Waldemar Żurek przedstawia zarzuty wobec Funduszu Sprawiedliwości

Szanowni Państwo, witamy Państwa bardzo serdecznie w Ministerstwie Sprawiedliwości na konferencji prasowej Ministra Sprawiedliwości, prokuratora generalnego Waldemara Żurka. Nasza konferencja dzisiejsza będzie miała kilka części. W pierwszej części Pan Minister opowie o Funduszu Sprawiedliwości, gdzie jesteśmy, dokąd zmierzamy. W drugiej części natomiast Minister, prokurator generalny przedstawi informacje dotyczące specjalizacji prokuratorskiej w zakresie przestępstw motywowanymi uprzedzeniami. A na koniec będzie jeszcze kilka informacji w sprawach bieżących. Panie Ministrze, proszę o zabranie głosu. Witam Państwa bardzo serdecznie. Przepraszam za to chwilowe opóźnienie, ale mamy bardzo dużo różnych zadań, które się nam nakładają. Tak jak powiedziała Pani Rzecznik, chcieliśmy Państwu zakomunikować to, że przechodzimy do kolejnego etapu z Funduszem Sprawiedliwości. Wiecie Państwo, jaka była trudna sytuacja w Funduszu Sprawiedliwości, co działo się za czasów ministra Zbigniewa Ziobry. Będziemy pokazywać slajdy, które przypomną te problemy, ale mamy też dobrą wiadomość. Dobrą wiadomością jest to, że mamy efekt konkursu, który jeszcze nadal trwa, ale już środki są uruchamiane wobec organizacji, które zostały przez Komisję Konkursową ocenione pozytywnie i które spełniły wszystkie wymagania formalne, jakie narzuciliśmy. To rzeczywiście były zupełnie inne standardy niż wcześniej. Trochę to trwało, ale jestem zwolennikiem tego, żebyśmy robili pewne rzeczy dobrze. Pokażemy Państwu pewne kalendarium. Właściwie od pierwszego dnia mojego urzędowania zabraliśmy się za zagadnienie dotyczące Funduszu Sprawiedliwości. Wiemy, że to budziło różne emocje społeczne i to będziemy za chwilę Państwu pokazywać. Więc może przejdźmy już do prezentacji. Ja postaram się omawiać krótko, pewnie, bo mamy tych grafik kilka, więc bardzo proszę, jakbyśmy mogli przejść już do konkretów. Tak jak mówiłem, Fundusz Sprawiedliwości, szereg nieprawidłowości, rozliczane te nieprawidłowości zarówno z prawami prokuratorskimi, ale także różnymi działaniami administracyjnymi wewnątrz Ministerstwa Sprawiedliwości. Pokażemy Państwu stan aktualny i pokażemy też, jakie są nasze wnioski na przyszłość dotyczące Funduszu. W rzeczywistości mieliśmy taką sytuację, że za czasów ministra Ziobry Fundusz był wykorzystywany jako swego rodzaju narzędzie polityki i rozdawnictwa. Było to z naruszeniem przepisów prawa i było to też bardzo instrumentalnie dzielone. Środki były przyznawane uznaniowo, często bez konkursów, bez przejrzystości, bez kontroli. Decydowały decyzje polityczne, niemerytoryczne. Koncentracja środków była w wybranych środowiskach i okręgach wyborczych. Pokażemy Państwu też tabelę, jak to wyglądało w praktyce. Słynny już zakup systemu Pegasus, który był agresywnym oprogramowaniem, który na świecie służy do śledzenia terrorystów w rzeczywistości, w Polsce był wykorzystywany do inwigilacji opozycji. Było to prawdopodobnie zrobione celowo z Funduszu Sprawiedliwości, więc nielegalnie skierowano środki, które miały iść na pomoc ofiarom przestępstw, czy pomoc postpenitencjarnom. Ale sam Pegasus był wykorzystywany w sposób absolutnie sprzeczny z prawem. Tutaj jest przykład jednej z fundacji, chyba tej najbardziej znanej, gdzie 43 miliony, naszym zdaniem, zdaniem prokuratury, Najwyższej Izby Kontroli, nie były przeznaczane na realną pomoc ofiarom. Projekt zmierzał w kierunku zbudowania swego rodzaju zaplecza do utworzenia radia bądź telewizji. Widzieliśmy też wydatki z karty szefa tego