Tomasz Kostuś pyta o realizację programu ochrony ludności

Posłowie Tomasz Kostuś i Zofia Czernow z Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska zadadzą pytanie w sprawie zwiększenia środków na ochronę ludności i obronę cywilną. Pytanie to jest kierowane do ministra spraw wewnętrznych i administracji. Odpowie w imieniu pana ministra sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji pan minister Szczepański, którego witam tak samo serdecznie jak posłów, ale zanim pan coś powie, to szczególnie serdecznie przywitam koło gospodyń wiejskich z Antonina gmina Żerków. Witam was serdecznie. Jesteście świadkami miłych, sympatycznych, merytorycznych rozmów w Sejmie. Przyjechali państwo na zaproszenie pani poseł Lidii Czechak. Bardzo proszę panie pośle. Szanowny panie marszałku, panie ministrze, wysoka izbo. Ochrona ludności to nie teoria. To sprawa absolutnie fundamentalna. To kwestia życia i śmierci. Przez 8 lat rządów PiS państwo nie zrobiło nic, by zbudować nowoczesny system obrony cywilnej. Skutki? Brak schronów, brak procedur, brak wyszkolonych kadr. Samorządy, zwłaszcza te mniejsze, pozostawiono same sobie. Bez wsparcia, bez planu, bez pieniędzy. To były lata stracone. Zaniedbania gigantyczne, bo doświadczenia ostatnich lat, zarówno klęski żywiołowe, jak i sytuacja za naszą wschodnią granicą, pokazują, że opóźnienia w tym zakresie mogą mieć dramatyczne skutki. Dziś rząd Donalda Tuska zaniedbania naprawia. Przyjęliśmy ustawę o ochronie ludności. Uruchomiliśmy program ochrony ludności i obrony cywilnej. To pierwszy od dekad realny krok w stronę bezpieczeństwa obywateli. W 2025 roku przeznaczyliśmy 16 miliardów złotych, z czego dodatkowe 5 miliardów to środki przeznaczone na schrony, na systemy alarmowania, na Korpus Obrony Cywilnej. To nie są abstrakcyjne kwoty. To inwestycja w bezpieczeństwo obywateli. To gwarancja, że w razie zagrożenia państwo zadziała, a ludzie będą mieli się gdzie schronić. Pytanie. Na jakim etapie, panie ministrze, jest realizacja programu ochrony ludności i obrony cywilnej, w ramach którego samorządy złożyły już pierwsze wnioski do realizacji? I co zrobi rząd, aby te środki, zwłaszcza dla mniejszych gmin, zwłaszcza dla mniejszych powiatów, były właściwie zrealizowane, były wykorzystane w pełni i na czas? I ile środków i ile pieniędzy mamy na te cele do wykorzystania w 2026 roku? Dziękuję bardzo i proszę o odpowiedź. Dziękuję bardzo, pan minister Wiesław Szczepański. Bardzo proszę. Panie marszałku, Wysoka Izbo, państwo posłowie. Na wstępie chciałbym zaznaczyć, że jest to pierwszy rok we współczesnej historii, kiedy rząd polski przeznaczył tak olbrzymie środki na ochronę ludności i obronę cywilną. W tym roku, oprócz środków, którym dysponuje minister spraw wewnętrznych, ministerstwo zdrowia, rządowa agencja rezerw strategicznych, przeznaczyliśmy 5 mld 115 mln 150 tys. zł. Jak pan posłów powiedział, 1 stycznia zaczęła obowiązywać ustawa o ochronie ludności. Natomiast 27 maja tego roku przyjęliśmy program ochrony ludności. Zgodnie z rozdziałem szóstym tego programu w sposób przejrzysty i transparentny opisujemy podział środków finansowych, które będą wydawane na poziomie wojewódzkim, jak i centralnym. Kryteria podziału środków w ramach tego programu przewidują kwoty od 80 do 90%, które będą wykorzystywane przez województwa z podziałem na samorządy. Natomiast 10-20% zostało przeznaczone na zadania ponadlokalne, inwestycje pilotażowe oraz strategiczne centralne. Następnie ta pula środków, czyli te 5 mld 150 mln 15 mln zł zostało podzielone według następujących kryteriów. Ogólna liczba mieszkańców województw, wskaźnik urbanizacji, to jest liczba województw, mieszkańców miast do ogólnej liczby mieszkańców, wskaźnik zwiększonego bezpieczeństwa na wschodniej granicy Polski w ramach programu Tarczy Wschód, to województwa lubelskie, potlaskie, podkarpackie, ewolnińsko-mazurskie i część województwa mazowieckiego. Dla tych województw środki zostały zwiększone o 20% i miasto stołeczne Warszawa, które przy podziale traktowane było jako odrębne województwo z uwzględnieniem wskaźników urbanizacji i ogólnej liczby mieszkańców. Otrzymano ostateczny podział na pulę wojewódzką ponad 90% i centralną niecałe 10%. Następnie uzgodniono podział z Ministerstwem Obrony Narodowej, bo wiemy, że te 5 mld 115 mln to 0,15% środków przeznaczonych na bezpieczeństwo. Te uzgodnienia nastąpiło 26 czerwca i przekazano informacje o wysokości limitu wojewodom 11 lipca. 