Jarosław Zieliński pyta o nierówny podział środków dla Polski Wschodniej

Przechodzimy do pytania, które zadadzą posłowie PiS, Jarosław Zieliński i pani posła Anna Baluch. Będzie to pytanie w sprawie nieracjonalnego i nie uwzględniającego realnych zagrożeń, zwłaszcza w kontekście ostatnich wydarzeń związanych z naruszeniem bezpieczeństwa polskiej przestrzeni powietrznej i terytorium państwa polskiego, podziału środków finansowych w ramach programu ochrony ludności i obrony cywilnej. Pytanie będzie kierowane do prezesa Rady Ministrów, a w jego imieniu odpowie minister Wiesław Leśniakiewicz. Zatem zapraszam pana posła Jarosława Zielińskiego do zadania pytania. Panie Marszałku, Wysoki Sejmie, sytuacja za naszą wschodnią granicą wymaga intensywnego wzmacniania potencjału obronnego polskich sił zbrojnych, co oczywiste, ale i szybkiego oraz realnego zwiększania odporności i bezpieczeństwa w ramach ochrony ludności i obrony cywilnej. Dotyczy to terytorium całego kraju, ale w pierwszej kolejności chyba jednak Polski Wschodniej, gdzie zagrożenie jest najbardziej bezpośrednie i największe. Tymczasem rząd, dokonując podziału środków przeznaczonych na realizację programu ochrony ludności i obrony cywilnej, nie uwzględnił podstawowego kryterium, jakim powinien być stopień zagrożenia naszego bezpieczeństwa. Jako kryteria przyjęto liczbę ludności i stopień urbanizacji regionu, a nie zagrożenia zewnętrzną agresją. W wyniku czego województwo podlaskie, region położony bezpośrednio przy Brzesniku Suwalskim i Bramie Brzeskiej, otrzymało jedno z najniższych kwot, 160 mln zł do podziału dla 119 miast i gmin. Trzecie kryterium wymienione przy tym podziale dotyczyło elementów tarczy wschód i ich przechowywania, ale nie zwiększyło to także puli środków dla Polski Wschodniej, dla województwa podlaskiego, bo program ten póki co niestety jest jak dotąd raczej wirtualny i pozostaje w fazie deklaracji zupełnie wstępnych co najwyżej działań. Panie Ministrze, czy rząd dokona korekty tych decyzji i kiedy przekaże pozostałe środki wynikające z ustawy w łącznej wysokości co najmniej 0,3% PKB, bo tak stanowi ustawa, czyli to oznacza w roku bieżącym ponad 16 mln zł z uwzględnieniem kryterium zagrożenia bezpieczeństwa tak, by nie wracało skojarzenie, że koncepcja obrony na linii Wisły znowu staje się aktualna. Jakie kryteria będą przyjęte przy podziale kolejnych środków i w jaki sposób regiony Polski Wschodniej otrzymają większą pulę środków, jak zostanie skompensowana ta niesprawiedliwość, która została się wynikiem tego pierwszego podziału środków finansowych w ramach programu ochrony ludności i obrony cywilnej. Dziękuję bardzo panie pośle i zapraszam do odpowiedzi. W imieniu prezesa Rady Ministrów odpowiada podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji pan minister Wiesław Leśniakiewicz. Proszę bardzo. Panie Marszałku, Wysoka Izbo. Na wstępie pragnę zaznaczyć, że rząd przygotowując ustawę o ochronie ludności i obrony cywilnej, po raz pierwszy we współczesnej historii, poprzez przyjęcie tej ustawy 5 grudnia, przeznaczył znaczące środki na wzmocnienie ochrony ludności i obrony cywilnej, zwłaszcza na rzecz wzmocnienia samorządów lokalnych. W tym tylko roku na to zadanie, które w dużej mierze realizują samorządy, zostały przeznaczone 5 miliardów 115 tysięcy złotych. Zgodnie z ustawą o ochronie ludności i obronie cywilnej, te zadania zostały zawarte w programie ochrony ludności, która została przyjęta uchwałą Rady Ministrów 27 maja 2025 roku. Program ten w szóstym rozdziale w sposób przejrzysty i