funduszu, nie będę Państwu o tym przypominał, ale w żaden sposób nie można było przypisać tych wydatków do pomocy ofiarom przestępstw. Tutaj jest to słynny już fragment pisma, który prezes Jarosław Kaczyński skierował do ministra sprawiedliwości. Ja go przytoczę w tym fragmencie, bo on jest bardzo istotny. Pokazuje też, że dzisiaj ci, którzy mówią wszystko było okej w funduszu, mieli zwracaną uwagę także przez własne środowisko polityczne. Zwracam się do pana ministra o natychmiastowe zakazanie kandydatom Solidarnej Polski korzystania z funduszu sprawiedliwości w trakcie kampanii wyborczej. W razie nie zastosowania się do sformułowanego w piśmie zalecenia pełna odpowiedzialność polityczna, a najprawdopodobniej także w innych wymiarach będzie spoczywała na panu. Proszę Państwa, odpowiedzialność w innych wymiarach jaka może być? Inna od politycznej, odpowiedzialność prawna, więc przypominamy to, ci którzy dzisiaj zapomnieli o tym jak funkcjonował fundusz, wtedy pamiętali dobrze, że ten fundusz stał się swego rodzaju nielegalnym funduszem wyborczym jednej z partii politycznych. Tutaj mamy pokazane okręgi wyborcze oraz osoby, które były najbliższe ministrowi Ziobrze i jak według tego, co mamy w dokumentach, szacowana jest kwota doktacji dla organizacji, które były właśnie w tych okręgach, z których startowali koledzy, najbliżsi współpracownicy ministra Ziobry. Zobaczcie Państwo mapę Polski. Dziwna kumulacja w tych właśnie okręgach, w których startują koledzy ministra Ziobry. Zobaczcie jakie kwoty. Tak właśnie rozdzielano publiczne pieniądze, które miały pomagać ofiarom przestępstw, które miały takim rodzajem, naszym zdaniem, nieprawidłowego wydatkowania tych środków, a czasem nawet przestępczego ich wydatkowania. I ona poszło na kampanie światopoglądowe. Zupełnie poza celami funduszu, zupełnie poza zapisami ustawowymi, brak jakiegokolwiek związku z pomocą ofiarom przestępstw. Tutaj jest kolejny przykład jednego z portali, który miał być tworzony za środki uzyskane z funduszu. Tutaj jest wartość realna, tworzenia tego przedsięwzięcia według NIK-u i środki, które były pozyskane z funduszu na ten cel. Więc nie mieliśmy tylko wydatkowania środków na cele nieprzeznaczone do tego, ale mieliśmy także zawyżanie kosztów tam, gdzie rzeczywiście te środki miały być wydatkowane. To jest fragment raportu NIK-u. Tu jest podsumowanie raportu NIK-u. 84 miliony wydanych niezgodnie z procedurami. To było jeszcze przed działaniem prokuratury. 13 umów zostało zakwestionowanych. Przejdźmy dalej. To są proszę Państwa, to jest przegląd spraw karnych, tych, które są w toku prowadzone, związane z Funduszem Sprawiedliwości. Zarzuty, które są stawiane osobom, które miały do czynienia, czy też zarządzały Funduszem Sprawiedliwości. Lista jest dosyć długa. Mamy już osoby, które są skazane. W tym momencie to jest sześć osób, które ma już prawomocne rozstrzygnięcia dotyczące kar z Funduszem Sprawiedliwości. Więc jak słyszycie Państwo czasem w przekazach medialnych, że nic nikomu nie udowodniono, to są akurat niezbite dowody w tych sprawach, tam gdzie osoby przyznały się do winy i już mają prawomocne rozstrzygnięcia, które są zatwierdzone przez sąd. Proszę pamiętać, że my nie tylko tropimy te przestępstwa, które były związane z Funduszem Sprawiedliwości, ale także staramy się odzyskać te środki z powrotem dla społeczeństwa, dla obywateli, tak żeby mogły zostać wydane zgodnie z celami Funduszu. To jest tryb administracyjno-prawny, więc minister, zarówno minister Bodnar, ale także ja, wydajemy decyzje administracyjne, które domagają się zwrotu tych