobem wnoszę, aby Wysoka Izba przyjęła tę ustawę bez poprawek. 13:30 Dziękuję bardzo. 13:32 Bardzo dziękuję panie senatorze. Czy są pytania do pana senatora sprawozdawcy? 13:38 Nie ma. Dziękuję bardzo.