Tomczyk o WOT i Żandarmerii Wojskowej - informacja w Sejmie

Dzień dobry. Test. Dzień dobry Państwu. Witam bardzo serdecznie Panie i Panów Posłów. Otwieram posiedzenie Komisji Obrony Narodowej. Jest to nasze jedenaste posiedzenie. Stwierdzam kworum. Porządek dzisiejszego posiedzenia obejmuje następujące tematy. Informacja Ministra Obrony Narodowej na temat doświadczeń wynikających z funkcjonowania Wojsk Obrony Terytorialnej oraz planów rozwoju formacji. I druga informacja Ministra Obrony Narodowej na temat funkcjonowania Żandarmerii Wojskowej i Wojskowych Organów Porządkowych oraz planów rozwoju tychże formacji. W anonsie na dzisiejsze posiedzenie był trzeci punkt dotyczący zmian w składzie prezydium. Jednak ze względu na to, że wnioskodawcy wycofali ten wniosek, zgłaszam tutaj konieczność skreślenia tego punktu na kolejne posiedzenie, na którym ten wniosek będzie zaktualizowany. Witam. Czy do porządku obrad byłyby jakieś uwagi wobec tej zmiany, którą zaproponowałem? Nie widzę. Stwierdzam, że porządek został przyjęty. Witam serdecznie zaproszonych gości. Pana Cezary Gotomczyka, sekretarza stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej, który jest prawie stałym gościem na naszej komisji. Wcześniej w innej roli, co też doceniamy bardzo. Pana generała brygady Krzysztofa Stańczyka, pełniącego obowiązki dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej. Pana pułkownika Kajzera, komendanta głównego żandarmerii wojskowej. Pana pułkownika Arkadiusza Widła, szefa inspektoratu kontroli wojskowej. Pana Romana Jaworskiego, naczelnika Wydziału w Departamencie Ochrony Ludności i Zarządzania Kryzysowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Witam również stronę społeczną w wojsku, poprzez powitanie starszego chorążego Grzegorza Korzeniewskiego, przewodniczącego konwentu Dziekanu Korpusu Podoficerów Zawodowych. No i proszę Państwa, po raz pierwszy witamy również przedstawiciela Dziekanu Korpusu Podoficerów Zawodowych Wojsk Obrony Terytorialnej. Pana starszego chorążego sztabowego Lesława Kurdziele. Zatem idzie nowe. Tak to mogę powiedzieć. I witam również przedstawicieli Najwyższej Izby Kontroli, Panów Dyrektorów Michała Pawlela oraz Stefana Walowskiego. Rozpoczynamy zatem realizację naszego porządku. Współobrad, proszę Pana Ministra o przedstawienie informacji, a następnie przeprowadzimy dyskusję. Pan Minister Tomczyk. Bardzo dziękuję. Panie Przewodniczący, Wysoka Komisja, pozwolę sobie na krótkie wprowadzenie. Później poproszę dowódcę Wojsk Obrony Terytorialnej, Pana Generała Brygady Krzysztofa Stańczyka, o dodatkową informację w tej sprawie. Po pierwsze, jeżeli chodzi o formowanie Wojsk Obrony Terytorialnej, jak Państwo doskonale pamiętacie, w 2016 roku w Ministerstwie Obrony Narodowej podjęto decyzję o otworzeniu Wojsk Obrony Terytorialnej. Na jej podjęcie wpłynęło głównie zmieniające się środowisko bezpieczeństwa Polski, w tym głównie odradzająca się mocarstwowa polityka Federacji Rosyjskiej. Sam projekt na samym początku też budził pewne kontrowersje. Nie jeżeli chodzi o kwestie powstania, ale bardziej jeżeli chodzi o kwestie podporządkowania. O tym będę mówił w kolejnej części. Opracowana koncepcja, do realizacji której przystąpiono w styczniu 2017 roku, zakładała powstanie 17 brygad obrony terytorialnej, terytorialnie powiązanych z podziałem administracyjnym kraju. Z tym jednym dodatkowym założeniem, że jeżeli chodzi o