Marcin Romanowski: Nowe narzędzia ochrony ofiar przemocy domowej

Pani Marszałek, Wysoka Izbo. Rzeczywiście priorytetem rządu Zjednoczonej Prawicy, priorytetem Ministerstwa Sprawiedliwości jest zapewnienie tej ochrony. Ochronę osobom doznającym przemocy domowej przez stworzenie tego skutecznego i efektywnego systemu, który ma zagwarantować bezpieczeństwo pokrzywdzonym i jednocześnie zwalczać tę przemoc. Przedłożony projekt przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości, przyjęty przez rząd stanowi kontynuację tych zmian, które dokładnie dwa lata temu weszły w życie i mogły być stosowane. To właśnie te rozwiązania okazały się przełomem, na który czekały kobiety, które doznają przemocy dzieci, seniorzy. To właśnie rząd Zjednoczonej Prawicy przyjął te rozwiązania, organizacje pozarządowe, czy właśnie osoby doznające tej przemocy przez 8 lat, rządów Platformy Obywatelskiej, PSL-u, wcześniej Helewicy nie mogły doczekać się na te rozwiązania. To był właśnie ten brakujący element, którego brakowało w systemie przeciwdziałania, zwalczania przemocy domowej. Rzeczywiście wprowadzamy teraz te kolejne nowe instrumenty, opierając się na doświadczeniu, opierając się na dwóch latach funkcjonowania ustawy. Oczywiście praca nad projektem tego rozwiązania, które dzisiaj dyskutujemy rozpoczęły się od razu po zakończeniu wcześniej przyjętego projektu. Opierały się na miesiącach doświadczeń funkcjonowania tego rozwiązania, które było nowym, nowatorskim, wręcz rewolucyjnym rozwiązaniem i które musiało być najpierw sprawdzone w praktyce, aby mogło rzeczywiście dobrze zafunkcjonować. I zafunkcjonowało w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości, ale również Policji i Żądarmerii Wojskowej bardzo dobrze. Bo to w ciągu funkcjonowania niecałych dwóch lat dane są za koniec października prawie 8 tysięcy nakazów wydanych przez policję czy żandarmerię wojskową. To 8 tysięcy rodzin wolnych od przemocy. To, że te osoby mogą spokojnie zeznawać, to nie jest już tak, jak w tych wielu historiach, które panie posłanki przytaczały. Można wiele takich historii przytaczać, jak właśnie kobieta zazwyczaj jest dzieckiem, musiała czasami nawet w nocy uciekać z domu. Teraz to się odwróciło. Teraz to właśnie osoba stosująca przemoc natychmiast musi opuścić mieszkanie. To odpowiedź również na pytanie, co to znaczy natychmiast, bez zbędnej zwłoki. Za czasów Platformy Obywatelskiej to natychmiast trwało średnio 143 dni. Teraz to kilkadziesiąt minut interwencji policyjnej. Jeżeli chodzi właśnie o te dane, to prawie 8 tysięcy nakazów, w stosunku do których złożono 117 zażaleń, z czego tylko trzy zostały uwzględnione. To pokazuje, szanowni państwo, jak skuteczne są też te narzędzia, że policja nie nadużywa tych narzędzi. Przypomnę, że natychmiastowy nakaz opuszczenia mieszkania na 14 dni nie dotyczy kwestii własności. Ten nakaz ma charakter tylko i wyłącznie administracyjny i w żaden sposób nie dotyka kwestii związanych z innymi prawami, czy to prawa z zakresu prawa rodzinnego, czy prawa własności, czy jakiekolwiek inne. To jest rozstrzygane ewentualnie, jeżeli dojdzie do jakiegoś postępowania w odpowiednich procedurach. Natomiast jeżeli chodzi o wsparcie, to również Fundusz Sprawiedliwości wprowadził specjalne statystyki, aby mierzyć, ile nowych osób zgłasza się właśnie dotkniętych przemocą do ośrodków po wsparcie. Od dnia wejścia w życie ustawy do końca września to jest prawie 20 tysięcy osób. To jest 70 tysięcy godzin pomocy prawnej. To jest 115 tysięcy godzin pomocy psychologicznej i psychiatrycznej. Więc te dane są i one pokazują, że rzeczywiście skala pomocy jest olbrzymia, nieporównywalna również do tego, co było wcześniej. Jeśli można dodać jeszcze kwestie związane właśnie z zabezpieczeniem, aby nie były nadużywane tego typu narzędzia, to wszystko realizowane jest na podstawie specjalnego formularza, formularza oceny ryzyka, który policja posiada. Jest przeszkolona i na podstawie pewnej czeklisty, można by rzec, stwierdza, czy zachodzą przesłanki zagrożenia dla życia lub zdrowia osoby dotkniętej przemocą. Bo taka jest przesłanka