transparentny opisuje sposób podziału środków finansowych, zarówno na poziomie wojewódzkim, jak i centralnym. A warto dodać, że te zasady zostały zaakceptowane przez ministra obrony narodowej, przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego oraz Komisję Wspólną Rządu i Samorządu. Bowiem kryterium kluczowym, które ewentualnie bierzemy pod uwagę, to jest populacja, bowiem obrona cywilna ma przede wszystkim dotyczyć osób i ludzi, a niekoniecznie podniesieniu innych obszarów, które są równie ważne. Niemniej jednak populacja jest dla nas elementem kluczowym z punktu widzenia spojrzenia na cały proces budowania odporności społecznej. W tych kryteriach przyjęto m.in., że do 90, co najmniej 90% środków zostanie przeznaczone dla województw, w tym na realizację zadań przez samorządy. Natomiast pozostała część pozostaje w dyspozycji ministra, jako element zadań strategicznych, w tym m.in. budowania bezpieczeń łączności. Następnymi kryteriami, które przyjęto przy założeniach programowych, była właśnie ogólna liczba mieszkańców. Ale biorąc pod uwagę fakt, że miasta są dla nas elementem kluczowym, to takim wskaźnikiem, który decydował o podziele środków, był ten wskaźnik ilości mieszkańców w miastach, niezależnie czy jest duże, małe miasto. Jeżeli było miasto, to było brane pod uwagę jako wchłot do tego zagadnienia. Natomiast biorąc pod uwagę sytuację, jaką mamy za granicą wschodnią, podjęto decyzję, że wszystkie województwa, która jest objęta tarczą wschód, czyli województwo lubelskie, podlaskie, podkarpackie, warmińsko-mazurskie i częściowo województwo mazowieckie, te środki na te województwa, w ogóle w oparciu o kryterium wyjściowej liczby mieszkańców, zostało zwiększone o 20%. Proces podziału środków na poszczególne województwa wyglądał następująco. Wprowadzono dane statystyczne i dla każdego województwa. Dane liczby i gęstość zaludnienia pozyskiwaliśmy z Głównego Urzędu Statystycznego. Wprowadzono dane statystyczne i liczby mieszkańców województwa, także w podziale na liczbie mieszkańców w miastach i miejscowościach. Do poli wojewódzkiej z uwagi na wyższą gęstość zaludnienia, na terenach miejskich, a także wymóg określony w art. 90 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, który mówi o pojemności obiektów zbiorowej ochrony, wskazano, że 65% ogólnej puli środków przeznaczonych na ochronę ludności zostanie przeznaczone w oparciu o liczbę mieszkańców w miastach. Pozostała ilość została wskazana na pozostałych mieszkańców, którzy mieszkają poza miastami. To również wynika z tego, że zgodnie z ustawą w najbliższych latach w obiektach zbiorowych i ochrony musimy zapewnić co najmniej dla 50% populacji mieszkających w miastach miejsca schronienia, natomiast w tych pozostałych miejscach do 25%. Takie założenie ustawowe, co nie oznacza, że to są minimalne ilości, które sobie przyjęliśmy, które musimy prędzej czy później uzyskać. To, co powiedziałem poprzednio, każde z tych województw zostało lubelskie, podlaskie, warmińsko-mazurskie, podkarpatsińskie. Mimo, że mamy te kryteria mieszkańców, ta kwota przynależna dla tych województw została zwiększona o 20%. Przyjęto taką zasadę. Natomiast w stosunku do województwa mazowieckiego ten wskaźnik był znacznie mniejszy, z uwagi na to, że tylko część tego województwa wchodzi w zakres oddziaływania Tarczy Wschód. Z tejże otrzymanej kwoty ten podział wygląda następująco. To też jest ważne odniesienie dla wszystkich mieszkańców. Województwo Dolnośląskie otrzymało kwotę 356 mln 905 tys. Kujawsko-Pomorskie 239 mln 84 tys. Lubelskie 277 