Katarzyna Ueberhan o zmianach Kodeksu: ochrona przed wyzyskiem

Szanowna Pani Marszałek, Wysoka Izbo. Mam przyjemność przedstawić stanowisko Klubu Lewicy w sprawie rządowego projektu o zmianie ustaw Kodeks Cywilny oraz Kodeks Postępowania Cywilnego zawartym w druku nr 1344. Główne zmiany zawarte w przedłożeniu to przede wszystkim łatwiejsze podważenie nieuczciwych umów oraz trudniejsze przerywanie biegu przedawnienia przez wierzyciela. Tyle w założeniu. Po wprowadzeniu tarczą antykryzysową 3.0 przepisów antylikwiarskich Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt zmian dotyczących m.in. tzw. wyzysku. Jest to reakcja na nieuczciwe praktyki rynkowe w postaci zawierania umów o skutkach analogicznych do wyzysku, lecz formalnie nie mieszczących się w zakresie stosowanego obecnie w związku z tym artykułu 388 Kodeksu Cywilnego. Chodzi tu o wszelkiego rodzaju sprzedażę garnków, pościeli czy innych artykułów wyposażenia domowego o rzekomych nadzwyczajnych parametrach, podczas gdy jedyną ich wyjątkową cechą jest nadzwyczaj wysoka cena. Podobną nieuczciwą praktyką jest też oferowane osobom postawionym pod tzw. życiową ścianą stosunkowo niskich pożyczek na wysoki procent pod zastaw o wiele więcej wartych nieruchomości. Czy nawet przykład niektórych umów franczyzowych, w których charakter wzajemnych zobowiązań odbiega od równowagi niczym jamańscy biegacze. Z pewnością jest to próba rozwiązania problemu i pewnego problemu prawnego i koło ratunkowe dla ofiar oszustów. W sytuacjach jak te wymienione powyżej słabość strony wyzyskanej nie polega na jej niedołęstwie czy niedoświadczeniu, o którym mowa w artykule 388 Kodeksu Cywilnego, lecz braku wiedzy co do faktycznych skutków zawieranej umowy. Umiejętnie przedstawianej niekorzystnej oferty, wywołanie od reseta przeświadczenia o niezwykłej atrakcyjności z przekonaniem o braku konieczności weryfikacji przed zawarciem umowy, wykorzystywanie metod manipulacji, nacisku, presja czasu. To wszystko sprawia konieczność wprowadzenia takiego przepisu. Dlaczego projekt przewiduje rozszerzenie przesłanek wyzysku o wykorzystanie braku dostatecznego rozeznania. Co więcej, w obecnym stanie prawnym strona ma dwa lata na podważanie umowy. Jest to termin zawity, po którego upływie wszelkie słuszne roszczenia strony wygasają. Dzięki projektowanej zmianie w paragrafie drugim w artykule 388 Kodeksu Cywilnego, termin ten zostanie wydłużony o rok, a w przypadku ze strony umowy jest konsument nawet o cztery lata. Poza tym obecnie można dochodzić tylko zmniejszenia świadczenia lub zwiększenia po drugiej stronie i też tylko w sytuacji, gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, można dochodzić o unieważnienie umowy. Teraz to od pokrzywdzonej strony będzie zależało, które z tych trzech rozwiązań wybierze. Kolejnym ważnym rozwiązaniem w proponowanym przedłożaniu jest zawieszenie biegu przedawnienia przy mediacjach i rozmowach o ugodzie. Proponowane rozwiązanie wynika z dotychczasowej praktyki nadużywania przez wierzycieli instytucji zawyzwania do próby ugodowej. Instytucji, która miała doprowadzać do praktycznie nieprzedawniania się zobowiązania. To rozwiązanie tutaj proponowane ma za zadanie wyeliminować tę praktykę. Praktykę składania przez wierzycieli wniosku o zawyzwanie do próby ugodowej tylko w celu przerywania biegu przedawnienia. Ma to w teorii ograniczyć liczbę spraw wpływających do sądów rejonowych z tego tytułu. Pytanie, na ile skutecznie. W przypadku zawyzwania do próby ugodowej, a także wszczęcia mediacji bieg przedawnienia ma ulec zawieszeniu odpowiednio na czas prowadzenia postępowania mediacji czy postępowania pojednawczego. Jednak w zawyzwaniu do ugody nie trzeba skonkretyzować ściśle roszczenia. Można się wydawać, że zawieszenie jest dobrym rozwiązaniem dla obydwu stron, ponieważ nie zniechęca wierzyciela do polubnobodnego załatwienia sprawy, bo nie będą mieć obaw związanych z upływem terminu przedawnienia. Jednakże to rozwiązanie budzi wątpliwości, bo dalej stwarza możliwości do nas użyć. Mając na uwadze powyższe, projektowane zmiany wydają się być oczekiwane i potrzebne. Niektóre z tych zmian wpływają na poprawę podmiotów o słabszej pozycji, ale jednak jednocześnie mamy pewne wątpliwości co do rozwiązań szczegółowych. Dlatego niniejsze przedłożanie wymaga poprawek, wymaga dalszych prac w Komisji. Dlatego jak u klus lewicy będziemy wnioskować o skierowanie projektu do pracy w Komisji. Dziękuję. Dziękuję.