środków. Dzisiaj tych decyzji jest już zweryfikowanych na kwotę 90 milionów złotych. Oczywiście znacie Państwo tryb administracyjny. Jeżeli strony się nie będą zgadzać z tymi decyzjami, mogą pójść do sądów administracyjnych. Jak sądy administracyjne przyznają nam rację, będziemy odzyskiwać te środki także w sposób inny, czyli być może procesy cywilne. Wiem, że są jakieś dobrowolne zwroty, ale te kwoty jeszcze nie są przez nas policzone w tym momencie. Jak fundusz działa obecnie? Słyszeliśmy kiedyś, proszę Państwa, takie sformułowania, które padały z ust różnych publicystów z takim trochę śmiechem. Tamci to kradli, ale się dzielili, a tutaj fundusz jest zablokowany. Fundusz musiał działać na podstawie procedur. Więc ja pokazuję Państwu kalendarium. 24 lipca 25 roku to jest data objęcia przeze mnie funkcji. Następnego dnia po zapoznaniu się wnikliwym z przygotowanym już bardzo dużym konkursem podpisałem wszystkie dokumenty uruchamiające ten konkurs. Mówię o tym celowo, bo często spotykam się z takimi zarzutami, że była jakaś opieszałość po mojej stronie. 120 milionów złotych to była kwota przeznaczona na ten konkurs, który podpisałem drugiego dnia urzędowania i tutaj Państwo macie kalendarium. Tam pojawia się kolejny konkurs pomocy postpenitencjarnej na kwotę 9 mln zł. I mamy 6 lutego pierwszą umowę podpisaną z podmiotem, który już przeszedł pełną weryfikację i mógł otrzymać środki. Oczywiście mam świadomość tego, że każdy z nas chciałby, żeby toczyło się to szybciej, ale musimy też pamiętać, że mieliśmy różne typy organizacji. Organizacje, które w uczciwy sposób chciały otrzymywać środki z funduszu. Mówię o tym czasie ministra Ziobry, ale takie, które powstały tylko po to, żeby czerpać środki z funduszu. Mieliśmy też uznane organizacje pozarządowe od lat zajmujące się pomocą, uczciwie działające, ale przy tych organizacjach były też, jak to nazywam organizacje, krzaki, które powstawały tylko po to, wyprowadzać środki z funduszu sprawiedliwości. To naprawdę była żmudna praca, gdzie prokuratura, wcześniej jeszcze Najwyższa Izba Kontroli, ale także pracownicy ministerstwa musieli odsiać te organizacje uczciwie działające od tych organizacji, które miały na celu wyłudzić środki. To nie jest proste, bo organizacje, które miały bardzo łatwo udzielane pewne środki w poprzednich konkursach, w tych konkursach, które myśmy ustandaryzowali, miały pewne problemy natury formalnej. Myśmy chcieli to wykonać jak najlepiej, bo każdy grosz publiczny musi być rozliczane uczciwie. 54 oferty zostały złożone w tym konkursie, 47 bez braków formalnych. Do tej pory mamy 28 ocen merytorycznych rozpoznanych pozytywnie i uruchomiliśmy już 14,7 miliona złotych dla różnych organizacji w całej Polsce. Możecie państwo powiedzieć, że to nie dużo. W stosunku do jednej fundacji, która za czasów ministra Ziobry dostawała dziesiątki milionów na budowę studia nagrań, to może nie dużo, ale ja wiem, że te środki trafią do ludzi, którzy naprawdę potrzebują pomocy i którzy są pokrzywdzeni przestępstwem. Nie będą ukrytym funduszem wyborczym, tylko będą uczciwie wydawane. Mamy jeszcze także oferty w trakcie oceny. Ja również przedłużałem trwanie tego konkursu, bo miałem świadomość, że organizacje pozarządowe uczą się tych wymogów formalnych i żeby je spełnić, czasem potrzebny jest czas. Więc nie chcieliśmy celowo zamykać tego konkursu, żeby część tych uczciwych organizacji pozostawała bez środków, tylko chcemy dać im szansę, bo taka jest nasza filozofia. Pokażcie, że uczciwie pomagacie, ale nauczcie się procedur, bo inaczej te środki nie będą