Małgorzata Kidawa-Błońska: rok 2023 rokiem Jerzego Nowosielskiego

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2023 rokiem Jerzego Nowosielskiego. Mam nadzieję, że na tej sali wszyscy wiedzą co robił i kim był Jerzy Nowosielski, ale tak dla Sprawiedliwości przypomnę kilka faktów, które zawarte są w ustawie. Muszę powiedzieć, że z dużą radością informuję, że ten projekt został przyjęty na Komisji przez aklamację. To świadczy o tym, że patroni roku, w których wybraliśmy na Komisji Kultury zyskali akceptację bardzo szeroką, bo wszystkich członków Komisji Kultury. Mam nadzieję, że będzie to taki sygnał dla instytucji państwowych, Ministerstwa Edukacji, Ministerstwa Kultury, samorządów, instytucji społecznych, żeby wykorzystać tych patronów roku i popularyzować te postacie w naszym kraju, żeby je przypomnieć, zachęcić do pogłębiania ich twórczości. O tym, że Nowosielski był wybitnym malarzem, pedagogiem, filozofem, teoretykiem, sztukiem, myślicielem, religijnym wiedzą wszyscy. Że uważano go za jednego z najwybitniejszych i z najwybitniejszych współczesnych pisarzy ikon. Urodził się w Krakowie w roku 1923 i właściwie z tym miastem związany był przez większość swojego artystycznego życia. Był jednym z najwybitniejszych postaci polskiej kultury współczesnej. Malarstwo, myśl teoretyczna, teologia, pedagogika artystyczna, działalność na rzecz promocji i wspierania sztuki. To tylko niektóre z dziedzin, w których artysta wykazywał niesłabnącą aktywność i w której odnosił niekwestionowane sukcesy. Jerzy Nowosielski jest idealnym przykładem bogactwa i różnorodności kulturowej, religijnej i narodowościowej ziem polskich. Bo jego ojciec, pochodzenia Łemkowskiego, był zagorzałym grekokartolikiem. To właśnie od ojca Nowosielski przyjął zarówno zamiłowanie do kultury i sztuki wschodu, jak i zainteresowanie malarstwem. Matka, pochodząca z rodziny austriackich kolonistów, katoliczka, uważała się za Polkę. I tak jak w przypadku wielu innych wielkich polskich twórców, chociażby Czesława Miłosza, ta tożsamość narodowa nie była jednoznaczna. W późniejszych latach z życia sam Nowosielski takimi słowami opisywał swoją narodowość. Jestem Polakiem, troszkę Ukraińcem, troszkę Niemcem. Jedno oko jest polskie, a drugie ukraińskie. Najbardziej czuję się związany z kulturą polską, bo tu istnieje, ale także z ukraińską i rosyjską. Ogromną rolę w życiu prywatnym, jak i artystycznym odgrywała religia. Tak samo jak narodowość, która była skomplikowana. Ochrzczony został dwukrotnie, zarówno w obrządku rzymsko, jak i grecko-katolickim. Jednak w wieku XVI lat zadecydował się przejść na prawosławie. I to właśnie ta starocakiewna słowiańska liturgia, bizantyjski przepych i pozłacane likony, które towarzyszyły mu od najmłodszych lat, były główną inspiracją w jego sztuce. Ubolewał, że chrześcijanie się nie jednoczą. Oddawał się głębokim studiom wielkiej schizmy i angażował w dialog ekumeniczny. Widział wszędzie wielką potrzebę pojednania i wzajemnego zrozumienia. Dzięki właśnie temu wieloreligijnemu oraz wielkokulturowemu wychowaniu był w stanie łączyć ze sobą tradycyjną sztukę bizantyjską, malarstwa abstrakcyjne oraz nowoczesną grafikę. Swoje prace tworzył nie tylko dla cerkwi, ale i kościołów katolickich. Wiele z tych cudownych dzieł można do dziś obserwować i oglądać w kościołach w całej Polsce. I sztuka i życie Nowosielskiego pokazują jak wspaniała i do czego zdolna jest Polska otwarta, wielokulturowa Polska, która zdoje sobie sprawę, że nie istnieje w kulturowej próżni. A dzisiaj ta jedność, współpraca i symbioza kultu, religii, narodowości polskiej i ukraińskiej jest hasłem bardzo ważnym i mocniejszym w historii niż kiedykolwiek indziej. Dlatego ogłaszając, mam nadzieję, że to zrobimy na najbliższym posiedzeniu przez aklamację, rok 23 rokiem Jerzego Nowosielskiego, Sejm uhonoruje być może największego orędownika i promotora współpracy, jedności dwóch narodów, dwóch kultur i dwóch religii, który wzbogacił zarówno o niepowtarzalne dzieła sztuki, jak i o zrozumienie współzależności między naszymi kulturami i narodami. Mam nadzieję, że Sejm przyjmie to przez aklamację tak, jak to było na Komisji Kultury. Dziękuję bardzo.