Jacek Kozłowski: NIK wskazuje braki w nadzorze nad spółkami KOWR

Dzień dobry, otwieram posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Witam Państwa posłów. Witam przedstawicieli Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z panem ministrem Jackiem Czerniakiem, przedstawicieli Najwyższej Izby Kontroli z panem wiceprezesem Jackiem Kozłowskim, przedstawicieli Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z panem dyrektorem generalnym Henrykiem Smolarzem i jego zastępcą panem Lucjanem Zwolakiem oraz zespoły, przedstawicieli pozostałych organizacji oraz wszystkich przybyłych gości. Na podstawie listy obecności stwierdzam kworum. Porządek dzienny dzisiejszego posiedzenia został Państwu dostarczony i obejmuje. 1. Rozpatrzenie informacji Prezesa Najwyższej Izby Kontroli o wynikach kontroli funkcjonowania spółek z większościowym udziałem Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i Nadzór nad ich działalnością. 2. Rozpatrzenie informacji ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na temat działalności spółek strategicznych nadzorowanych przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w latach 2020-2024. ze szczególnym uwzględnieniem hodowej koni arabskich w Polsce. 3. Rozpatrzenie informacji ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na temat funkcjonowania rolno-spożywczej spółki inwestycyjnej. Wszystkie te tematy wynikają z przyjętego przez Komisję Planu Pracy. Przystępujemy do realizacji punktu pierwszego porządku dziennego. Ja będę proponował, aby wszystkie te punkty rozpatrzyć jednocześnie, czyli po kolei, żeby Państwo przedstawiali informacje, o które poprosiliśmy, które zostały skierowane do naszej Komisji. Później przeprowadzimy nad wszystkimi trzema punktami wspólną dyskusję. O przedstawienie informacji w sprawie wyników kontroli proszę Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Pana Jacka Kozłowskiego. Proszę Panie Prezesie. Dzień dobry Państwu, Panie Przewodniczący, Wysoka Komisjo, Panie Posłanki, Panie Posłowie. Najwyższa Izba Kontroli w roku 2024 umieściła w planie działalności kontrolnej dwie kontrole dotyczące Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Pierwsza dotyczyła nieodpłatnego zbywania nieruchomości rolnych. Druga, funkcjonowania spółek z większościowym udziałem Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. I to tą drugą kontrolę dzisiaj chcemy Wysokiej Komisji zaprezentować. Pierwsza skończyła się oceną opisową. Druga, niestety, skończyła się oceną negatywną. Warto w tym miejscu dodać, że kontrola, którą dzisiaj prezentujemy, dotycząca funkcjonowania i nadzoru nad spółkami z większościowym udziałem KOWR, była kontrolą zgłoszoną tu, w tej Komisji Rolnictwa. To stąd była inicjatywa, żeby ten obszar nikt skontrolował. Nikt oczywiście potwierdził w analizie ryzyka, że ten temat jest zasadny, włączył go do planu pracy i była to kontrola planowa. A więc kontrola szczegółowa, głęboka, nieuproszczona. Szanowni Państwo, o ile zbywanie nieruchomości rolnych, nieodpłatne zbywanie, to jest zadanie od wielu lat funkcjonujące jako zadanie KOWR-u, to ten typ spółek, które kontrolowaliśmy i sprawowanie nadzoru nad nimi, jest zadaniem stosunkowo nowym. KOWR przez poprzednie lata przed 2016-2017 rokiem tego typu działalności, można powiedzieć inwestycyjnej, nie prowadził, a otwarta została możliwość realizowania takiej działalności trzema nowelizacjami ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, kolejno z lat 2016, 2017 i 2019. Stworzenie