mln 733 tys. Lubuskie 118 mln 900 tys. Łódzkie 282 tys. 831 tys. Małopolskie 388 mln 514 tys. Mazowieckie bez Warszawy dostało 451 mln 951 tys. ponieważ Warszawa była traktowana jak województwo i dla miasta Warszawy zostało przeznaczonych 213 mln 412 tys. Województwo Opolskie 108 mln 194 tys. Podkarpacie 278 mln 777 tys. Podlaskie 161 mln 132 tys. Pomorskie 283 tys. 792 tys. Śląskie 528 tys. 862 tys. Świętokrzyskie 132 mln 368 tys. Warmińsko-Mazurskie 191 mln 350 tys. Wielkopolskie 410 mln 93 tys. Zachodniopomorskie 203 mln 704 tys. Trzeba podkreślić, że program ochrony ludności to jest tylko jeden z elementów wspierania mieszkańców. Pamiętajmy o tym, że duże środki i inwestycje były realizowane również w obrębie ściany wschodniej. Między innymi tylko z rządowej agencji rezerw materiałowych na wzmocnienie potencjału szpitalin, jak również podlaskiego oddziału straży granicznych i odnostek podległych ministrowej obrony narodowej. Tylko w latach 2024-2025 przeznaczono dodatkowo na Podlasie 43 mln zł. W tym również na szpitale, które są na tym terenie. Pamiętajmy o tym, że budowa bezpieczeństwa dla mieszkańców Podlasia to nie tylko ochrona ludności, ale całe zaangażowane środki w podniesienie bezpieczeństwa m.in. poprzez podlaski oddział straży granicznej. Tylko w 2025 roku sumaryczne wydatki na placówki i wzmocnienie tego potencjału bezpieczeństwa wynosiło 389 mln zł. Panie ministrze, bardzo proszę o konkludowanie, bo już o ponad minutę pan przekroczył czas. Bardzo dziękuję, więc przyjęto takie zasady przy podziale środków, biorąc przede wszystkim pod uwagę bezpieczeństwo obywateli i populacji mieszkających na danym terenie. Dziękuję uprzejmie. Dziękuję bardzo. Będzie pytanie uzupełniające, będzie możliwość uzupełniającej odpowiedzi. Proszę o uzupełniające pytanie teraz panią poseł Annę Baluch. Proszę bardzo, panie poseł. Szanowny panie marszałku, państwo ministrowie, wysoka izbo. Co do samej ustawy panie ministrze, co do samego programu, zgadzamy się oczywiście, bo jest niezwykle potrzebny, należy jedynie albo przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że trwa wojna za naszą wschodnią granicą i potrzeby województw, które są na wschodniej ścianie są niezwykle ważne i powinny być tam dedykowane jeszcze większe środki aniżeli te, o których pan mówi. Z racji tego programu o ochronie ludności i obronie cywilnej pragnę zaznaczyć, że ciągle zmieniają się procedury. Samorządy na szczeblu gminnym, powiatowym wyrażają zaniepokojenie z powodu przeciągających się procedur, szanowni państwo. Wydatkowanie środków ma być do końca 2025 roku, ale przecież wymaga to wszystko wielu przetargów, procedur przetargowych. Mogą nie zdążyć z ich realizacją, a non-stop zmieniane są katalogi wydatkowania. Zwracam się teraz z pytaniami konkretnymi i proszę o odpowiedź. Dlaczego wytyczne dotyczące zakupów w ramach programu ochrony ludności i obrony cywilnej zmieniane są w połowie roku budżetowego, zamiast być jasno określone od początku jego realizacji? Na jakiej podstawie podjęto decyzję o zakazie samochodów osobowych, pikapów, mikrobusów, pojazdów wysokiej mobilności i autobusów, skoro były wcześniej dopuszczone i uwzględnione w planach samorządu? Dziękuję bardzo, panie poseł. Jeszcze jedno pytanie, szanowny panie marszałku, bardzo ważne. Czy możliwość, czy przewiduje się możliwość przedłużenia terminu wydatkowania środków lub przeniesienia ich na rok 2026, aby uniknąć sytuacji, w której te środki po prostu przepadną? Jest to niezwykle ważne. Dziękuję, panie marszałku. Dziękuję bardzo. Zanim