Mazowsze, jedna brygada w Warszawie i jedna brygada, jeżeli chodzi o województwo mazowieckie. Założeniem tworzenia Wojsk Obrony Terytorialnej nigdy nie było jedynie wzmocnienie potencjału sił zbrojnych, ale chodziło też o to, żeby to był istotny czynnik wspierający lokalne społeczności i też trzeba jasno powiedzieć, że tak się dzieje i tak się stało, że Wojska Obrony Terytorialnej w wielu miejscach w Polsce są oparciem dla lokalnych społeczności, ale też dla lokalnego samorządu. Druga sprawa to kwestia komponentu obrony pogranicza. Przedłużająca się sytuacja kryzysowa na granicy polsko-białoruskiej, która jak się okazało w lutym 2022 roku była działaniem przygotowującym rozpoczęcie pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, wymusiła przygotowanie kolejnej korekty planów formowania oraz wykorzystania Wojsk Obrony Terytorialnej do wsparcia straży granicznej w ochronie wschodniej granicy państwowej. Zaangażowanie wojsk operacyjnych w dłuższej perspektywie odciągało je od zadań szkoleniowych oraz okazało się niezwykle kosztowne. W związku z utrzymującą się napiętą sytuacją na granicy wschodniej, ówczesne kierownictwo Ministerstwa Obrony Narodowej podjęło decyzję o kolejnych zmianach strukturalnych w WOT. We wrześniu 2022 roku Minister Obrony Narodowej zaakceptował koncepcję utworzenia w Wojskach Obrony Terytorialnej komponentu obrony pogranicza. To jest bardzo ważny, interesujący wątek i chciałbym z tego miejsca też podziękować wszystkim żołnierzom Wojsk Obrony Terytorialnej, którzy dzisiaj znajdują się na polskiej granicy, na wschodzie. To jest w tej chwili około 800 żołnierzy, którzy bronią granicy i z tego miejsca w imieniu nas wszystkich chciałbym serdecznie im podziękować. Jeżeli chodzi o kwestie prowadzonych operacji, praktycznie od sformowania WOT zostały zaangażowane w realizację zadań w ramach reagowania kryzysowego, a wraz z dalszym rozwojem w operacje związane z ochroną granicy i przeciwdziałania kryzysom wywołanym działaniami władz Republiki Białorusi oraz Federacji Rosyjskiej. Główne operacje prowadzone przez Wojska Obrony Terytorialnej to po pierwsze operacja w ramach przeciwdziałania skutkom pandemii COVID-19. Wszyscy pamiętamy ten ponury czas i pamiętamy zaangażowanie Wojsk Obrony Terytorialnej. Po drugie w ramach przeciwdziałania kryzysowi migracyjnemu i działaniom hybrydowym ze strony Republiki Białorusi i Rosji. I po trzecie w ramach wsparcia udzielanego Ukrainie. Wysoka efektywność WOT w realizacji zadań z zakresu reagowania i zarządzania kryzysowego skutkowała przekazaniem odpowiedzialności za ten obszar funkcjonowania resortu dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej. Zgodnie z decyzją ministra obrony z 6 maja 2022 roku w sprawie systemu zarządzania kryzysowego resortu obrony narodowej oraz zarządzaniem prezesa Rady Ministrów z dnia 4 kwietnia 2023 roku. Dowództwo Wojsk Obrony Terytorialnej pełni rolę centrum zarządzania kryzysowego ministra obrony narodowej, a dowódca WOT jest szefem tegoż. Szanowni Państwo, jeżeli chodzi o Wojska Obrony Terytorialnej, bo zgodnie z koncepcją tworzenia, która do dnia dzisiejszego została niemalże w pełni zrealizowana, są rodzajem sił zbrojnych będącym w bezpośrednim podporządkowaniu ministra obrony narodowej. I tutaj dlatego wspominałem o tym na początku, że ta sytuacja wkrótce się zmieni. Ta decyzja została już podjęta, to znaczy 14 sierpnia Wojska Obrony Terytorialnej