Krystyna Skowrońska pyta o dostęp do fentanylu i działania ministerstwa

Pani poseł Krystyna Skowrońska z Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska. Proszę Pani, nie musi Pani krzyczeć, bo ja słyszę, co Pani mówi. Posłanka Krystyna Skowrońska z Klubu Parlamentarnego Koalicji Obywatelskiej zada pytanie w sprawie używania syntetycznych opioidów w Polsce. To pytanie jest skierowane do ministra zdrowia. Odpowie sekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia Pan Minister Wojciech Konieczny. Bardzo proszę Pani Poseł. Dziękuję bardzo serdecznie Pani Marszałku. Pani Poseł Bartosz chciałam również odpowiedzieć, że nadwykonania za 2023 rok zostały zapłacone do końca marca i warto mówić prawdę na tej sali sejmowej. A teraz pytanie. Fentanyl to lek z grupy opioidów o silnym działaniu przeciwbólowym wykorzystywany w anestezjologii, w leczeniu przewlekłego bólu, leku fentanylu nie można kupić bez recepty. A teraz pytanie do Szanownego Pana Ministra. W ostatnim czasie w mediach pojawiły się niepokojące doniesienia w sprawie dostępu i używania niebezpiecznych substancji, jakimi są syntetyczne opioidy. Szczególnie niepokojąca opinią publiczną jest sprawa dostępu do fentanylu. Powtórzę. Fentanyl to syntetyczny opioid, bardzo silny lek stosowany w leczeniu intensywnego bólu, m.in. w przypadkach onkologicznych. Niestety fentanyl wyszedł poza placówki medycznej i coraz częściej używany jest niezgodnie z przeznaczeniem, czyli jako środek narkotyczny. Fentanyl to bardzo poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. W związku z powyższym uprzejmie proszę w imieniu grupy posłów o odpowiedź na pytanie, jakie działania podjęto i zamierza podjąć Ministerstwo Zdrowia w sprawie dostępu i kontroli używania niezgodnie z przeznaczeniem syntetycznych opioidów, w tym szczególnie fentanylu. W tym momencie odbywa się posiedzenie Komisji Zdrowia, która omawia tę sprawę, ale myślę, że na sali sejmowej odpowiedź Pana Ministra o podejmowanych działaniach będzie dla nas niezwykle ważna, dlatego że dochodzi do zgonów, o czym informują media i dla nas jest bardzo ważne, aby działania podejmowane przez Ministerstwo Zdrowia pozwalały na używanie leku zgodnie z przeznaczeniem, a eliminowały sytuacje, które są niezgodne, używania leku niezgodnie z przeznaczeniem leku powodującego śmierć. Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo. Panie ministrze, zapraszam. Dziękuję bardzo. Panie marszałku, szanowni państwo, rzeczywiście problem nadużywania opioidów w Polsce występuje, jest obserwowany. Oczywiście wiemy o tym, że skali epidemii występuje w Stanach Zjednoczonych i to zjawisko przesuwa się na inne kraje i występuje z różnym nasileniem. W Stanach Zjednoczonych było spowodowane błędami w polityce odnośnie opioidów. Tam były bardzo łatwo dostępne leki, takie jak oksykodin, które były stosowane właściwie na wszystkie bóle i są skuteczne w leczeniu bólu, ale jednocześnie bardzo łatwo uzależniają. Ponieważ sprzedaż ogromnie wzrosła, wycofano taką możliwość i te leki zostały zastąpione właśnie fentanylem, który jest dosyć łatwą substancją do uzyskania i ona pochodziła głównie tam z przemytu i jakby ze strefy przestępczej. I stąd to zjawisko obecnie jest bardzo nasilone. Natomiast jak to wygląda u nas? U nas mamy do czynienia z kilkoma zjawiskami. Jednym to jest nieetyczna preskrypcja, czyli wypisywanie poza wskazaniami, zarówno w gabinecie. To jest zjawisko, które oczywiście jakoś marginalnie zawsze występowało i pewnie w jakimś tam stopniu będzie występować i jest bardzo trudne do uchwycenia, bo to są pojedyncze recepty. I to, o czym według mnie musimy bardzo głośno mówić, to znaczy wypisywanie tych leków poprzez receptomat, poprzez to zjawisko, które wystąpiło parę lat temu i jest też trudne do kontroli, chociaż właśnie zmierzamy do tego, aby to zjawisko ukrócić. Trzecia możliwość to udostępnienie tożsamości lekarza, czyli też działanie przestępcze albo skradzenie jej i w ten sposób przepisywanie leku zdalnie. No i mamy jeszcze oczywiście tutaj taką pochodną tego zjawiska. To są, nazwijmy to, mrówki, które realizują te recepty w poszczególnych aptekach, tak aby to było ukryte, czyli