26 lipca bieżącego roku minister finansów dokonał stosownych przeniesień między częściami budżetu i od tego momentu możemy mówić o wykorzystywaniu środków finansowych. Poszczególne województwa otrzymały następujące kwoty. Postaram się mówić w milionach. Województwo Dolnośląskie 356 mln, Kujawsko-Pomorskie 239 mln, Lubelskie 278 mln, Lubuskie 119 mln, Łódzkie 283 mln, Małopolskie 388 mln, Mazowieckie bez Warszawy 452 mln, Opolskie 108 mln, Podkarpackie 279 mln, Podlaskie 161 mln, Pomorskie 284 mln, Śląskie 529 mln, Świętokrzyskie 132 mln, Warmińsko-Mazurskie 191 mln, Wielkopolskie 410 mln, Zachodniopomorskie 204 mln, Warszawa 213 mln i środki w dyspozycji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji 487,5 mln. Na rok 2026 kwota dodatkowych środków z przeznaczeniem na ochronę ludności i obronę cywilną została już zaplanowana i będzie jeszcze wyższa niż w roku bieżącym, ponieważ wyniesie około 5,5 mld, a dokładnie 5 mld 461 mln 800 tys. zł. I te środki będą w podobny sposób podzielone między województwami. Natomiast odnosząc się do tego, jak wygląda w tej chwili realizacja tego zadania, to chciałem powiedzieć, że obecnie trwa proces składania wniosków o inwestycje przez jednostki samorządu terytorialnego do wojewodów oraz zatwierdzenie inwestycji w MSWiA. Na dzień 24 września 2025 roku, to jest dane na wczoraj, zaopiniowano 1298 inwestycji budowlanych zgłoszonych za pośrednictwem wojewodów. Pozytywnie zaopiniowano 1143 inwestycje. Oprócz tego trwają prace nad opiniowaniem inwestycji majątkowych powyżej 50 tys. zł. Do MSWiA wpłynęło dokładnie 6 240 wniosków. Chciałem powiedzieć, że na tę chwilę mamy zaangażowane decyzjami, a więc podpisanymi umowami kwotę już dokładnie 706 mln zł. Natomiast łączne zaangażowanie środków w postaci przygotowanych decyzji i podpisanych umów to kwota 1 380 mln zł. To są środki, które zostały przekazane do wojewodów, czyli pula około 4 700 mln zł, ponieważ, jak powiedziałem, 480 mln zł znajduje się w dyspozycji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Stosowne umowy również podpisuje ministerstwo, dlatego że ministerstwo w ramach tych środków będzie budowało tak zwany system bezpiecznej łączności. Podejmujemy działania, aby te środki były w sposób właściwy korzystane, dlatego że wprowadziliśmy w ministerstwie podobny system, jak był system w czasie powodzi, a więc codziennie wojewodowie informują Departament Zarządzania Kryzysowego o ilości podpisanych umów, o środkach, które po prostu zostały przekazane i podpisane umowy. Jednocześnie codziennie przekazujemy również do Ministerstwa Obrony Narodowej propozycje stosownych umów i zadań, które chcą realizować gminy. Z jednego względu, że zgodnie z ustawą wszystkie środki, które są, powinny być traktowane jako środki na obronność. Panie Marszałku, Wysoki Sejmie, Panie Ministrze. Mówimy o bardzo dużych kwotach, które otrzymamy, które otrzymamy przez zespół, w którym znajdują się przedstawiciele MSWiA i Ministerstwa Obrony Narodowej. Dziękuję bardzo. Dziękuję serdecznie. Zofia Czerna. Bardzo proszę. Panie Marszałku, Wysoki Sejmie, Panie Ministrze. Mówimy o bardzo dużych kwotach, które otrzymały samorządy, które zostały skierowane do wojewodów i teraz bardzo ważne jest, aby te środki były właściwie wykorzystane. Czasu jest mało. Mamy 3 miesiące do końca roku. Dlatego pytam pana ministra, czy