rozdzielane. Tutaj jest pokazane, że mamy różne organizacje, macie Państwo także nazwy tych organizacji. Kwoty są dosyć pokaźne, bo mamy kwoty 900 tysięcy, mamy też kwotę 2 miliony ponad przyznane organizacji. Jak Państwo widzicie, to są bardzo różne organizacje, zarówno kościelne, jak i cywilne. Nie kierujemy się tutaj żadnymi kwestiami ideologicznymi. Ważne jest, czy ktoś udziela uczciwej pomocy. Konkurs kolejny na pomoc postpenitencjarną w 11 okręgach Polski. Komisja ma jeszcze 60 dni na pełną ocenę, więc też będziemy uruchamiać te środki. Żeby to jeszcze raz przypomnieć. Jednolite zasady dla wszystkich. Transparentność procedur i równe kryteria. To jest zasada, którą dzisiaj kieruje się Fundusz Sprawiedliwości. Ja muszę też powiedzieć, że wzmocniłem ten dział, który zajmował się i zajmuje Funduszem Sprawiedliwości. To jest bardzo trudna praca. Jeszcze presja społeczna, presja medialna z uwagi na te afery, które były w tym miejscu kiedyś, dodatkowo potęgują trudność tej pracy w tej jednostce Ministerstwa Sprawiedliwości. Ale musiało to trochę trwać i mam nadzieję, że teraz te procedury już mamy przetarte i będziemy starali się dalej uruchamiać te środki. Tak jak powiedziałem, tu jest kwestia, proszę Państwa, niebieskiej linii, bo to może się pojawić również w pytaniach Państwa. Więc chciałbym uprzedzić Państwa. Bo pojawiały się takie sygnały w mediach, i mamy tutaj niebieską linię, która jest niezwykle ważna dla funkcjonowania osób, które są w trudnej sytuacji. Ale mamy kilka takich organizacji, które nazywają się, czy też w swojej nazwie mają to sformułowanie niebieska linia. I mamy tą najbardziej znaną niebieską linię, która cały czas działa bez przeszkód. Jest finansowana przez Ministerstwo Cyfryzacji. To finansowanie jest nieprzerwane i zabezpieczone. Mamy też inne organizacje, które przyjęły podobne nazwy i one rzeczywiście miały różne problemy związane z tym, że były nastawione tylko na finansowanie z Funduszu Sprawiedliwości. Więc ja w tym miejscu też apeluję do organizacji pozarządowych, żeby budując organizację, która ma wypełniać ważny cel społeczny, starać się mieć różne źródła pozyskania środków i finansowania. Bo uzależnienie się od tego typu instytucji, jaką jest Fundusz Sprawiedliwości w przypadku takich perturbacji, jakie mieliśmy związanych z nieprawidłowościami, generuje później sytuację takich przestojów, bądź też niewygrania konkursu. I wtedy organizacja bardzo głośno prezentuje swoje poglądy w mediach, że nagle ten ważny społecznie cel jest przez kogoś wygaszany. No musimy mieć tutaj taką odpowiedzialność za organizację, którą budujemy, żeby te źródła finansowania były dywersyfikowane. To jest tylko taki graf, który Państwu pokazuje, bo czasem wielu naszych odbiorców wydaje się, że te niebieskie linie zanikły przez to, że był kryzys związany z Funduszem Sprawiedliwości. Po prostu pewne organizacje o tej nazwie nie prowadziły działalności z uwagi na brak środków. Ale ta główna niebieska linia funkcjonowała cały czas. Bardzo proszę. Kluczowa rola etapu oceny merytorycznej. Co my badamy? Realne doświadczenie podmiotów, kwalifikacje i kompetencje personelu, zdolności do udzielania kompleksowej pomocy. To były te przesłanki i kryteria w tym konkursie, który jest prowadzony i to jest wypracowywanie pewnych standardów. Tak jak mówiłem, brak znaczenia światopoglądu, więc równo traktujemy wszystkie organizacje. Brak znaczenia zaplecza politycznego. Tu bym chciał podkreślić. Słyszeliście Państwo rozmowy, które pojawiały się w internecie. Jak masz robić, żeby dostać środki albo komu masz dać te środki? Koniec z tym. Dzielimy środki publiczne równo uczciwym podmiotom, bez żadnych kontekstów politycznych czy ideologicznych. Ważne, żeby projekt spełniał kryteria. Tak jak podkreślamy, są to organizacje, które są różnie postrzegane w naszym życiu społecznym. Nie patrzymy na to, kto ma plakietkę, tylko jak działa i czy jest to organizacja uczciwie funkcjonująca. Proszę Państwa, ostatnie ważne pytanie. Co dalej z Funduszem Sprawiedliwości? My widzimy, jak złożone są to procesy, jak czasochłonne. Więc mamy pewne pomysły, które chcielibyśmy przedstawić. Być może te pomysły skończą się rzeczywiście konkretnymi procesami legislacyjnymi, uchwaleniem takich przepisów, które pozwolą nam inaczej dystrybuować te środki. Chcielibyśmy, żeby te środki z tego funduszu były bliżej potrzebujących. Jest jednym z pomysłów. Ja nie mówię, że on przybierze ostateczny kształt ustawy, ale do tego chciałbym namawiać dzisiaj większość koalicyjną. To jest podział środków na województwa i nabory lokalne. Wiemy, że te wszystkie organizacje pozarządowe, które korzystały z funduszu, są umiejscowione w konkretnych miejscach w Polsce. Naszym zdaniem o wiele lepiej, szybciej byłoby, gdyby te środki dzielić na całą Polskę i administracja wojewodów miałaby procedury. My te procedury właśnie wypracowaliśmy, które by oceniały te organizacje pozarządowe w terenie. Nie żeby centralizować i nie żeby było tak, że minister, polityk określonego rządu będzie podejrzewany o to, czy jakaś organizacja jest bardziej lubiana. Zawsze mamy niezadowolonych, bo jest to konkurs. Ktoś ten konkurs przegrywa. Większość wygrywa. Ale mamy też takie wnioski, które są rozpatrywane negatywnie z uwagi na różne braki tam zawarte. Naszym zdaniem, gdybyśmy to rozrzucili równomiernie, uczciwie na teren całej Polski, moglibyśmy pomagać szybciej i lepiej. Wiemy, że te lokalne miejsca lepiej badają, mają większe rozeznanie potrzeb i mogą być też szybsze procesy decyzyjne w tym wypadku. Centralizacja temu nie służy. My oczywiście jesteśmy zadowoleni z tego, że te procedury są bardzo uczciwie przeprowadzane, ale wolałbym więcej pieniędzy przeznaczyć dla ofiar przestępstw. To jest jeden temat, który chcieliśmy Państwu zaprezentować. Teraz temat bardzo istotny, który już przebiło się w mediach, ale wreszcie jesteśmy na finalizacji tego projektu. Mamy, proszę Państwa, regularny i duży wzrost przestępstw motywowanych uprzedzeniami i to wynika ze statystyki i chcemy temu w jakiś sposób zaradzić. Bo wiemy, że często te przestępstwa, które zaczynają się od wyzwisk, od jakichś rzeczy dla niektórych dzisiaj jeszcze akceptowalnych, kończą się dramatami. Kończą się pobiciami, a czasem nawet zabójstwami. Tu, proszę Państwa, pokazujemy dwie liczby. Statystyka. 2007 rok, liczba postępowań o przestępstwa motywowane uprzedzeniami w poszczególnych latach. Będziemy później omawiać, jakie to są typy przestępstw. 41 przestępstw w 2007, ale w 2025, 2158. Zobaczcie Państwo gigantyczny wzrost przestępczości motywowanej uprzedzeniami. Wtedy, gdy w Polsce spada nam przestępczość. Bo musimy realnie powiedzieć, że każdy rok pokazuje, że przestępstw w Polsce mamy mniej. Pod moim zarządem są zakłady karne, więc my też zamykamy pewne zakłady karne z uwagi na to, że przestępczość w Polsce przez ostatnie lata spada. A tutaj akurat inaczej. Ale to jest też niezwykle ważna statystyka. Zobaczcie Państwo odsetek spraw zakończonych skierowaniem do sądu. 19 w 2015, 18 w 2024. Więc okazuje się, że mamy bardzo dużą liczbę spraw, które są umarzane i wręcz przy wzroście liczby przestępstw spada nam liczba spraw