osoby, które chodzą po aptekach z poszczególnymi receptami, które uzyskałyby w jakiś sposób i starają się je zrealizować. To jest powiedzmy jedna część tego zjawiska i druga część to jest sprzedaż recept, jak i tych leków poprzez internet, poprzez portale internetowe różne. I tutaj muszę powiedzieć, że działania głównego inspektora farmaceutycznego w jednym zakresie przyniosły efekt, to znaczy jeden ze znanych portali wycofał się z takiej możliwości, ale inny nie. Inny uważa, że nie będzie ingerował tutaj w to, o czym się ludzie chcą informować i co sobie chcą sprzedać i stąd jest trudność, bo my tutaj takiej możliwości w obecnym prawie zabronienia tego rodzaju działalności nie mamy. Więc jest to dobrowolność i na pewno gdyby ta dostępność przez internet została ukrócona, to to zjawisko miałoby duży problem, aby się rozprzestrzenić. Ministerstwo Zdrowia oczywiście ma informacje na temat preskrypcji leków opioidowych bardzo dokładne, jeśli one są wypisywane we wskazaniach, czyli można powiedzieć, kiedy są refundowane. Wówczas NFZ bardzo dokładnie wie wszystko o każdej recepcie. Jeżeli są nierefundowane na 100%, to tu już ten nadzór NFZ-u w praktyce jest bardzo mały. Oczywiście są inne sposoby, ale tu trzeba powiedzieć, że ten nadzór jest już nie tak dokładny i nie mamy tak ścisłych przepisów. Ministerstwo Zdrowia dostaje raporty z CEZ-u. To jest rzecz, którą ostatnio wprowadziliśmy. Codzienne raporty na temat preskrypcji tych leków, ponieważ CEZ ma takie informacje. I obserwujemy, czy w jakichś miejscowościach, czy na jakiś numer wykonywania prawa zawodu lekarza, czy w inny sposób jakoś w któryś hurtowniach nie jest bardzo duża sprzedaż nagła tych leków. Oczywiście głównie chodzi o fentany. I to jest codziennie zgłaszane do organów ścigania. Są powiadamianie. Poza tym jest powiadamiana Naczelna Izba Lekarska, ponieważ taka preskrypcja tych leków stanowi w naszym odczuciu fałszowanie dokumentacji, co jest przestępstwem, a poza tym jest też działaniem nieetycznym, na które tutaj ma prawo reagować Naczelna Izba Lekarska. Więc te działania są podjęte od niedawna. Można powiedzieć, że na szczęście skala użytkowników opioidów w Polsce, generalnie opioidów jest jedną z najmniejszych w Europie. My odnotowaliśmy około 15 tysięcy problemowych użytkowników opioidów, co daje 0,55 osoby na 1 tysiąc mieszkańców. To dotyczy opioidów ogólnie. A używanie opioidów w populacji generalnej kiedykolwiek w życiu deklaruje poniżej 1% respondentów. Natomiast mając na uwadze sytuację międzynarodową, potencjalne zagrożenie i to, że to zjawisko ostatnio zaczyna narastać, oczywiście są podjęte działania również przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, które prowadzi analizy dotyczące identyfikacji zagrożeń i planuje się odpowiednie działania zaradcze. Natomiast, tak jak mówię, każdy kraj ma nieco inną strukturę tego problemu. Jeszcze chciałbym powiedzieć na koniec ważną rzecz, bardzo ważną rzecz na temat receptomatów. Bo likwidacja preskrypcji poprzez receptomaty niewątpliwie ograniczy to zjawisko. Dlaczego tak uważamy? Na początku, kiedy zostały wprowadzone receptomaty, liczba leków refundowanych, procent leków refundowanych przepisywanych przez te receptomaty wynosił 60,69%. A w 2023 roku, to było w 2019, w 2023 1,33% jedynie tych leków było lekami refundowanymi. Co to oznacza? To rozwiązanie tej telemedycyny, rozwiązanie, powiedzmy również receptomatu, chociaż to zjawisko powinniśmy zwalczyć jak najbardziej, bo ono jest głęboko nieetyczne w moim rozumieniu. Ale to zjawisko mówi nam o czym? Teoretycznie po to jest to zdalne przepisywanie recept, aby ludzie ciężko chorzy, ludzie, którzy nie mogą się udać do lekarza, którzy nie mogą przejść do, żeby być zbadani przez tego lekarza itd. mają możliwość uzyskania recepty poprzez receptomat, czy poprzez jakąś zdalną możliwość. Dobrze, tylko wtedy ci ludzie powinni być chorzy. To znaczy powinni dbać o to, żeby ta recepta była refundowana. Przecież nie chcą wydawać dużo pieniędzy na ten lek, bo są chorzy i potrzebują dużo tych leków. To jest dla nich rozwiązanie. Natomiast jeśli jedynie 1,33% to są leki sprzedawane na refundację, to oznacza, że