możliwości korzystania z takiego inwestycyjnego narzędzia w działalności KOWR-u uzasadniano koniecznością wzmocnienia wpływu państwa na ustrój rolny w Polsce i zapewnieniem kontroli nad rynkiem nieruchomości rolnych. KOWR otrzymał w związku z tym nowe zadania, bo co prawda nadzorował wcześniej spółki, ale były to spółki rzeczywiście tradycyjne, związane z działalnością rolną, jak choćby stadniny, czy spółki związane z nasiennictwem, czy wspierające rolnictwo. To był zupełnie nowy obszar działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, dla którego otworzono, że tak powiem, możliwości tymi trzema nowelizacjami. Mam w swoim doświadczeniu zawodowym okres pracy w funduszach inwestycyjnych. W funduszach inwestycyjnych Private Equity blisko współpracowałem w swoim czasie z największym funduszem inwestycyjnym w Polsce, Enterprise Investors, i dość dobrze wiem z własnego doświadczenia, jak powinna wyglądać działalność inwestycyjna i prowadzenie działalności inwestycyjnej o tym charakterze. Myślę, że to, co wprowadzono w działalność COWR-u, jako to nowe zadanie tymi nowelizacjami, przypomina trochę działalność o charakterze inwestycyjnym, które na rynku najczęściej prowadzą fundusze Private Equity, czasem fundusze też Venture Capitals. Można powiedzieć, że jednak w tym wypadku była to działalność Public Equity, to środki na realizowanie inwestycji pochodziły z budżetu państwa. Były środkami publicznymi, nie były środkami inwestorów prywatnych. Ze zdumieniem, powiem szczerze, ze zdumieniem, patrząc z perspektywy również mojego doświadczenia, zapoznawałem się jako nadzorujący tą kontrolę z kolejnymi ustaleniami kontrolerów, które mówiły o tym, że uruchamiając działalność o charakterze inwestycyjnym i tworzenie spółek kapitałowych przez COWR, nie sformułowano i nie zatwierdzono przez nadzorującego COWR ministra żadnej polityki inwestycyjnej. Cele wyznaczały tylko wąsko sformułowane zapisy ustawowe, zadania ustawowe. Coś, co jest naturalną i podstawową częścią działalności każdego funduszu inwestycyjnego, czyli określenie polityki inwestycyjnej, strategii inwestycyjnej, co się opiera na bardzo głębokich badaniach rynku, szeroko prowadzonej analityce, tego w COWR-ze nie było. Brakowało strategii, brakowało sformułowania celów operacyjnych, które COWR chce zrealizować za pośrednictwem tego typu działania. Brakowało celów operacyjnych całkowicie, nie tylko celów mierzalnych, nie było mierników realizacji tych celów, nie było w związku z tym możliwości oceny rezultatów tej działalności, którą uruchomiono. Brakowało systemu oceny ryzyka inwestycyjnego, czegoś, co jest immanentną częścią działalności każdego funduszu inwestycyjnego. Brakowało analiz rynku w obszarach, w które COWR inwestował, w których uruchamiał nowe podmioty prawa handlowego, które miały prowadzić tam działalność gospodarczą. Brakowało monitoringu i oceny wyników spółek. Ba, niektórych w RSS przez długi okres nawet nie funkcjonowała Rada Nadzorcza, więc nie było narzędzi do sprawowania nadzoru nad tymi spółkami. To wszystko zdumiewa. I zdumiewa jedna rzecz. Fundusz inwestycyjny, private equity, jeśli odnosi stratę, inwestorzy wycofują z niego pieniądze. W przypadku COWR-u im większa była strata, tym o większym ciężarze gatunkowym decyzje finansowe następowały i kierowano kolejne środki. Po największej stracie, którą odnotowała spółka RSS, zapadła kolejna decyzja o skierowaniu 225 mln zł na kolejne przedsięwzięcie typu venture capital, a więc wysokiego ryzyka. Bez tych dokumentów strategicznych decyzje inwestycyjne zapadały na czasem telefonicznie, czasem w jednoznaniowym mailu przekazywane polecenia ze strony ministerstwa. To pokazuje nasza kontrola. Roztrwoniono prawie pół miliarda złotych i myślę, że to jest delikatny szacunek, ponieważ te inwestycje nie przyniosły rezultatów i nie zrealizowały celów, dla jakich je tworzono. I kończąc to wprowadzenie, bo za chwilę oddam głos naszym kontrolerom, którzy przedstawią szczegółowe ustalenia, chciałbym taką dodatkową refleksję jakby sformułować na koniec. Czy rzeczywiście państwu polskiemu i ministrowi rolnictwa takie narzędzie, którym miałby kształtować ustrój rolny państwa, jest potrzebne? Z jednej strony przeraża wartość blisko pół miliarda złotych, z drugiej strony, jeśli te pół miliarda złotych przymierzymy do wartości rynku rolnego, samego rynku rolnego, 220 miliardów złotych wartość rynku rolnego w 2023 roku, a jeżeli przymierzymy jeszcze do łącznej wartości nieruchomości rolnych w Polsce, to to tak jakbym za pomocą mrówki chcieć kierować słoniem. I pytanie jest następne jeszcze, które warto sobie przy okazji tej kontroli postawić i myślę, że my jako NIK sobie je postawimy. Czy tego typu działalność o charakterze inwestycyjnym, wymagająca fachowej wiedzy, której w KOWR-ze nie było, specjalistów, nie powinna być realizowana, jeżeli już musi być realizowana przez instytucje rządowe, przez instytucje wyspecjalizowane, mające doświadczenie w działalności finansowej, inwestycyjnej. Tego typu fundusze istnieją jako fundusze publiczne w Polsce. Zarządza nimi Bank Gospodarka, Gospodarstwa Krajowego, czy też Polski Fundusz Rozwoju, które posiadają wiedzę, posiadają procedury, metody oceny ryzyka, posiadają fachowców, którzy potrafią to należycie nadzorować. Czy powierzenie takich zadań KOWR-owi rzeczywiście jest potrzebne, żeby realizować te cele, które określono w ustawie. Kształtowanie ustroju rolnego i zapobieganie negatywnym zjawiskom w obszarze nieruchomości rolnych państwa. Czy minister rolnictwa nie ma innych narzędzi do realizacji tego? Nie ocenialiśmy ministra rolnictwa, bo kontrola dotyczyła Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, więc nie możemy formułować żadnych wniosków dotyczących ministerstwa. Ale nasuwa się pytanie o nadzór ministerstwa nad działalnością KOWR-u w tym zakresie i nad podległymi sobie agendami. Chcemy i rozważamy umieszczenie takiego tematu kontrolnego w przyszłorocznym planie kontroli. Jesteśmy na etapie zbierania propozycji też z Sejmu do tego przyszłorocznego planu kontroli. Ja nie jestem pewien, czy Komisja Rolnictwa już swoje propozycje analizowała, ale jeżeli taką propozycję od państwa dostaniemy, to też myślę, że to byłaby wartościowa kontrola. A teraz przekazuję głos panu dyrektorowi Rafałowi Ostrowskiemu, dyrektorowi Departamentu Rolnictwa i panu Jarosławowi Pasztaleńcowi, który koordynował tę kontrolę. Muszę powiedzieć, że nadzorując tę kontrolę z ogromną satysfakcją obserwowałem bardzo wnikliwą, rzetelną i profesjonalną pracę naszych kontrolerów. Bardzo proszę panie dyrektorze. Proszę panu dyrektorów, tylko jednocześnie proszę o bardzo syntetyczną wypowiedź, dlatego, że tak jak powiedziałem, mamy do omówienia jeszcze trzy punkty, jeszcze dwa punkty oprócz tego i mamy też ograniczenia czasowe. Proszę panie dyrektorze. Dobrze, dziękuję panie przewodniczący, dziękuję panie prezesie. Szanowni, wysoka komisja, szanowni państwo posłowie. W okresie objętym kontrolą, to jest w latach 2020-2024, KOWR posiadał 