Barbara Nowacka - Diagnoza młodzieży i plan działań

Panie Marszałku, Panie i Panowie Posłowie, ale też cieszę się, że jest z nami młodzież, bo to o nich dzisiaj Wysoka Izba będzie debatować. Tak Ministerstwo Edukacji Narodowej ma ten zaszczyt i obowiązek być ministerstwem odpowiedzialnym za politykę młodzieżową państwa. Przez wiele lat ta polityka do nikogo nie należała. Resorty zajmowały się nią fragmentarycznie, dokładając oczywiście za każdym razem najlepszych starań, ale nie było całościowego myślenia o tym, jaką Polskę przygotowujemy dla młodych ludzi, jak działać na rzecz ich dobrostanu, bezpiecznego wejścia w dorosłość, a także jak dbać o ich wczesną dorosłość. Ostatnia strategia dotycząca młodzieży straciła swoją ważność, wygasła w 2012 roku. To pokazuje, jak dramatyczny jest to obszar zaniedbań strategicznego myślenia państwa. Państwo nie może działać na zasadzie podejmowania wyłącznie polityka ad hoc. Dlatego jestem dumna i wyróżniona, ale też bardzo zobligowana, że Ministerstwo Edukacji Narodowej od 2025 roku jest ministerstwem odpowiedzialnym za koordynowanie polityki młodzieżowej państwa. Na mocy tego mandatu przygotowaliśmy pierwszy krok do strategii rządowej i poważnych skoordynowanych działań. Ten krok to diagnoza młodzieży. Tu państwo widzicie jedynie streszczenie. Cały raport to ponad 400 stron, wnikliwych analiz na podstawie ponad 200 różnego rodzaju badań, fokusów, które zostały przeprowadzone przez Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej, a także poprzez liczne działania, które już w tej chwili są bardzo wyraźnie zauważalne. Diagnoza pokazuje obraz i na jej podstawie i po dialogu z młodzieżą będziemy opracowywać strategię. Strategia rządowa dotycząca młodego pokolenia zostanie przedstawiona rządowi i mam nadzieję przez rząd i premiera Donalda Tuska przyjęta do końca jesieni tego roku. To ambitne zadanie, ponieważ przyjęliśmy sobie też za cel skonsultowanie tej diagnozy z młodym pokoleniem. Zapytanie ich, które elementy widzą jako priorytetowe, na które kładliby nacisk i które obszary być może jeszcze nie zostały dostrzeżone. Chciałam też serdecznie podziękować ekspertkom i ekspertom, którzy pracowali nad tą diagnozą. To zespół ponad 30 osób działających w ramach Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej. Są też tutaj z nami, właśnie wchodzą na salę. Dziękuję bardzo Państwu za Waszą pracę i całego zespołu. Co wiemy dzięki tej diagnozie? Diagnozą zostało objętych 5 mln 735 724 osoby, czyli tyle ile jest w wieku objętym diagnozą. 1,68 mln to osoby w wieku 15-18 lat, a 4,4 mln to osoby w wieku 19-29, czyli młodzi dorośli. Ja przedstawię kilka danych, chociaż bardzo dziękuję pani posłance Gapińskiej za też dobry wybór pokazujący kompleksowe działania. Rodzina i środowisko wychowawcze. 26% dzieci i młodzieży doświadczyło wykorzystania seksualnego bez kontaktu fizycznego, a 8% z kontaktem fizycznym. 32%, czyli prawie 1 trzecia osób w wieku 11-17 doświadczyło przemocy ze strony bliskich dorosłych. 24% doświadczyło przemocy fizycznej, a 22% przemocy psychicznej. Zaniedbanie emocjonalnego, rozumianego jako brak uwagi, zainteresowania i wsparcia ze strony dorosłych, doświadczyło 23% badanych w wieku 11-17 lat. 62%, czyli niemal 2 trzecie uczniów deklaruje, że doświadcza w szkołach różnych form bullyingu, a 49,6% deklaruje brak zaufania do innych osób. 60% nastolatków żyje w chronicznym stresie i przemęczeniu. 40% ma objawy depresyjne. 17% uczniów w wieku 13-17 lat ma za sobą samo okaleczenia w ostatnim roku. 71% mówi, że jesteśmy uzależnieni od telefonów. 1 trzecia dzieci poniżej 13 roku życia korzysta z mediów społecznościowych. Prawie połowa nastolatków deklaruje, że podawała w internecie nieprawdziwy wiek, aby uzyskać dostęp do treści lub usług przeznaczonych dla dorosłych. 58% nastolatków używa internetu podczas nauki, posiłków, oglądania telewizji lub zasypiania. 62% doświadcza przemocy rówieśniczej. 27%, czyli ponad 1,4% chłopców, nie osiąga w testach PISA minimum poziomu kompetencji w czytaniu ze zrozumieniem i 17% dziewcząt. 14% to odsetek uczniów, który uznaje stosowanie szkolne metody zauczenia za skuteczne, co wskazuje niski poziom sensu uczenia się i słabe powiązanie edukacji z realnymi potrzebami. 78% nastolatków w wieku 15-19 lat odczuwa lęk przed porażką na rynku pracy. 46%, czyli nie ma połowa pracowników z pokolenia Z, czyli tych urodzonych między 1995 a 2012 rokiem, dorastających w pełni w świecie cyfrowych, doświadczyła już wypalenia zawodowego. 53% młodych dorosłych nadal mieszka z rodzicami i ma trudności z usamodzielnieniem się. To jest obraz, który porusza nas wszystkich, osoby odpowiadające za przyszłość młodego pokolenia. I my nie mamy obaw w przedstawieniu tych danych, ponieważ wiemy, że działania podejmowane już są, ale muszą być działaniami kompleksowymi. Młodzież wskazuje na te najważniejsze obszary. Edukacja, zdrowie, w szczególności zdrowie psychiczne, relacje rodzinne, rynek pracy, mieszkania, wykluczenie transportowe. I oczywiście podejmujemy już działania. Rekordowy budżet na mieszkalnictwo 6,7 miliarda, rodzinny kredyt mieszkaniowy, 18 milionów złotych zaplanowanych w budżecie na 2026 rok. Rządowy program in vitro, czyli blisko 10 tysięcy dzieciaków już się urodziło, 1 miliard rocznie zaplanowany. Program aktywny rodzic, czyli kolejne bardzo potrzebne działanie 7 miliardów złotych, a w budżecie na 2026 rok kolejne 6 miliardów złotych, by wspierać młodych, w tym młodych dorosłych w rodzicielstwie, bo też to diagnozujemy jako problem. Aktywny maluch, czyli łączny budżet programu Ministerstwa Pracy i Rodziny 6,4 miliarda. Wliczamy do czasu pracy okres na zleceniu, czyli prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej. Kolejna dobra zmiana na rynku pracy. Przywróciliśmy finansowanie telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111, zapamiętajcie ten numer. Uszczupliliśmy podstawy programowe w szkołach. Wprowadziliśmy ulgi dla dzieci i młodzieży, w tym nieobowiązkowe i nieoceniane prace domowe w szkołach podstawowych. Od września 2026 roku wprowadzimy zakaz korzystania z telefonów komórkowych w szkołach podstawowych. Ten dokument już jest w konsultacjach i czekamy też na państwa głosy i uwagi. Pracujemy nad ograniczeniem dostępu do mediów społecznościowych dla najmłodszych do 15 roku życia. W obszarze edukacji wprowadzamy reformę Kompas Jutra, która dodaje praktyczne elementy do nauczania w edukacji, która tworzy moduły tak, żeby młodzież wiedziała po co się uczy, żeby odnalazła sens w uczeniach. Pracujemy nad tym, by edukacja była na najwyższym poziomie, ale stawiająca jak najwyższe wymagania. Wprowadziliśmy też działania przeciwdziałające przemocy rówieśniczej. Tydzień przeciwdziałania przemocy rówieśniczej to jesień tego roku. Dzięki środkom pochodzącym z KPO wspieramy doposażenie szkół w nowoczesne technologie, bo one też są elementem odnajdowania się na rynku pracy. Ale mówiąc o nowych technologiach, czyli gigantycznych środkach, które w tej chwili idą na pracownię STEM, AI, szkolenie nauczycieli w ramach bezpieczeństwa i higieny cyfrowej, wprowadzamy przedmioty, które wspierają te działania. Edukację medialną jako element nauczania w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w ramach istniejących przedmiotów. Akcja zdrowotna, gdzie również komponent dotyczący przeciwdziałania uzależnieniom, w tym cyberuzależnieniom, jest bardzo istotny. Te działania już są, ale przed nami też ambitne plany. Trwa diagnoza z młodym pokoleniem. Zapraszamy wszystkich państwa też do aktywnego konsultowania się z młodymi. Ankiety, które są przygotowane, są dostępne na stronach ministerstwa. Zaprosiliśmy do współpracy organizacje społeczne, organizacje harcerskie, ale też wszystkich zainteresowanych. Weźcie udział w dialogu. Szczególnie młodzi ludzie są w tym dialogu wyjątkowo cenni, bo Polskę budujemy dla nich. Dla ich dobrostanu, ich bezpiecznego życia, ich wysokich kompetencji na rynku pracy. Panie Marszałku, Wysoki Sejmie, do jesieni przygotujemy pełną strategię. Strategię, która będzie obligowała nasz rząd, by przez następne lata polityka docierała do młodych, aktywizowała ich, spełniała ich oczekiwania, by nie byli używani, tak jak to się czasami zdarza, jako element kampanii wyborczych albo ścianka dla polityków chcących opowiedzieć o ważnym problemie młodych, ale by realnie, pewno po raz pierwszy, wzięli udział w debacie o ich przyszłości. Polska to dom nasz wspólny, wszystkich, starszych i młodszych. Strategie dotyczące różnych polityk w Polsce od dawna istnieją. Strategia dotycząca młodego pokolenia to luka, to nisza, którą właśnie zapełniamy i którą, mam nadzieję, zapełnimy zgodnie z oczekiwaniem młodych, zapewniając, by kolejne pokolenie rosło silne, zdrowe, bezpieczne, pełne entuzjazmu, wiary i miłości w Polskę. Dziękuję bardzo. Bardzo dziękuję, Panie Minister. Dziękuję.