zostaną podporządkowane bezpośrednio sztabowi generalnemu w związku z osiągnięciem pełnej gotowości do podjęcia działań. Chciałbym też z tego miejsca jeszcze raz podziękować wszystkim żołnierzom, którzy bronią nasze granice, ale też pomagają każdego dnia społecznościom lokalnym. Myślę, że też różnego rodzaju kontrowersje wokół tej formacji zakończą się wraz z przekazaniem odpowiedzialności sztabowi generalnemu, bo to jest de facto dzisiaj bardzo potrzebne. Dzisiaj potrzebna jest sytuacja pełnego podporządkowania i tak jak powiedziałem, ta sprawa wydarzy się 14 sierpnia. Bardzo proszę, żeby szczegóły, jeżeli chodzi o rozwój formacji, przedstawił dowódca Wojska Obrony Terytorialnej, generał brygady Krzysztof Stańczyk. Bardzo proszę, panie generalne. Panie ministrze, szanowni, szanowny panie przewodniczący, szanowni państwo wiceprzewodniczący, wielcy szanowni państwo ministrowie, posłowie, czasowo pełniący obowiązki dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej, generał brygady dr Stańczyk. Mam zaszczyt przedstawić państwu kilka zasadniczych informacji na temat doświadczeń wynikających z funkcjonowania Wojsk Obrony Terytorialnej oraz planów rozwoju formacji. Swoje wystąpienie przedstawię państwu w czterech następujących zagadnieniach. Przede wszystkim to formowanie WOT, które zaczęło się od 2016 roku. Komponent ochrony obrony pogranicza jako nowy element w strukturze Wojsk Obrony Terytorialnej. Kolejnym zagadnieniem jest zasadnicze zaangażowanie w operację WOT oraz WOT jako centrum zarządzania kryzysowego ministra obrony narodowej. Ponadto standaryzacja operacyjna. Szanowni państwo, formowanie WOT rozpoczęło się w 2016 roku decyzją podjętą przez ówczesne Ministerstwo Obrony Narodowej. Jednocześnie w kwietniu tego samego roku powstaje biuro do spraw tworzenia Wojsk Obrony Terytorialnej, w którym powstaje koncepcja utworzenia WOT etapu pierwszego na lata 2016-2017. Natomiast kolejnym krokiem była nowelizacja ustawy o powszechnym obowiązku obrony ojczyzny, o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie obok czterech istniejących rodzajów sił zbrojnych, mam na myśli wojska lądowe, siły powietrzne, marynarka wojenna oraz wojska specjalne, dopisano piąty najmłodszy rodzajów sił zbrojnych, jakim są wojska obrony terytorialnej. W nowelizacji tejże ustawy zapisano także sposób pełnienia służby wojskowej i określono nową formę służby jako terytorialną służbę wojskową, pełnioną ochotniczą w wojskach obrony terytorialnej. Powstanie WOT de facto datuje się od 2017 roku, gdzie zakładano powstanie 17 brygad obrony terytorialnej, terytorialnie powiązanych z podziałem administracyjnym kraju. Zakładano, że w każdym województwie powstaną po jednej brygadzie obrony terytorialnej, natomiast to, co wspomniał pan minister, w województwie mazowieckim powstaną dwie brygady obrony terytorialnej. Tworzenie WOT podzielono na cztery zasadnicze etapy. Pierwszy etap, etap żółty. W 2016 roku powstają trzy pierwsze brygady na wschodzie kraju, a więc pierwsza podlaska brygada obrony terytorialnej, druga lubelska brygada obrony terytorialnej i trzecia podkarpacka brygada obrony terytorialnej. Etap drugi to etap czerwony, gdzie powstają trzy kolejne brygady obrony terytorialnej. W województwie warmińsko-mazurskim czwarta brygada obrony terytorialnej. Właśnie w województwie mazowieckim dwie brygady obrony terytorialnej, piąta i szósta. Etap siódmy to etap