Paulina Matysiak: SLAPP-y niszczą debatę publiczną

00:00 Panie Marszałku, Panie Ministrze, Wysoka Izbo. 00:05 Dzisiaj dyskutujemy o projekcie, który chociaż techniczny z pozoru, dotyczy jednej z fundamentalnych kwestii każdej demokracji. 00:14 Tego, czy obywatel może mówić głośno o sprawach publicznych 00:19 bez obawy, że zostanie za to zniszczony finansowo, psychicznie przez wieloletnią wojnę sądową. 00:26 W sprawach, o których mówimy, chodzi bardzo często nie o obronę dobrego imienia, ale o uciszenie krytyki 00:33 i zniechęcenie innych do podejmowania tematów, które są niewygodne dla danej władzy czy danej korporacji. 00:40 Ja może zacznę od konkretów, bo abstrakcja w tej sprawie po prostu nie oddaje rzeczywistości. 00:45 Kilka przykładów. 00:47 Dziennikarz Rafał Remont w 2017 roku wysłał do biura prasowego PGE pytanie prasowe. 00:53 Za to został oskarżony o zniesławienie. Uznany za winne go dwukrotnie. 00:57 Przez 6 lat chodził po sądach. Uniewinnił go dopiero w 2023 roku Sąd Najwyższy. 01:03 W Katowicach mieszkańcy zrzeszeni wokół inicjatywy Zielony Burowiec protestowali przeciwko budowie osiedla. 01:10 Developer skierował pozew przeciwko dwóm osobom. 01:14 Watchdog Polska przygotował tzw. opinię przyjaciela sądu. 01:20 Kolejny przykład. Za zadanie pytań prasowych został skazany dziennikarz śledczy Mateusz Teska z magazynu Anity Gargas. 01:29 W toku jest sprawa wytoczona przez firmę Newag, firmie serwis pojazdów szynowych SPS Mieczkowski. 01:37 Newag odpowiedział trzema działaniami prawnymi, w tym pozwem o ochronę dóbr osobistych, 01:42 a także pozwem o odszkodowanie w związku z czynami nieuczciwej konkurencji. 01:47 Opinię przyjaciela sądu w tej sprawie także wydała sieć obywatelska Watchdog. 01:52 Firma deweloperska Dom Development postanowiła pozwać Stefana Gardawskiego, aktywistę Miasto Jest Nasze, 01:59 za wpisy w mediach społecznościowych, które dotyczyły ich inwestycji. 02:03 Charakterystycznie wybrano pozew przeciwko jednej osobie, nie całej organizacji, 02:08 bo właśnie tak działa SLAB, precyzyjnie, żeby jak najbardziej zaboleć. 02:13 W latach 2015-2023 Gazeta Wyborcza zmierzyła się z około 140 pozwami, które można określić jako SLAB, 02:21 a jednym z największych slaperów było ówczesne Ministerstwo Sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry, 02:26 które finansowało te pozwy z publicznych pieniędzy. 02:28 Drodzy Państwo, to nie są odosobnione przypadki. 02:31 W 2023 roku na 820 zgłoszonych przypadków SLAB-ów w całej Europie, 02:37 aż 128 pochodziło z Polski. 02:40 I Polska jest dzisiaj uznawana za państwo z największą liczbą tego rodzaju pozwów w Europie. 02:45 To siódmy SLAB w Europie w Polsce. 02:47 I to nie jest wynik przypadku, bo to jest wynik systemu, 02:51 w którym prawo procesowe służy nie dochodzeniu sprawiedliwości, 02:55 ale po prostu służy zastraszaniu. 02:57 Ja nie będę mówiła, co wnosi ten projekt. 03:01 Wiemy doskonale, mamy te przyspieszone procedury, to myślę, że jest 03:06 dobre pytanie, jak będzie ta ustawa działała w praktyce. 03:11 Mam nadzieję, że pan minister też to precyzyjnie wyjaśni. 03:15 Warto powiedzieć o tym, czego w tej ustawie brakuje. 03:19 Warto też powiedzieć o obietnicach, które nie zostały dotrzymane. 03:23 W kwietniu 2024 roku minister sprawiedliwości Adam Podnar 03:27 podczas międzynarodowej konferencji o SLAB-ach 03:29 zapowiedział zniesienie artykułu 212 Kodeksu Karnego 03:32 o zniesławieniu. 03:33 Tu warto dodać, że bardzo często ten artykuł jest wykorzystywany 03:37 jako SLAB, jako próba uciszenia 03:40 różnych osób, działaczy, dziennikarzy. 03:43 Pan minister wtedy poinformował, że skierował do Komisji Kodyfikacyjnej 03:47 prawa karnego prośbę, by jej przewodniczący 03:50 oddelegował osoby do zajęcia się artykułem 212 i 216 03:54 Kodeksu Karnego tak, by znieść przepisy przewidujące odpowiedzialność karną, 03:58 ale z drugiej strony wzmocnić odpowiedzialność cywilno-prawną. 04:01 Minęły dwa lata. 04:02 Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego nie zgodziła się na pełną depenalizację zniesławienia. 04:07 Zaproponowała jedynie zniesienie paragrafu 2 artykułu 212, 04:11 który przewiduje karę pozbawienia wolności w przypadku czynów dokonanych 04:15 za pomocą środków masowego komunikowania. 04:18 I to jest pewien zawód, powiedzmy sobie to jasno, zwłaszcza po deklaracji pana ministra Bodnara. 04:24 I tak oceniają to środowiska i dziennikarskie, 04:27 organizacje społeczne, związki zawodowe, które 04:29 od lat walczą także o te zmiany. 04:31 Złagodzenie zagrożenia karą to jest krok w dobrym kierunku, 04:35 ale nie jest to krok wystarczający. 04:37 Nawet najłagodniejsza kara za przestępstwo zniesławienia 04:42 wiąże się ze statusem osoby karanej, która 04:44 uniemożliwia wykonywanie wielu zawodów 04:47 i pełnienia niektórych funkcji społecznych. 04:50 I zapowiadana nowelizacja nic w tym zakresie nie zmieni. 04:53 A to jest właśnie status oskarżonego, 04:55 nie sama kara. 04:56 Ten status bardzo często wywołuje efekt mrożący, 05:00 który niszczy kariery i który często ucisza głosy. 05:03 Drodzy państwo, ja popieram tę ustawę. 05:07 Oczekuję też, panie ministrze, że ona będzie stosowana odważnie. 05:12 Ale też oczekuję od tego, że rząd dotrzyma słowa danego przez ministra Bodnara 05:18 i wróci do pełnych prac nad dekryminalizacją zniesławienia. 05:23 Bo ustawa, o której dzisiaj debatujemy, dotyczy 05:26 i chroni przed pozwami cywilnymi. 05:28 Tymczasem w Polsce slaby to bardzo często sprawy karne z artykułu 212 Kodeksu Karnego. 05:35 Jeżeli ten przepis zostanie nieruszony, 05:38 to zostawiamy po prostu otwarte tylne drzwi dla każdego, kto chce ucieszyć dziennikarza, 05:43 kto chce uciszyć aktywistę, 05:45 kto chce uciszyć obywatela, czy chce ucieszyć związkowca. 05:49 Wolność debaty publicznej to nie jest przywilej dziennikarzy. 05:53 Powiedzmy sobie to jasno. 05:54 To jest warunek, bez którego kontrola społeczna nad władzą, 05:58 każdą władzą, jest fikcją. Dziękuję. 06:02 Dziękuję bardzo, pani profesor.