ministerstwo poczyniło kroki, czy zamierza je poczynić, aby te środki, szczególnie w roku bieżącym i w roku przyszłym, gdy tych pieniędzy będzie jeszcze więcej, mogły być uznane za środki niewygasające z końcem roku budżetowego. To jest bardzo ważne dla samorządów, bo tylko wtedy mogą one być racjonalnie wykorzystane. I druga sprawa, budowa schronów przez posiadaczy domów jednorodzinnych, którzy chcą we własnym zakresie podjąć takie inwestycje. Czy będą uproszczenia, jeżeli chodzi o pozwolenia na budowę i wyposażenie? Dziękuję. Dziękuję. Panie ministrze, zapraszam po raz drugi. Panie marszałku, szanowna pani poseł, wysoka izbo. Jeśli chodzi o kwestie wykorzystania środków, zdajemy sobie sprawę, że okres tegoroczny jest okresem bardzo krótkim, bo jak już mówiłem, de facto środki finansowe z Ministerstwa Finansów otrzymaliśmy w lipcu tego roku. W związku z tym, aby to wykorzystanie nastąpiło w sposób właściwy, codziennie prowadzamy ten system monitorowania o ilości podpisanych umów i ilości środków, które zostały już wypłacone i zaangażowane przez wojewodów. Jednocześnie zdajemy sobie sprawę, że być może to po prostu będzie mało realne, w sensie pełnego wykorzystania, dlatego że chcemy wykorzystać te środki w 100% i nie chcielibyśmy, aby te środki zostały zwrócone. W związku z tym rozpoczęliśmy pracę nad nowelizacją ustawy, dlatego że, jak państwo posłowie pamiętacie, w ustawie o ochronie ludności niestety nie ma zapisu o środkach niewygasających, a więc to są środki, które są przyznawane tylko na jeden rok. Chcielibyśmy dokonać nowelizacji polegającej między innymi na tym, aby po pierwsze zadania związane z wykonawstwem określonych działań, czyli łączności schronów mogły być w pewien sposób wyłączone z podstawy o zamówieniach publicznych, stanowią one charakter bezpieczeństwa. Po drugie, chcielibyśmy mówić również o kwestii związanej o tym, aby program nie był programem dwuletnim, tylko programem pięcioletnim, co to by po prostu oznaczało, że gminy budując jakąś inwestycję miałyby możliwość planowania tego zadania na 5 lat. Oczywiście ten program po prostu nie byłby programem niewygasającym, ale byłaby sytuacja również w ramach tej ustawy możliwości przesuwania środków z jednych zadań na drugie zadania, że załóżmy czy z województwa do województwa, jeżeli w danym roku województwo jedne by wykorzystało środków, w drugim roku mogłoby te pieniądze trafić na tą inwestycję, która byłaby realizowana. To jest również propozycja nasza, ale tutaj po prostu potrzebujemy zgody Ministerstwa Finansów. Chcielibyśmy, to jest po prostu nasze marzenie, aby w roku 2025 i 2026 były to środki niewygasające. Natomiast oczywiście one powodują pewne komplikacje dla budżetu państwa, jak pani poseł jako członek Komisji Finansów wie, że to jest pewien problem. Natomiast uważamy, że w tym pierwszym roku i w drugim, a właściwie pierwszym z uwagi na to, że jednak te środki miały bardzo krótki okres czasu wykorzystywania, żebyśmy mieli je jako wygasające, wtedy by przeszły do kolejnego roku. Natomiast ten program pięcioletni obowiązywałby od roku 2027 na okres pięciu lat, co pozwoliłoby realizować określone zadania. Odnosząc się do pytania, jeśli chodzi o schrony, chciałem powiedzieć, że jesteśmy na końcowym etapie uzgadniania rozporządzenia, które mówi o warunkach, jakie powinny spełniać te, powiedzmy, miejsce schronienia schrony. Być może jest to element do rozmowy z ministrem infrastruktury, dlatego że pozwolenia na budowę to jest domena ministerstwa infrastruktury i na pewno możemy na ten temat rozmawiać. Wszystko zależy od wielkości tego schronu, od jego usytuowania, więc nie jest to w zakresie prac parlamentarnych czy rządowych, jeśli chodzi o Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, ale na pewno w tej sprawie zwrócimy się do ministra infrastruktury za pytaniem, czy byłoby to możliwe. Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo.