Katarzyna Matusik-Lipiec: Reforma szkolnictwa zawodowego to fiasko

Kolejne pytania będą zadawać Pani posłanki Katarzyna Matusik-Lipiec i Pani posłanka Renata Rak. Dotyczą pytania szkolnictwa zawodowego, skierowane są do ministra edukacji, w imieniu której odpowiadać będzie sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej. Nie wiem, czy jest obecny Pan minister Kiepura, był. Jest tak, Pan minister Henryk Kiepura. Bardzo proszę Pani poseł. Proszę włączyć mikrofon. Karta włożona. Dziękuję bardzo. Panie marszałku, Panie ministrze, Wysoka Izbo. Przygotowany niedawno przez Najwyższą Izbę Kontroli raport pod tytułem Szkolnictwo Zawodowe obnaża nieudolną reformę tego szkolnictwa, którą rozpoczęto w 2017 roku i kontynuowano przez kolejne lata. Reforma okazała się fiaskiem, bo nie przyniosła tak oczekiwanych zmian w obszarze szkolnictwa zawodowego. Miała w swoim założeniu przygotować kadry specjalistów gotowych na wyzwania nowoczesnej gospodarki. Technika oraz szkoły branżowe pierwszego i drugiego stopnia miały zwiększyć atrakcyjność kształcenia zawodowego na poziomie ponadpodstawowym. Zmodyfikowano nie tylko podstawę programową, ale także ramowe programy nauczania oraz klasyfikację zawodów. Nowe rozwiązania zakładały zwiększenie udziału przedstawicieli biznesu w procesie kształcenia, a także zakładały realizację tzw. staży uczniowskich oraz szkoleń branżowych dla nauczycieli u przedsiębiorców. Tymczasem z raportu NIK dowiadujemy się, że jedna trzecia absolwentów szkół branżowych pierwszego stopnia nie pracowała ani nie kontynuowała nauki. A proces kształcenia zawodowego, który powinien wspomagać rozwój uczniów ze szczególnym uwzględnieniem ich ścieżek edukacji i kariery, tak naprawdę był fikcją. Pomimo posiadania niepokojących danych, które przygotowywał i zbierał Instytut Badań Edukacyjnych chodzi tutaj o informację o tym, iż 30% absolwentów szkół branżowych pierwszego stopnia nie uzyskało kwalifikacji, a kontynuacja nauki w szkołach branżowych drugiego stopnia była realizowana zaledwie przez 4 do 6% z nich, ministerstwo nie podjęło działań naprawczych, nie monitorowało efektywności i skuteczności wprowadzonych zmian. Dlatego zwracam się z pytaniem do pana ministra. Czy i kiedy zostanie przeprowadzona ewaluacja jakości i skuteczności kształcenia zawodowego oraz jakie działania korygujące zostaną podjęte przez ministerstwo? Dziękuję bardzo. Panie ministrze, zapraszamy na mównicę. Panie marszałku, wysoki sejmie. Odpowiadając na pytanie pani poseł, rzeczywiście takie działania nie były prowadzone w ministerstwie, niestety. Wynika to wprost z kontroli Najwyższej Izby Kontroli w zakresie szkolnictwa zawodowego. Resort edukacji zgadza się z ustaleniami NIK-u dotyczącymi konieczności przeprowadzenia ewaluacji jakości i skuteczności kształcenia zawodowego ze szczególnym uwzględnieniem kształcenia w branżowych szkołach pierwszego i drugiego stopnia oraz reform kształcenia dualnego. Biorąc pod uwagę, że wdrażanie reformy edukacji w obszarze kształcenia zawodowego zostało zaplanowane na lata 2019-2024, zdecydowana większość rozwiązań wprowadzonych w związku ze zmianami w kształceniu zawodowym weszła w życie od 2019 roku. A pierwsi absolwenci pięcioletnich techników, w których kształcą się uczniowie, największy odsetek tych uczniów szkół prowadzących kształcenie zawodowe, to jest ponad 60%, ukończyli naukę w roku szkolnym 2023-2024. Ocena efektów reformy kształcenia zawodowego, uwzględniająca m.in. wyniki karier absolwentów pięcioletnich techników zostanie przeprowadzona w roku 2025 i na koniec tego roku powinny być znane jej wyniki. Zadanie dotyczące przeprowadzenia ewaluacji jakości i skuteczności kształcenia zawodowego ze szczególnym uwzględnieniem form kształcenia dualnego zostało powierzone Instytutowi Badań Edukacyjnych w pierwszej kolejności w 2024 roku w odniesieniu do absolwentów branżowych szkół pierwszego i drugiego stopnia z 2022 roku. Następnie w przyszłym roku zostanie powierzone IB Badanie w odniesieniu do pierwszych absolwentów pięcioletniego techników z 2024 roku oraz do absolwentów branżowej szkoły drugiego i pierwszego stopnia z lat 2023 i 2024. Powyższe zadanie Instytut będzie realizował w ramach projektu pod nazwą Rozwój systemu monitoringu karier absolwentów i absolwentów szkół ponadpodstawowych współfinansowanego ze środków europejskich. Ministerstwo pozytywnie odnosi się również do wskazanej przez NIK potrzeby przeprowadzenia analizy wpływu powstania branżowych centrów umiejętności na proces uzyskiwania i uzupełnienia wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych oraz działalności innych jednostek systemu oświaty. Zgodnie z ustawą prawo oświatowe zakładanie i prowadzenie branżowych centrów umiejętności możliwe jest od 1 września 2023 roku. Jednocześnie z zapisów Krajowego Planu Odbudowy wynika, że wszystkie BCU wyłonione w ramach konkursu utworzenie i wsparcie funkcjonowania 120 branżowych centrów umiejętności realizujących koncepcję Centrum Doskonalenia Zawodowego muszą zostać założone najpóźniej do 30 września 2025 roku. Aby możliwa była analiza wpływu powstania BCU na funkcjonowanie szkolnictwa zawodowego, placówki te powinny prowadzić działalność przez co najmniej 1 rok szkolny. Ministerstwo dostrzega również wskazaną przez nich potrzebę podjęcia działań promocyjno-informacyjnych dotyczących form i kierunków kształcenia w szkolnictwie zawodowym. Działania upowszechniające i promocyjne skierowane do pracodawców oraz do uczniów i rodziców zostały zaplanowane w ramach realizowanego przez Ministerstwo Edukacji projektu pod nazwą Porozumienie branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego o zwiększenie udziału przedstawicieli i przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy. I tutaj Ministerstwo Edukacji planuje cały cykl działań. Promocję kształcenia zawodowego w mediach, organizację stoisk edukacyjnych, publikację artykułów promocyjnych w prasie branżowej, organizację konkursów i olimpiad. Jeżeli chodzi o duży projekt realizowany przez Ministerstwo Edukacji dotyczący branżowych centrów, to na 16 października 2024 odnośnie konkursu na utworzenie branżowych centrów umiejętności zrealizowano poniższe zadania. Zakończono proces kontraktowania pierwszego naboru wniosków, podpisano 52 umowy. Zakończono proces kontraktowania drugiego naboru, podpisano 22 umowy. Trwa procedura kontraktowania w trzecim naborze dla 31 zatwierdzonych do dofinansowania przedsięwzięć, podpisano 26 umów, 5 jest w trakcie kontraktowania. I rozpoczęto procedurę kontraktowania dla czwartego naboru, ponieważ jeszcze pod koniec grudnia byliśmy zmuszeni ogłosić dodatkowy czwarty nabór, aby mieć szansę na osiągnięcie wskaźników projektu, czyli minimum 120 branżowych centrów umiejętności. Łącznie w ramach czterech naborów wyłoniono 120 instytucji mających za zadanie utworzenie 120 branżowych centrów umiejętności, z czego podpisano 100 umów, a 20 jest w trakcie kontraktowania. Łącznie wsparciem objęto 69 dziedzin na kwotę 1,193,021,000 zł. I wypłacono łącznie 39 pierwszych zaliczek na kwotę 663,460,000 zł. Na dzień 30 września 2024 roku w ramach 10 utworzonych BCU potwierdziło przeszkolenie łącznie 781 osób i kolejna aktualizacja wskaźnika nastąpi do końca października 2024 roku. Dziękuję bardzo. Bardzo dziękuję panu ministrowi. Kolejne pytanie zadaje panie poseł Renata Rak. Ja mam krótkie pytanie do pana ministra. Jeśli dane statystyczne podają, że od 4 do 6% absolwentów szkół branżowych pierwszego stopnia kontynuuje naukę w branżowych szkołach drugiego stopnia, nasuwa się pytanie, jakie działania planuje podjąć ministerstwo, aby zmienić tą sytuację. No i pytanie o zasadność działania, funkcjonowania tych szkół branżowych drugiego stopnia przy tak małym naborze i kontynuacji nauki przez absolwentów szkół branżowych pierwszego stopnia. Dziękuję bardzo. Panie ministrze, bardzo proszę. Panie marszałku, pani poseł, odpowiadając na to pytanie, rozpocznę od tego, że utworzyliśmy w Ministerstwie Radę Dyrektorów Szkół i Placówek Kształcenia Zawodowego. Poszerzyliśmy ją do 48 osób. To jest 48 dyrektorów po trzech z każdego województwa. Odbywają się cykliczne spotkania i również wysłuchujemy się w opinię praktyków, czyli dyrektorów dotyczących szkół branżowych drugiego stopnia. Statystyki pokazują, że zainteresowanie tymi szkołami z roku na rok wzrasta. W tej chwili jest to 12 700 uczniów, którzy kontynuują naukę w szkole branżowej drugiego stopnia. Rozmawiamy na ten temat, natomiast nie planujemy likwidacji. Takie jest też stanowisko i opinia naszych dyrektorów. Traktujemy to jako stworzenie możliwości młodym ludziom, kontynuacja nauki, zdobycia wykształcenia, zdania, matury. I tam, gdzie jest zainteresowanie, tworzone są klasy i ta nauka się odbywa. A tam, gdzie nie ma zainteresowania, te klasy nie są tworzone i nie ma w związku z tym kosztów. Więc nie planujemy na tą chwilę zmian, ale analizujemy sytuację. Dziękuję. Dziękuję.