zielony, gdzie powstaje najwięcej brygad obrony terytorialnej. Wówczas formowane są od 2018 roku siedem brygad obrony terytorialnej w województwach. Etap czwarty, etap niebieski. Planowano utworzyć cztery brygady obrony terytorialnej, natomiast utworzono tylko czternastą oraz szesnastą brygadę obrony terytorialnej. Ponadto w 2022 roku decyzją ministra obrony narodowej do formowania trzech brygad, dodatkowo w tym etapie utworzono osiemnastą stołeczną brygadę obrony terytorialnej, dziewiętnastą nadburzańską brygadę obrony terytorialnej oraz dwudziestą przemyską brygadę obrony terytorialnej. Dopełnieniem jakby etapu czwartego tych ostatniego formowania brygad, zgodnie z decyzją ministra obrony narodowej z dnia 10 kwietnia tego roku, do końca 2024 roku sformowana zostanie piętnasta lubuska brygada obrony terytorialnej oraz siedemnasta opolska brygada obrony terytorialnej. Tym samym projekt budowy struktur zasadniczych wojsk obrony terytorialnej zostanie zakończony, gdzie będzie 20 brygad obrony terytorialnej, w tym dwie brygady obrony pogranicza, mam tu na myśli brygadę dziewiętnastą i dwudziestą, dwa centra szkolenia, jednostka wojskowa Gryf, batalion dowodzenia wojsk obrony terytorialnej, szkoła podoficerska sonda oraz zespół działań cybernetycznych. Szanowni Państwo, Pan Minister wspominał o nowym elemencie, jakim jest komponent właśnie obrony pogranicza w strukturze wojsk obrony terytorialnej. W związku z przedłużającą się sytuacją kryzysową na wschodniej granicy państwa, w ramach wniosków i doświadczeń wynikających ze wsparcia straży granicznej w ochronie granicy, w dowództwie wojsk obrony terytorialnej powstaje koncepcja utworzenia komponenty obrony pogranicza. Koncepcja zakłada przekształcenie właśnie istniejących w dziewiętnastej nadburzańskiej brygady obrony terytorialnej i dwudziestej przemyskiej brygady obrony terytorialnej w brygady obrony pogranicza, co jest realizowane od stycznia tego roku. Ponadto I Podlaska Brygada Obrony Terytorialnej oraz IV Warmińsko-Mazurska Brygada Obrony Terytorialnej przekształca istniejące już bataliony lekkiej piechoty, po dwa w każdej brygadzie, w bataliony obrony pogranicza. Docelowo od 2026 roku planuje się przekształcenie I i IV Brygady Obrony Terytorialnej właśnie w Brygady Obrony Pogranicza, co oznacza, że wpłynie to znacznie na bezpieczeństwo północnej i wschodniej części kraju. Szanowni Państwo, z tego miejsca chciałbym podkreślić, że WOT jest żywym organizmem. Plany rozwoju wyznaczają jedynie zasadnicze kierunki i wymagają ciągłego dostosowywania się do bieżącej sytuacji bezpieczeństwa. Ponadto wyznacznikiem osiągania kolejnych zdolności przez Wojska Obrony Terytorialnej jest trwająca wojna na Ukrainie. Kolejnym zagadnieniem jest zasadnicze zaangażowanie wojsk w operacji oraz WOT jako Centrum Wojsk Obrony Terytorialnej w operację oraz Centrum WOT jako Centrum Zarządzania Kryzysowego. Szanowni Państwo, mówiąc o operacjach realizowanych przez Wojska Obrony Terytorialnej, Pan Minister wspomniał już również o COVID-19. Należy podkreślić, że praktycznie od momentu sformowania formacji siły WOT były zaangażowane we wszystkie operacje związane ze wsparciem lokalnej społeczności, zarówno podczas zwalczania skutków klęcz żywiołowych, przeciwdziałania skutkom pandemii COVID-19, a także we wsparciu wojsk operacyjnych i co się dzieje aktualnie Straży Granicznej. WOT brał udział w takich operacjach jak tarcza, gdzie w 2020 roku na 120 punktach kontrolnych i przejściach granicznych zadanie wykonywało ponad 1300 żołnierzy. W ramach operacji Odporna Wiosna oraz trwała odporność, którym celem było przeciwdziałanie skutkom pandemii COVID-19, średnie dzienne zaangażowanie moich żołnierzy wynosiło około 5 tys. żołnierzy. Należy zauważyć, że w ramach przeciwdziałania oraz minimalizowania skutków przy rozprzestrzenianiu się wirusa WOT decyzją ministra obronatowej przejął rolę głównego koordynatora odpowiedzialnego za wydzielanie sił zbrojnych do wsparcia placówek medycznych oraz potrzebujących instytucji i organizacji. Na przykładu dodam, że udzielono wsparcia ponad 1300 szpitalom i placówkom medycznym, przetransportowano prawie 6 tys. butli z tlenem do szpitali i placówek medycznych, dostarczono ponad 200 tys. parczek żywnościowych dla osób starszych oraz podopiecznych różnych organizacji pomocowych. Ponadto 2021 roku siły WOT zaangażowane są we wsparcie Straży Granicznej w ochronie wschodniej granicy państwa. W ramach operacji Silne Wsparcie średnie dziennie zaangażowanie w Wojsk Obrony Terytorialnej wynosiło 2,5 tys. żołnierzy każdego dnia. Aktualnie w ramach operacji Gryf i wsparcia Straży Granicznej na wschodniej granicy państwa każdego dnia pełni służbę około 8 strzec żołnierzy Terytorialnej Służby Wojskowej. Szanowni Państwo, decyzją Ministra Obrony Narodowej nr Z4 z dnia 6 maja 2022 roku w sprawie systemu zarządzania kryzysowego Resortu Obrony Narodowej oraz zarządzeniem prezesa Rady Ministrów z dnia nr 39 z dnia 4 kwietnia 2023 roku w sprawie wykazu przedsięwzięć i procedur zarządzania kryzysowego dowództwo Wojsk Obrony Terytorialnej od 6 maja pełni rolę Centrum Zarządzania Kryzysowego Ministra Obrony Narodowej, a dowódca WOT-u, co wspomniał Pan Minister, jest szefem Centrum Zarządzania Kryzysowego Ministra Obrony Narodowej. Zadaniem Centrum Zarządzania Kryzysowego MON jest przede wszystkim koordynacja i kierowanie odpowiednich sił i środków wydzielanych z WOT oraz wojsk operacyjnych do przeciwdziałania lub zwalczania skutkom klęsc żywiołowych. Dodam, że w każdym stałym rejonie odpowiedzialności Brygad Obrony Terytorialnej, czyli województwach, ze struktur WOT wydzielane są odpowiednie siły i środki. Na dziś w Wojskach Obrony Terytorialnej w ramach reagowania kryzysowego utrzymywanych jest 20 zespołów oceny odbudowy, 15 zespołów oceny wsparcia oraz 21 naziemnych zespołów poszukiwawczo-ratowniczych. Dodatkowo w gotowości utrzymywane są 43 moduły zadaniowe na terenie 16 województw. W ramach rozwoju sił zbrojnych, w ramach rozwoju Wojsk Obrony Terytorialnej opracowano również dokumenty doktrynalne. Podstawowym dokumentem doktrynalnym regulującym zasadu wrzucia Wojsk Obrony Terytorialnej w operacji jest dokument doktrynalny Wojska Obrony Terytorialnej w operacji DD-340 wprowadzony do użytku w 2018 roku. W wyniku doświadczeń w zakresie współdziałania z wojskami operacyjnymi, wsparciem Straży Granicznej oraz wschodniej granicy państwa, a także wojny na Ukrainie, doktryna w 2024 roku będzie podlegała aktualizacji i modyfikacji. Jednocześnie chciałbym zaznaczyć, że w odwopracowano inne dokumenty doktrynalne jak zabezpieczenie logistyczne Wojsk Obrony Terytorialnej, organizacja szkolenia w Wojskach Obrony Terytorialnej. Celem wprowadzenia do użytku wyżej wymienionych publikacji jest uporządkowanie zasad użycia oraz funkcjonowania Wojsk Obrony Terytorialnej zarówno w wymiarze wewnętrznym, współdziałania z pozostałymi rodzajami sił zbrojnych oraz w wymiarze sojuszniczym. Jako bazę wyjściową do opracowania wyżej wymienionych dokumentów posłużą wnioski i doświadczenia z treningów sztabowych oraz ćwiczeń z Wojskami Wydzielanych Sił WOT w ramach ćwiczeń Anakonda 23 oraz Dragon 24, gdzie zaangażowanych było około 1500 żołnierzy Terytorialnej Służby Wojskowej. Szanowni Państwo, WOT zgodnie z założeniami koncepcji tworzenia aktualnie podlega pod Ministra Obronardowej. Jednakże zgodnie z decyzją Wicepremiera Ministra Obronardowej w połowie czerwca planowane jest ćwiczenie certyfikujące, sprawdzające zdolności Wojsk Obrony Terytorialnej w wybranych obszarach. Ocena zdolności WOT pozwoli na włączenie struktur i podporządkowanie Wojsk Obrony Terytorialnej bezpośrednio pod szefa Sztabu Generalnego, co planowane jest w sierpniu tego roku. Szanowni Państwo, podsumowując moje wystąpienie, chciałbym zaznaczyć, że na dziś w Wojskach Obrony Terytorialnej służy ponad 40 tys. żołnierzy, z czego 5,5 tys. to są żołnierze zawodowi, natomiast 34,5 tys. to są żołnierze Terytorialnej Służby Wojskowej. Utworzeniem brygad 15 i 17 zakończymy proces tworzenia zasadniczych struktur Wojsk Obrony Terytorialnej, a jak już wspomniałem, od 2026 roku będą funkcjonowały 4 Brygady Obrony Pogranicza. Chciałbym podkreślić, że dziś nie zastanawiamy się nad zasadnością i potrzebą istnienia WOT. Głównym naszym zadaniem jest rozwój kolejnych zdolności i kompetencji w celu wsparcia wojsk operacyjnych, a przede wszystkim wsparcia lokalnej społeczności w przeciwdziałaniu i zwalczaniu kręc żywiołowych oraz sytuacjach zagrożenia. Szanowni Państwo, dziękuję za uwagę. Dziękuję bardzo Panu Generałowi za przedstawienie informacji, która jest integralną częścią informacji, którą przekładał Pan Minister Tomczyk. Drugą część też zaraz realizujemy, czy po debacie. Może dyskusja najpierw, bo to sobie wychwały, że ten temat... Tak, tak. No, życzenie Państwa jest prawie rozkazem, także wobec tego pozwolę sobie za chwilę otworzyć dyskusję, ale chciałem zauważyć, że jest z nami Pani Poseł Urszula Pasławska, którą witałem na poprzednim posiedzeniu, jako nową członkę innej komisji. Myślę, że to też sprawia, że relacje w reprezentacji Pani Posłanek i Panów Posłów się zmieniają, także witamy serdecznie. Proszę Państwa, bardzo chcę serdecznie podziękować za przedłożoną informację. Z interesującymi nowymi wątkami zdajemy sobie też sprawę z tego, że na przestrzeni od momentu decyzji o powstaniu Wojsk Obrony Terytorialnej aż do dzisiaj wiele się zmieniało. W tej formacji. Że były różne etapy też oceny co do zasadności tej decyzji i myślę, że również Państwo reprezentujący stronę wojskową też odczuwaliście też zmieniający się nastrój taki społeczny i również poziom społecznej akceptacji, bo w moim przekonaniu ten poziom społecznej akceptacji jest tutaj kluczowy z punktu widzenia roli, jaką Wojska Obrony Terytorialnej pełnią. Niezależnie od tego, jak oceniamy okres epidemii, bo w społeczeństwie są różne oceny, że to był okres opresyjnego państwa, inni zaś twierdzą, że to był okres trudny ze względu na charakter tej epidemii, i to Państwo jako Wojska Obrony Terytorialnej odgrywaliście tutaj kapitalną rolę i za to też należy Państwu podziękować, łącznie oczywiście z wszystkimi elementami pomocy ludności we wszystkich klęskowych sytuacjach, czy to dotyczyło powodzi, czy