pozostałe 99% prawie to są leki w dużej mierze poza wskazaniami. Można tak domniemywać, ponieważ odnosząc się na przykład do leków na cukrzycę, trudno sobie wyobrazić, żeby nagle pacjenci i chorzy na cukrzycę chcieli kupować leki na 100%, skoro im się należy refundacja. W związku z tym to jest jakby pośredni dowód na patologię związaną z receptomatami, z prowadzeniem tej możliwości do naszego systemu. I są na ten temat prowadzone prace w Ministerstwie Zdrowia, żeby w odpowiedni sposób, dbając jednocześnie o dostęp do leków, bo to jest ważne, jednak ograniczyć patologię. Dziękuję bardzo. Będzie Pan jeszcze miał prawo do zabrania głosu. Pani posłanka Elżbieta Gellert, bardzo proszę. Dziękuję bardzo. Panie ministrze, wyczerpał właściwie Pan prawie odpowiedź, kończąc swoją wypowiedź pierwszą, bo właściwie w sprawie receptomatów chciałam Pana ministra dopytać, bo też nie należy wylewać dziecka z kąpielą, bo wiadomo, w pewnym zakresie wtedy, jeżeli pacjenci są faktycznie chorzy, to akurat posługiwanie się receptomatami ulżyło im w oczekiwaniu na kolejkę do lekarza i na pewno jest to bardzo dobra technika, która, no musimy iść też z techniką do przodu dla pacjentów. Natomiast właśnie to, co Pan mówi, no zaczęło to być nadużywane i to zdecydowanie, co zresztą bardzo się cieszę, że macie Państwo tak dokładne informacje i żeście zbadali ten temat, czyli temat patologii jest zbadany. W tej chwili tylko bym prosiła o odpowiedź, jakie działania Państwo podejmą i jakie działania są w trakcie, ażeby faktycznie z tymi receptomatami też sobie poradzić. Czy jakieś prawne będą uregulowania? Bardzo proszę. Dziękuję. Dziękuję bardzo. Nie mogę jakby ujawnić szczegółów, ponieważ jest kilka dróg, które planujemy wprowadzić. Rynek ociera się o rynek, nazwijmy to szary czy przestępczy, w związku z czym ujawnianie wcześniejsze planów może być tutaj niewłaściwe. Współpracujemy zresztą z policją, z CBŚP, z innymi instytucjami, które pomagają nam w zwalczeniu tego zjawiska, ale od strony medycznej mogę powiedzieć w ten sposób, że oczywiście możemy dojść do tego, żeby kontrolować, czy te recepty są przepisywane etycznie. To znaczy jak często one są przepisane, jak szybko jedna recepta jest wypisowana od drugiej, czyli czy czas, który upłynął od wypisania jednej recepty do drugiej, wskazuje na to, że ten pacjent był przebadany, czy był sprawdzony jego stan zdrowia, jego wskazania do zastosowania leku. Tutaj możemy się posłużyć tym, że nie będzie tak jak do tej pory, że są takie ankiety, które są właściwie fikcyjne, fikcyjnym wywiadem, lecz konieczność połączenia się w czasie rzeczywistym, na przykład za pomocą czy telefonu, czy połączenia wideo, gdzie będzie można doprowadzić do tego, że ta wizyta się będzie odbywać w określonym czasie, w określony sposób. Jest również pomysł dalej idący, aby pierwsze przepisanie leku opioidowego odbywało się w gabinecie u lekarza. To znaczy, żeby pierwsza preskrypcja musiała być poprzedzona wizytą, odpowiednim wpisem w historii i tak dalej. I dopiero następne przepisywanie w określonym czasie również oczywiście tych leków, aby pacjent otrzymywał na powiedzmy trzy miesiące, czy na pół roku możliwość przepisywania zdalnego i później znowu odbył wizytę. Oczywiście takie rozwiązania są procedowane. Mamy tutaj oczywiście pewne wyjątki pacjenci hospicyjni, pacjenci objęci opieką lekarzy rodzinnych, którzy siłą rzeczy są przypisani do terenu i nie jest to receptomat działający na całą Polskę. Tutaj musimy bardzo uważać. Musimy być też we współpracy z konsultantami do spraw anestezjologii, do spraw medycyny paliatywnej, onkologii, ponieważ te leki to są leki. To jest środek, który jest bardzo potrzebny pacjentom i nie możemy, mimo wszystko nie mogą pacjenci ucierpieć, kiedy będziemy walczyli z patologią. Do tego nie możemy doprowadzić w Polsce. Leczenie bólu nie jest postawione na wysokim poziomie, mówiąc oględnie. I istnieje pewna obawa, żebyśmy tutaj tej sytuacji nie pogorszyli. Musimy zadbać również przede wszystkim o tych pacjentów, którzy tych leków wymagają. Dziękuję bardzo. Życzymy powodzenia, panie mniejsze. Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo. Dziękuję.