stosowania tego nakazu. Jest to łagodniejsza przesłanka niż przesłanka zatrzymania, gdzie jest wymagana bezpośredniość tego zagrożenia. Sankcją można by powiedzieć jest właśnie te 14 dni, a potem możliwość przedłużenia tego już przez sąd. Tak jak było wspomniane, oczywiście też przysługuje na to zażalenie, więc jest pełna kontrola sądów w tym zakresie. Jest również obowiązek poinformowania zwierzchnika służbowego w przypadku nielegalnego zastosowania tego narzędzia przez funkcjonariusza Policji i Żandarmerii Wojskowej. Ale tak jak powiedziałem, tego typu problemu w ogóle nie identyfikujemy. To było możliwe, szanownymi państwo, odpowiadając również na pytania dotyczące wdrożenia ustawy, dzięki bardzo dużej wadze, które Ministerstwo Sprawiedliwości, właśnie zespół pomocy pokrzywdzonym z Ministerstwa Sprawiedliwości przywiązał do szkoleń i do wdrożenia tej ustawy. 30 tysięcy funkcjonariuszy, żołnierzy, osób pierwszego kontaktu, przeszkolonych w okresie wakacjolegis. Planujemy zresztą wspólnie z UNICEF-em podobne działania, jeżeli Wysoka Izba raczy przyjąć ten projekt. Wiele również szkoleń dla kuratorów w postaci webinariów, szkolenia prowadzone przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury dla prokuratorów, sędziów. Teraz planujemy również szkolenia interdyscyplinarne w zespołach złożonych z różnych zawodów, aby jeszcze wzmocnić to dobre przygotowanie funkcjonariuszy i żołnierzy do stosowania tej ustawy. I to jest fundamentalne. Dlatego nie zdecydowaliśmy się na wszystkie narzędzia naraz, ponieważ uważaliśmy, że trzeba to wprowadzać stopniowo, bo to była bardzo poważna zmiana. Zwracam również uwagę, z całym szacunkiem oczywiście dla pani senator przygotowujących projekt dwa lata temu, że on był wysoce niedoskonały. Przyjmował pewne poprawki, które zresztą wspólnie z Biurem Legislacyjnym Klub Prawa i Sprawiedliwości wówczas przedłożył. On sprowadzał się w rzeczy samej do uzupełnienia, prostego uzupełnienia jednej frazy w naszych przepisach, czyli również zakaz zbliżania się do osoby. A zwracam uwagę, że to jest niewystarczające. Nasz projekt jest kompleksowy, dostosowany do trzech nowych narzędzi. Nie jednego, szanowni państwo, ale trzech, czyli zakaz zbliżania się do osoby, zakaz wstępu w określone miejsca, a także zakaz komunikowania się, co wynika chociażby z analizy rozwiązań w innych państwach, w szczególności austriackich i sprawy Kurt chociażby. A więc nowatorskie rozwiązania, które właśnie okazały się bardzo skuteczne i chcemy dalej wzmacniać ten system. Jeżeli chodzi o dane, to związane z kwestiami pozbawień życia, które można zakwalifikować jako przemoc domowa, to one są agregowane, przytoczę je może. W pierwszej połowie tego roku 27 kobiet, w 2021 roku 3 dziewczynki, 68 kobiet, w 2020 roku 8 dziewczynki, 44 kobiet. To rzeczywiście są te dane. Tego, czego faktycznie nie było, to te dane mówią o skutku, o zabójstwie i o usiłowaniu. Od nowego roku będziemy również badać, uwzględniając uwagi niebieskiej linii, aby również sprawdzać, czy odróżnić usiłowanie od zajścia już skutku niestety zabójstwa. Ale właśnie, żeby tak nie było, potrzebujemy tego systemu, który wspiera. I to 14 dni jest właśnie po to, żeby zabezpieczyć osoby, których życie, zdrowie jest zagrożone. To są środki administracyjne i cywilno-prawne, co jest ważne, bo te osoby mniej chętnie mogą też ze środków karnych korzystać. Jeżeli chodzi o skuteczność, to wskazujemy również na fakt, że ustawa przewiduje trzykrotny obowiązek skontrolowania, czy ten nakaz jest przestrzegany, czy nie. I rzeczywiście te kontrole pokazują, że nakazy są łamane, ale dzięki temu właśnie wiemy, że tak jest. I to jest po prostu ujawniane. W dalszej kolejności obecne przepisy postępowania wykroczeniowe. To jest właśnie wykroczenie, które jest sankcją za złamanie tego nakazu. Również poszerzamy w zakresie kodeksu wykroczeń sankcje za złamanie tych trzech kolejnych nakazów, zakazów. Wprowadzamy również, żeby zapewnić skuteczność, obowiązek poinformowania dyrektora, czy kierownika danej placówki, do której dana osoba na te 14 dni nie będzie mogła wchodzić, czy to