100% lub większościowy udział w 12 spółkach, a w sierpniu 2024 roku funkcjonowało 9 takich spółek, z czego 3 rozwiązanej postawiono w stan likwidacji. Trzy spółki zostały objęte czynnościami kontrolnymi bezpośrednio, to jest rolno-spożywcza spółka inwestycyjna spółka ZOO, terminal intermodalny Bydgosz-Emiljanowo spółka ZOO oraz widawa spółka ZOO. Wybor tych spółek do niniejszej kontroli został dokonany celowo, z uwzględnieniem charakteru niniejszej prowadzonej działalności, w tym osiągniętych w latach 2020-2022 wyników ekonomiczno-finansowych. Skontrolowano jedną spółkę prowadzącą produkcję rolniczą i nasienną, to jest widawa spółka ZOO oraz dwie spółki celowe powołane do realizacji określonych zadań. Do wsparcia sektora rolno-spożywczego poprzez nabycie znajdujących się w złej sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstw, czyli tu będzie RSSI. Do budowy kolejowego terminala przeładunkowego dla produktów rolno-spożywczych, to jest terminal intermodalny Bydgoszcz-Emiljanowo. Kontrolą objęto również KOWR, który nabywa udział w skontrolowanych spółkach i sprawuje nadzór nad nimi, nadzór właścicielski. W ramach tej kontroli skontrolowano działania KOWR w zakresie nabycia udziałów lub akcji nadzoru właścicielskiego nad wszystkimi 12 spółkami. KOWR posiadał udział lub akcje w latach 2020-2024, w tym alternatywnego funduszu inwestycyjnego, o nazwie w skrócie KOWR Ventures. W niniejszej informacji o wynikach kontroli wykorzystane zostały również ustalenia z innych kontroli doraźnej i Najwyższej Izby Kontroli dotyczących nadzoru właścicielskiego i funkcjonowania następujących spółek z większościowym udziałem KOWR-u, to jest Jurajski Agrofresh Park S.A., Krajowa Spółka Owocowo-Warzywna Polowoc, Elevar i TDM Artrans Spółka Zawodowa. Celem głównym była odpowiedź na pytanie czy spółki z większościowym udziałem KOWR funkcjonowały prawidłowo i rzetelnie oraz czy nadzór właścicielski KOWR nad nim był prawidłowy i rzetelny. W wyniku przeprowadzonej kontroli najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia funkcjonowanie spółek z większościowym udziałem KOWR oraz nadzór właścicielski sprawowany nad nimi przez KOWR. Wydatki poniesione przez KOWR na nabycie lub objęcie udziałów i akcji w 12 spółkach rolno-spożywczych w latach objętych kontrołą wyniosły ponad 406 mln zł. KOWR objął udziały we wszystkich spółkach, których wymieniłem już na poprzednim sklepie, nie będę tu wymieniał po kolei, natomiast jeżeli chodzi o RSSI to było 200 mln zł, KOWR Ventures 75 mln zł, Jurajski Agrofresh 93 mln zł, Terminal Intermodalny Bydgoszemilianowo 2 mln zł. Najwyższa Izba Kontroli oceniła, że 4 z 5 skontrolowanych spółek utworzonych przez KOWR na podstawie przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa lub ustawy o KOWR nie spełniła roli, dla których zostały te podmioty utworzone. Spółki te nie osiągnęły w okresie objętym kontrolą celów, dla których zostały powołane, to jest RSSI powołana w celu nabywania upadłych przedsiębiorstw z branży rolno-spożywczej, TIBE powołana w celu budowy kolejowego terminala przeładunkowego dla produktów rolno-spożywczych, JAW, której celem była budowa hurtowego rynku rolno-spożywczego, oraz Krajowa Spółka Owocowa Ważyna Polowoc, która miała zagospodarować koncentrat i soka bukowy przejęty przez KOWR od spółki Eskimos SA. Trzy spółki, czyli RSSI, Polowoc i TIBE z powodu niezrealizowania celów oraz poniesionych strat zostały rozwiązane i postawione w stan likwidacji. Przechodząc do ustaleń w kontroli w samej