też innych klęsk. Natomiast szczególną rolę odgrywacie Państwo jako wojska służące w obronie granicy, która jest przedmiotem agresji ze strony białoruskich, nie tylko sił, no i tej pseudomigracji, która temu towarzyszy. Także myślę, że to jest ważny aspekt, o którym musimy wszyscy pamiętać. Z otwierania dyskusji chciałbym powiedzieć, że mam do tej pory zapisane cztery osoby. Teraz kolejne dwa, trzy zgłoszenia. Zaraz Państwa tutaj dołączę do tej listy. Jako pierwszy zapisał się Pan Poseł Minister Macierewicz. Wszystkie pytania i później będą zbiorcze odpowiedzi. Także jako pierwszy Pan Poseł Macierewicz, Pani Mistrz, zapraszam Pana do zabrania głosu, zgodnie z tym, co powiedziałem, że będzie Pan jako pierwszy. Bardzo dziękuję Panie Przewodniczący. Chcę podziękować przede wszystkim Panu Generałowi za relacje tego, jakie są działania, jaki jest program przygotowania Wojsk Obrony Terytorialnej, dlatego, bo to odpowiada rzeczywiście założeniom, wbrew tezie, iż działania bojowe nie były przygotowane i nie były założeniami Wojsk Obrony Terytorialnej, tylko obecność lokalna i działania społeczne. To nieporozumienie, które dość dobrze charakteryzuje część polityków. Kwestie bojowe były od początku założone i były od początku także realizowane. Trzeba też dodać, iż spośród zadań wymienionych dotychczas przez Panów jeszcze jest jeden problem, który Wojsk Obrony Terytorialnej dotyczy. To są działania w sytuacji okupacyjnej. Także to jest także przygotowania, które pozwalają Wojskom Obrony Terytorialnej w takiej szczególnej sytuacji podejmować szczególne działania. I jeszcze jedna rzecz, mianowicie ta kwestia, która została bardzo jasno zdefiniowana w działaniu Wojsk Obrony Terytorialnej, kwestia działań bojowych, kwestia działań operacyjnych, to nie ma cienia wątpliwości, ale także przywrócenie tradycji patriotycznej, w szczególności tej związanej z walką żołnierzy niezłomnych. A wtedy, kiedy powstawały Wojsko Obrony Terytorialnej, ta sprawa była niesłychanie brutalnie, że tak powiem, traktowana, a tymczasem nie było wątpliwości co do tego, iż jesteśmy w sytuacji, w której agresja rosyjska będzie się rozwijała i przywrócenie wiedzy o nie tylko obowiązku, ale i sposobie działania w związku z agresją formacji rosyjskiej było rzeczą niesłychanie ważną nie tylko dla Wojsk Obrony Terytorialnej, ale także dla całego wojska oraz dla społeczeństwa polskiego, ponieważ szczególną cechą Wojsk Obrony Terytorialnej jest ścisły związek ze społeczeństwem, co jest jedną z ważniejszych problemów wtedy, kiedy wojska, kiedy Armia Polska została zamknięta, zablokowana, kiedy Armia Polska została wyeliminowana z relacji ze społeczeństwem. To Wojska Obrony Terytorialnej właśnie otworzyły relacje między wojskiem a społeczeństwem i ukształtują świadomość obowiązku i konieczności obrony narodowej w związku z agresją, w jakiej Polska się znalazła. I ostatnią rzecz, którą chciałem podjąć, nie ukrywam, że jestem zdziwiony decyzją zmiany struktury Wojsk Obrony Terytorialnej, jeżeli chodzi o decyzję pana ministra obrony narodowej, który z niej zrezygnował w sytuacji, w której Wojska Obrony Terytorialnej nie zostały zbudowane w pełnym, założonym, liczbowym kształcie, ponieważ Wojsko Obrony Terytorialnej, to zostało chyba utrzymane do dnia dzisiejszego, ma być co najmniej 52 tysiące. Tymczasem liczba jest mniejsza, co ma swoje daleko idące konsekwencje. I ostatnia kwestia jest...