szkoły, czy miejsca pracy, czy miejsca, gdzie dana osoba uprawia sport. Korzystanie z tych rzeczy, czy zwierząt. Rzeczywiście badania kryminalistyczne pokazują, że osoba, która stosuje przemoc wobec osób też jest bardziej skłonna do stosowania tej przemocy wobec zwierząt. Ten zwrot, możliwość odzyskania zwierzęcia ma miejsce tylko wówczas, kiedy to zwierzę jest po pierwsze własnością tej osoby. Jest niezbędne do jej codziennego funkcjonowania. A także jeżeli dana osoba dotknięta przemocą nie wyrazi tutaj sprzeciwu. Jeżeli wyrazi sprzeciw, to oczywiście tak jak zawsze będzie w tej kwestii decydował sąd. Sąd, który odpowiadając również na pytanie co do dzieci, decyduje również o statusie opieczy dziecka w przypadku, kiedy takie dziecko miałoby pozostać bez opieki. Chciałem pokazać pewną filozofię tego narzędzia. Ono w żaden sposób nie ingeruje w inne kwestie, tylko i wyłącznie jego istotą jest właśnie, ale bardzo skuteczną jest ta 14-dniowa izolacja sprawcy od osoby dotkniętej przemocą. Jeżeli chodzi o kwestie związane z 217 paragraf 3 kodeksu karnego, to zwracam uwagę, że nasze przedłożenie nie dotyczy poza kwestiami związanymi z konwencją stambulską norm prawnokarnych. Więc to pozostaje poza zakresem, można by rzec, naszego przedłożenia. Tym niemi chciałem zwrócić uwagę, że już obecnie 217 pozostaje w zbiegu pomijalnym z 207. W związku z tym jest możliwość, kiedy mamy do czynienia ze znęcaniem właśnie, ściganie z urzędu. Poza tym jest artykuł 60 kodeksu postępowania karnego, który również umożliwia ściganie z urzędu. Bardzo ważnym rozwiązaniem jest łączenie zmiany, uchylenia nakazu przez sąd z uczestniczeniem i efektami tego uczestniczenia w programach korekcyjnych, edukacyjnych, psychologiczno-terapeutycznych czy leczenia uzależnień. Bo przecież przemoc bardzo często związana jest z alkoholem, narkotykami i innymi uzależnieniami, a nie właśnie z ideologią gender, która jest przepełniona konwencją stambulską. Żeby było jasne, my nie krytykujemy rozwiązań merytorycznych. My tylko krytykujemy fakt, że te rozwiązania merytoryczne są bardzo mocno połączone z ideologią, którą odrzucamy. I nie da się, szanowni państwo, w praktyce ich oderwać, bo tak niestety ta konwencja została skonstruowana. Dlatego właśnie Ministerstwo Sprawiedliwości, dlatego Solidarna Polska jest za wypowiedzeniem tej konwencji. Chociaż jak tutaj rzeczywiście zostało zauważone, stanowisko rządu jest w tym momencie inaczej wyrażone. Bardzo ważny na koniec już drugi pakiet, odpowiadając na pytanie dotyczące właśnie sytuacji osób niepełnosprawnych. Pakiet właśnie dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla dzieci i dla osób ze szczególnymi potrzebami. Zresztą bardzo pozytywnie oceniane przez organizacje osób niepełnosprawnych. Czyli wprowadzanie nowego, to jest również fundamentalne, rewolucyjne rozwiązanie nowego, szczególnego trybu. W kodeksie postępowania karnego przesłuchiwania osób ze szczególnymi potrzebami. Również z zastosowaniem, z udziałem, jeżeli jest to potrzebne, biegłych. Z zakresu komunikacji wspomagającej i alternatywnej. Myślę, że jesteśmy pionierami w Europie, jeżeli chodzi właśnie o wprowadzanie tego typu rozwiązań. Tak samo wprowadzamy tutaj pouczenia, które mają być napisane językiem prostym, językiem zrozumiałym. Nie tylko dla osób z niepełnosprawnościami, ale też dla osób, które na skutek choroby, wieku mają obniżoną sprawność rozumienia. Też dla osób poniżej 18 roku życia. Szczególne formy pouczeń, aby to było rzeczywiście zrozumiałe, bo tego wymiara wymaga dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Już zupełnie na koniec również wyjaśnienia, informacje również w formie opisowej czy graficznej, które mają być tutaj wsparciem. Także Wysoko Izbo, myślę, że to jest bardzo dobry projekt, który stanowi bardzo rozsądną, opartą na dotychczasowej praktyce pomoc dla osób pokrzywdzonym. I będzie jeszcze lepiej służył wszystkim, którzy tej pomocy ze strony polskiego państwa potrzebują. I bardzo proszę o poparcie tego przedłożenia wraz z poprawkami. Bardzo dziękuję. Dziękuję panie ministrze. Dziękuję. Dziękuję. Dziękuję.