RSSI, należy wskazać, że celem jej utworzenia miało być podejmowanie przedsięwzięć na rzecz zwiększania efektywności wykorzystania potencjału przetwórstwa rolno-spożywczego na wybranych rynkach lokalnych. Narzędziem realizacji tego celu miały być zakupy majątku branżowego w postaci upadłych zakładów przetwórczych sprzedawanych przez syndyków, komorników lub doradców restrukturyzacyjnych w ramach procesów restrukturyzacyjnych lub przez właścicieli, którzy chcą się ich pozbyć. Spółka nie spełniła celu, do którego została powołana, a kontrola wykazała szereg następujących nieprawidłowości. Stwierdzane zostały nieprawidłowości w zakresie wszystkich zawartych przez RSSI w 2023 roku umów handlowych. Przechodząc jakby już syntetycznie, łącznie kary umowne w wysokości 9 mln zł zostały naliczone na spółkę. Ponadto do zakończenia kontroli spółka nie odzyskała należności na kwotę 126 mln zł z tytułu realizacji umów na zakup pszenicy i sprzedaży skupionych owoców miękkich. Powyższe działanie oceniono również jako działanie niegospodarne. Zarząd RSSI podpisał umowę pożyczki na 5 mln zł z Instytutem Badawczym nadzorowanym przez Minister Rolnictwa. Do zakończenia kontroli ta pożyczka nie została zwrócona. Zawarcie tej umowy oceniono jako działanie niecelowo ze względu na bardzo trudną sytuację finansowo-ekonomiczną pożyczkobiorcy. RSSI w pierwszym okresie swojego funkcjonowania poniosło wysoką stratę wynikającą z wydatków poniesionych na usługi remontów i sprzątania dzierżawionych od kowr zakładów przetwórstwa owocowo-warzywnego w Regnowie i Stanisławowie, które wyniosły prawie 15 mln zł. Umowy na usługi remontów i sprzątania tych zakładów nie zabezpieczyły należycie interesu RSSI. Ponadto zarząd RSSI zlecił i przyjął w drugiej połowie 2023 roku opracowaną przez podmiot zewnętrzne analizę w zakresie rynku zbóż i owoców miękkich, która była niemal identyczna z analizą przeprowadzoną przez analityka wykonującego na rzecz spółki usługę doradztwa. Powyższa umowa opiewała na kwotę 334 tys. zł. Zarząd RSSI nie opracował podstawowych dokumentów korporacyjnych, to jest polityki inwestycyjnej, procedur zakupowych i polityki ładu korporacyjnego. Ponadto stwierdzono również, że działania zarządu RSSI były niezgodne z art. 219 Kodeksu Spółek Handlowych. Zarząd RSSI nie przedstawił nowo powołanej w październiku 2023 roku Radzie Nadzorczej informacji i dokumentów o stanie spółki, a także opinii prawnej w zakresie zawartych przez RSSI umów. Ponadto zarząd RSSI niezgodni z umową spółki nie zwołał nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników, o co w lutym 2024 roku wnioskowała nowo powołana Rada Nadzorcza. W związku z działaniami zarządu sytuacja finansowa w RSSI od samego początku była bardzo zła. RSSI za pierwszy rok obrotowy wykazała stratę netto w wysokości ponad 166 mln zł. Najwyższa Izbo Kontroli nie odnotowała żadnych pozytywnych aspektów działalności RSSI, a sytuacja ta była przyczyną rozwiązania powyższej spółki w 2024 roku. Przechodząc do drugiej spółki, czyli Terminalu Intermodalnego Bydgoszcz-Emilianowo, której większościowym udziałem był KOWR, a pozostałymi udziałowcami Polskiej Kolei Państwowej Bydgowski Park Przemysłowo-Technologiczny, powyższa spółka nie zrealizowała celu dotyczącego przygotowania i budowy kolejowo-drogowego Terminalu Intermodalnego w Emilianowie koło Bydgoszczy. Główną przyczyną było nierzetelne przygotowanie przez wspólników TI bez założeń inwestycji w zakresie zapewnienia możliwości wykorzystania nieruchomości