udzielę odpowiedzią panu ministrowi, chciałbym też przywitać delegację. Jeżeli dobrze widzę, mamy pana ambasadora Czech na galerii z delegacją. Bardzo nam miło. Przy okazji warto podkreślić, że właśnie dzisiaj została podana informacja, że Czechy skierują śmigłowce do wsparcia ochrony naszej przestrzeni powietrznej. Także bardzo nam miło. I oddaję głos. Odpowiada po raz kolejny pan wiceminister spraw wewnętrznych. Dziękuję, panie marszałku. Wysoka Izba, więc odpowiadając na te pytania, które zadała pani poseł, więc jednoznacznie powietrzał. Program ochrony ludności określił konkretne zadania, które musimy realizować. I kosztami kwalifikacyjnymi, które nie zmieniły się od samego początku, są zadania zawarte w tabeli numer 1 do programu. To ten program wskazywał, jaki rodzaj zadań mamy zrealizować w danym roku, jakie środki są przeznaczone na tych 6 komponentów, które były tam wskazane. Nie zmieniły się. Program od kwietnia obowiązuje. W sierpniu zostały przesłane wytyczne dotyczące bazy magazynowej, która ma być realizowana w poszczególnych gminach i powiatach. To są wytyczne, jakie zasoby w przyszłości mamy budować. Natomiast w programie jednoznacznie wpisano, ile pojazdów będziemy kupować w przeciągu dwóch lat. Dlatego nie mogliśmy zezwolić na to, by kupować samochody przez samorządy, ponieważ wyśliliśmy założenia. W katalogu były wymienione dokładnie ilości pojazdów, jakie możemy w danym roku kupić tylko i wyłącznie. Nie przeznaczone na gminy, tylko właściwie na wsparcie podmiotów ochrony ludności. Przede wszystkim na rzecz wsparcia państwa gospodarza realizowanego przez państwo Straż Pożarną. Wychodząc z założenia, że mieliśmy środki przeznaczone przede wszystkim na budowanie odporności społecznej, a nie na zakupy pojazdów dla samorządów. Pojazdy dzisiaj mamy poprzez jednostki ochrony przeciwpożarowej. Wychodzimy z założenia, że skoro mamy komendy powiatowe Państwowej Straży Pożarowej, Krajowy System Ratowniczo-Śgaśniczych, tam budujemy zasadnicze wsparcie finansowe. Dlatego pojazdami, ale na tym etapie, jeszcze raz powtarzam, wymieniliśmy dokładne ilości. W programie są napisane ilości pojazdów, które będziemy kupować przez dwa lata. W kolejnych latach nie jest wykluczone, że zwiększymy również możliwości w tym zakresie. Proszę zauważyć, że w dyspozycji państwa i Straży Pożarnej, Krajowego Systemu Ratowniczo-Śgaśniczych są również pojazdy, które były i są wykorzystywane również do transportu osób. Nie mogliśmy się zgodzić na to, że pierwszym elementem, który chcą realizować poprzez program ochrony ludności jest nie budowanie odporności lokalnej, nie inwestycje w schrony, ukrycia i miejsca doraźnego schronienia, tylko w zakupy pojazdów przewożących osób. Nie mamy jeszcze, jesteśmy w trakcie budowania planu ewakuacji. Jeśli zostanie przygotowany plan ewakuacji, on dopiero nam pokaże potrzeby sprzętowe, które musimy zabezpieczyć na dany teren do ewakuacji ludzkich. Musimy podchodzić do tego systemowo. Nie da się realizować programu tak ad hoc, jeśli nie mamy podejścia od informacji, jaką populację, w jakim czasie, z jakich regionów mamy ewakuować. Jeżeli wypracujemy ten model, a wiemy o tym, że mamy rach czas na przygotowanie całego procesu ewakuacji, bo ten też element był zaniedbany, nie było zrealizowane nic w tym zakresie w Polsce, na tej podstawie dokonamy oceny możliwości transportowych, które są po stronie. Natomiast myślimy również o tym, jak uwolnić środki finansowe na kolejne lata, by zapewnić płynność finansową. Dziękuję uprzejmie. Dziękuję bardzo panie ministrze