skierowanych do sądu. Czy jest w tego typu sprawach lepiej? Jak zapytacie Państwo każdego dziennikarza, czy każdego przechodnia na ulicy, czy tych przestępstw, które dostrzegają w swoim otoczeniu, jest mniej czy więcej, każdy Wam odpowie, że jest wzrost. Że są przypadki, które kiedyś nie miały miejsca, gdzie wyrzuca się ludzi z tramwaju, autobusu, ataki słowne w sklepach, w miejscach publicznych. To jest problem już bardzo poważny w Polsce. I my musimy temu przeciwdziałać, bo to jest także to, co dzieje się w internecie. Nienawiść, która wylewa się z różnych niekontrolowanych mediów społecznościowych. Zamiast korzystać z wolności słowa, wielu w Polsce korzysta z tego, że czują się bezkarni de facto. Tutaj Państwo macie przykładowe przestępstwa właśnie motywowane nienawiścią. Pobicie kogoś z powodu tego, że jest inny. Kolor skóry, religia, niepełnosprawność, pochodzenie. Groźba użycia przemocy wobec innej osoby spowoduje jej wyznania. Publiczne pochwalanie Holokaustu, czy innych przykładów eksterminacji grup ludności. Publiczne propagowanie faszyzmu, czy komunizmu. Publiczne znieważanie innej osoby, obrzucanie wyzwiskami z powodu jej narodowości, czy nawet zbezczeszczenie cmentarza wyznaniowego, czy świątyni przez osobę, która jest wrogiem danej religii. To niestety jest stały wzrost. Tutaj Państwo macie wyciąg z tego aktu prawnego, który podpisałem, który pokazuje, które konkretnie występki, czyli które rodzaje przestępstw są dzisiaj, naszym zdaniem, powinny być prowadzone przez wyspecjalizowanych, świetnie wyedukowanych i szkolonych prokuratorów, którzy będą wiedzieć, jak te trudne sprawy prowadzić. Więc macie Państwo przykłady właśnie wprost z kodeksu karnego. Jest także przykład ustawy z 13 kwietnia. Zapisy tej ustawy 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania, wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego. To są typy przestępstw. I teraz właśnie nawiązanie do tego aktu prawnego, którego fragment przed chwilą Państwo widzieliście. Określamy prokuratury, które są właściwe w sprawach o przestępstwa motywowane uprzedzeniami, w zależności od miejsca ich popełnienia. Jak zobaczycie Państwo liczbę prokuratur, która będzie specjalizować się w prowadzeniu tych typów przestępstw, tych śledztw czy dochodzeń, to widzimy, że jest to w każdym okręgu prokuratury będzie jedna wytypowana prokuratura rejonowa i cztery prokuratury rejonowe będą w okręgu warszawskim. Dlatego, że w okręgu warszawskim jest najwięcej tego typu przestępstw. Statystyka nam pokazuje i będzie także jedna prokuratura okręgowa w Warszawie, gdzie będą prokuratorzy, którzy będą się specjalizowali w tych trudnych sprawach, bo te sprawy naprawdę wymagają umiejętności. I chciałbym, żeby one rzeczywiście nie kończyły się umorzeniami, tylko tam, gdzie doszło do przestępstwa, żebyśmy mieli akty oskarżenia, żebyśmy mieli osoby, które staną przed sądem. Nie ma bezkarności w tego typu sprawach. Więc łącznie w skali kraju ma być około 100 prokuratorów, którzy będą się specjalizować w tego typu sprawach. Trzeba podkreślić, że w tych mniejszych prokuraturach, gdzie przestępstw jest mniej, ci prokuratorzy będą mieli referaty, ale część ich referatów, poza innymi sprawami, będą stanowić te sprawy z uprzedzeń i w tych kwestiach oni będą się specjalizować. Tak jak powiedziałem, to są bardzo pracochłonne postępowania i część z nich będzie musiała się znaleźć. Te trudniejsze sprawy będzie prowadziła Prokuratura Okręgowa w Warszawie. Co chcemy jeszcze przy tej okazji zrobić? I dzisiaj się już dowiadywałem o dalsze postępy. Mamy nadzieję, że...