należących do PKPS-a, skutkujących opóźnieniem w jej realizacji, a także nieefektywne współdziałanie wspólników w zakresie ustalenia kierunków dalszego funkcjonowania i finansowania spółki. W niniejszej informacji wykorzystano również ustalenia wcześniejszych kontroli NIK w zakresie funkcjonowania JAWP oraz POLOWOC. Spółka Jurajski Agrofresh Park S.A. utworzona została w listopadzie 20 roku przez KOWR oraz Regionalny Fundusz Gospodarczy S.A. Spółkę w stuprocentowym udziałem Skarbu Państwa w celu budowy rynku rolno-spożywczego w miejscowości Kościelec w województwie śląskim. KOWR pomimo wniesienia do JAW 2-3 wartości wkładów zaakceptował niekorzystne postanowienie umowy spółki pozbawiającego decydującego wpływu na organy spółki w konsekwencji na ustalenie strategii jej funkcjonowania. Spółka ta do tej pory nie zrealizowała w celu jakim jest stworzenie innowatorskiego rynku rolno-spożywczego. Do sierpnia 2024 roku pozwolenie na budowę rynku hurtowego nie zostało wydane przez Starostwo Powiatowe w Częstochowie. Ponadto spółka poinformowała pod koniec 2024 roku, że zmieniono lokalizację inwestycji. Spółka POLOWOC założona przez KOWR w 2020 roku w celu zagospodarowania towaru przejętego na własność KOWR jako zastawu rejestrowego od Eskimos S.A. tj. koncentratu i soku jabłkowego została postawiona w stan likwidacji po 10 miesiącach działalności w związku z niespełnieniem celu dla którego została powołana. Główną przyczyną nie zrealizowania tego celu był fakt, że KOWR nie wniósł aportem towaru przejętego od Eskimos S.A. W związku z tym koszty poniesione na funkcjonowanie POLOWOC wyniosły ponad 500 000 zł. Przerób koncentratu i soku KOWR zlecił podmiotom zewnętrznym na co wydatkowo 22 miliony złotych co w sytuacji gdy zadania w tym zakresie miały być realizowane przez POLOWOC było działaniem niegospodarnym. W latach 2020-2023 wyniki finansowe spółek z większością udziału KOWR w kapitale zakładowym łącznie uległy pogorszeniu. W porównaniu do 2020 roku w którym łączny wynik finansowy to jest strata nadto wszystkich nadzorowanych spółek wyniósł ponad 1 milion złotych. Na koniec 2023 roku strata wyniosła 167 milionów złotych. W wyniku kontroli nadzoru właścicielskiego stwierdzono, że nadzór właścicielski nad spółkami z udziałem większościowym KOWR nie był prawidłowy i rzetelny w zakresie z tym stwierdzono następujące nieprawidłowości. KOWR nie określił wewnętrznych uregulowaniach zasad nadzoru właścicielskiego oraz szczegółowej strategii dla objętych kontrolą spółek. W ocenie NIK brak tych regulacji miał wpływ na nieskuteczność nadzoru właścicielskiego a w konsekwencji również na brak realizacji zadań przez umówione spółki. Dyrektor Generalny KOWR działając jako zgromadzenie wspólników nie zawsze prawidłowo i rzetelnie wykonywał uprawnienia wynikające z przepisów prawa handlowego. Wyłączył w akcie założycielskim RSSi możliwość indywidualnej kontroli wspólnika nad działalnością spółki przewidziany w art. 212 Kodeksu Spółek Handlowych a następnie przez niemal rok od utworzenia spółki do października 23 roku nie powołał Rady Nadzorczej. Ponadto Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła również niecelowe nabycie udziału w spółce Witratrade. KOWR skorzystał w 2018 roku z prawa pierwokupu nabycia wszystkich udziałów spółki pomimo informacji o złej sytuacji ekonomicznej i majątkowej spółki. Spółka nie prowadziła działalności od 2014 roku. Obciążenia hipoteczne wynosiły prawie 1 mln zł. Następnie po nabyciu udziału stwierdzono, że ten dług wynosi już nie 1 mln zł, lecz 7 mln zł. W przypadku spółki TB w okresie od 20 roku do 22 roku prezesowi zarządu wyznaczono cele zarządcze w większości niezgodne z przedmiotem działalności spółki, na przykład dotyczące produkcji roślinnej. Stwierdzono również nieprawidłowości w zakresie kontroli spółek nadzorowanych przez KOWR, braku kontroli przez KOWR w powyższych spółkach. W wyniku kontroli przeprowadzonej w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa stwierdzono nieprawidłowości również w zakresie nierzetelnego i niecelowego i niecelowego objęcia w 23 roku akcji o wartości 75 mln zł alternatywnego funduszu inwestycyjnego KOWR Ventures. Tak, mając powyższe na uwadze w ocenie Najwyższej Izby Kontroli, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa obejmując akcję funduszu docelowo na 225 mln zł mogło nie przynieść zamierzonych efektów, a także skutkować utratą całości lub części środków publicznych. W wyniku kontroli NIK, Najwyższa Izba Kontroli sformułowała wnioski do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dokonanie analizy zasadności funkcjonowania przepisów umożliwiających nabywanie przez KOWR udziałów lub akcji w spółkach prawa handlowego, zwiększenie nadzoru nad Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa w zakresie realizacji przez KOWR zadań dotyczących nabywania i wykonywania praw z udziałów i akcji w spółkach prawa handlowego. Ponadto do dyrektora generalnego KOWR, Najwyższa Izba Kontroli skierowała wnioski o opracowanie strategii zaangażowania kapitałowego w spółkach oraz zwiększenie nadzoru właścicielskiego KOWR nad tymi spółkami. Ponadto wniosek do zarządów spółek z większością udziałów KOWR dotyczy podjęcia skutecznych działań w celu poprawy wyników finansowych i wykorzystania potencjału spółek. Na koniec należy wskazać, że Najwyższa Izba Kontroli skierowała trzy zawiadomienia do prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Jedno dotyczy działania KOWR na szkodę interesu publicznego wobec niedopełnienia przez dyrektora generalnego KOWR obowiązku powołania Rady Nadzorczej w spółce RSSI. Działania KOWR na szkodę interesu publicznego w związku z powołaniem spółki TIB w uwarunkowaniach niedopełnienia przez dyrektora generalnego KOWR obowiązku stosowania się do zasad gospodarki finansowej. Tutaj prokuratura rejonowa w Bydgoszczy wstrzała śledztwo w dniu 7 lutego 25 roku. Oraz trzecie zawiadomienie dotyczące niegospodarności członków zarządu RSSI przy zawieraniu umów handlowych. Bardzo dziękuję. Przepraszam, że tak momentami się zacinałem, ale starałem się jak najszybciej skracać prezentację, żeby po prostu dobrze go dojść. Dziękuję bardzo. Czy to już pełna wypowiedź najwyższej Izby Kontroli, tak? Tak, dziękujemy bardzo. Jesteśmy oczywiście dla Państwa dyspozycji, gdyby były jakiekolwiek pytania. Tak jak powiedziałem, dyskusję przeprowadzimy w sposób łączny nad wszystkimi trzema punktami. Dlatego teraz poproszę Pana Ministra o to, aby przedstawił informacje w punkcie drugim i w punkcie trzecim, ewentualnie też uzupełnił wypowiedziami podległych instytucji i służb. Proszę Panie Ministrze. Pan Minister Jacek Czerniak, proszę. Bardzo serdecznie dziękuję. Panie Przewodniczący, Wysoka Komisjo, Szanowni Państwo. Tak jak Pan Przewodniczący zasugerował, odniesiemy się później w punkcie dyskusji do tych kwestii, które będą przedmiotem obrad dzisiejszego posiedzenia Komisji. Teraz zgodnie z sugestią jest rozpatrzenie informacji na temat działalności spółek strategicznych nadzorowanych przez Krajowy Ośrodek Sparcia Rolnictwa w latach 2020-2024, ze szczególnym uwzględnieniem hodowli koni arabskich w Polsce. Jak zawsze zwyczajowo materiał obszerny przesyłamy na posiedzenie Komisji. Teraz w formie skutowej przedstawię te najważniejsze informacje, które Państwo za chwilę będziemy rozmawiać, będziecie dyskutować. Będą ewentualne pytania w związku z tym. Po pierwsze chciałem zaznaczyć, że spółki nadzorowane przez KOWR strategiczne są ujęte w wykazie będący załącznikiem do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 lipca 2018 roku. I to rozporządzenie mówi w sprawie wykazu jednoosobowych spółek hodowli roślin uprawnionych lub hodowli zwierząt gospodarskim o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej. Jaki jest podstawowy cel tych spółek strategicznych KOWR-owskich? To jest sprecyzowane, ja jeszcze raz to powtórzę. Podstawowym celem tych spółek strategicznych KOWR-u jest prowadzenie hodowli twórczej i zachowawczej roślin uprawnych oraz hodowli zwierząt gospodarskich. Właściwa realizacja programów hodowlanych, kreowanie postępu biologicznego dla jak najpełniejszego zaspokojenia potrzeb polskiego rolnictwa. Stworzenie i propagowanie innowacji w rolnictwie. Szanowni Państwo, statystyka na dzień 31 grudnia 2024 roku KOWR wykonywał prawa z udziału w stosunku do 31 spółek hodowli roślin oraz hodowli zwierząt o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej. Ze względu na rodzaj prowadzonej hodowli spółki można podzielić na hodowlę roślin – 1 spółka, hodowlę zwierząt – 17 spółek, hodowlę koni – 13 spółek. Łączna nominalna wartość udziału w 31 spółkach nadzorowanych przez GOF wynosi na koniec 2024 roku 555 634 500 zł. Nie muszę Państwu mówić na Komisji Rolnictwa, jak ważną rolę te spółki strategiczne spełniają w polskim rolnictwie. Z jednej strony to rezerwuar genów podstawowych odmian roślin i gatunków zwierząt, z drugiej strony są największym kreatorem postępu biologicznego, będącym paliwem dla rozwoju rodzimego rolnictwa. Bardzo często spółki też są liderami lokalnych i krajowych w dziedzinie upowszechniania najlepszych praktyk rolniczych. Często można powiedzieć, że są to gospodarstwa wzorcowe. Stąd te spółki kowrowskie, będące jednych z kluczowych ogniw polskiego rolnictwa, stanowią szczególne dobro, które wymaga kluczowego podejścia i wymaga też również specyficznej oceny ich działalności. Jak powiedziałem, jest to związane z tą całą specyfiką lokalną, gospodarczą, rolniczą. Z uwagi na to, że specyfikę i standardowe podejście do oceny efektu gospodarowania jest niewystarczające i powinna zostać wzbogacona o ich rolę i tło, na jakim funkcjonują. Czyli krótko mówiąc, nie można tylko w aspekcie wyników oceniać działalność tych spółek, tylko trzeba ten kontekst szerszy, o którym mówiłem, brać pod uwagę. Uwaga historyczna, te spółki powstawały na majątkach zlikwidowanych PGR-ów, co od początku poniekąd determinowało ich rolę i możliwości produkcyjno-hodowlane. Szanowni Państwo, rok 2024 był dla spółek kowrowskich rokiem trudnym, gdzie po 2022 roku i rekordowych przychodach ze sprzedaży produktów roślinnych, mleka, nastąpił dalszy spadek cen produktów roślinnych przy jednoczesnym wzroście kosztów produkcji roślinnej. Wzrosły też również wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne, była w tym czasie podnoszona dwukrotnie płaca minimalna, czy koszty energii, koszty związane z materiałami, koszty usług. Te wszystkie kwestie miały tendencję, jak powiedziałem, wzrostową. Spółki wykazywały...