Sławomir Rybicki o wyzwaniach Rzecznika Praw Obywatelskich

Szanowna Pani Senator, pięć osób zapisało się do dyskusji, ale nie znamy dnia i godziny, w których kolejne osoby mogą w tym szlachetnym procederze zabierania głosu uczestniczyć. Bardzo proszę Panie Senatu. Dziękuję Panie Marszałku. Wysoka Izbo, nie mam wątpliwości, że dziś Senat zakończy procedurę wyboru nowego recznika praw obywatelskich. To ważne, aby ten niezwykle istotny z punktu widzenia ochrony praw i wolności obywatelskich urząd został obcadzony przez osobę, która spełnia kryteria, wymogi niezbędne do godnego, profesjonalnego i niezależnego spróbowania tego urzędu. Myślę, że na miejscu jest przypomnienie o kontrowersyjnych okolicznościach odwołania Pana Profesora Adama Bodenara przez Trybunał Konstytucyjny, zwany Trybunałem Julii Przyłębskiej, przez wkład obsadzony niezgodnie z prawem, bo ma to znaczenie dla późniejszego mojego wywodu. Bo ta sprawa przypomina nam wszystkim, w jakim otoczeniu prawnym i politycznym, w istocie, w jakim państwie i jak rządzonym funkcjonujemy i z jakimi problemami i wezwaniami przyjdzie się zmierzyć nowo powołanemu rzecznikowi praw obywatelskich. Trzeba sprawy i rzeczy nazwać po imieniu. Mamy do czynienia z rzeczywistością, w której obóz władzy dokonuje demontażu filarów demokratycznego państwa prawa. Ograniczając niezależność sądownictwa, uderzając w wolność mediów. Rządzący zawłaszczyli większość instytucji demokratycznego państwa prawa. Można powiedzieć upolitycznili, a właściwie upartyjnili większość instytucji. Trybunał Konstytucyjny, prokuraturę, zamach na Sąd Najwyższy, Krajewerda Sądownictwa, zależne od władzy wykonawczej, media publiczne, które straciły swoją istotę. Służba cywilna, zmarginalizowana próba zawłaszczenia, jak wspominałem, sądownictwa, czy wcześniejsze próby upartyjnienia przy wyborze rzecznika praw obywatelskich. Długo by wymieniać, ale przykładów jest bardzo wiele i na co dzień w tej Izbie zauważamy je, dostrzegamy. Ja o kilku powiem. One mają kolosalne znaczenie dla wyzwań, jakie stoją przed rzecznikiem. Prawo do zgromadzeń. Łamane. Używa się całego aparatu państwa, aby nękać, ścigać protestujących pokojowo na ulicach polskich miast, często kobiet, które stają w obronie swoich praw, praw człowieka. Ograniczanie, pozbawianie obywateli, gwarancji, że ich sprawa zostanie rozpatrzona przez bezstronny, przez niezależny, właściwie obsadzony sąd. Że ich wyrok będzie bez nacisków politycznych. Ograniczenie praw kobiet w istocie, całkowity zakaz aborcji, ograniczony dostęp do antykoncepcji awaryjnej, czy edukacji seksualnej, pogróżki o wypowiedzeniu konwencji antyprzemocowej. Wszechobecny w przestrzeni publicznej, a tolerowany, wręcz propagowany przez media publiczne i niektórych przedstawicieli obozu władzy, język nienawiści. Język wykluczenia, język pogardy, który przyczynia się do wzrostu zachowań agresywnych, cenowo-licznych, ataków na tle narodowościowym, religijnym, czy orientacji seksualnej, a nawet odmiennych poglądów politycznych. Mamy do czynienia z, o tym dzisiaj już była mowa, niespotykaną od czasów PRL-u, niekontrolowaną inwigilacją. Pod pretekstem walki z terroryzmem rozszerzono uprawnienia służb specjalnych ponad miarę i poza kontrolą. Była kwestia używania Pekasusa. A gdzie nasze prawo do prywatności? I wreszcie zamach na wolne media, przejęcie przez obóz władzy spółki Polska, prez, czy rozgrywająca się na naszych oczach. Próba przejęcia telewizji TVN. To ewidentna próba ograniczenia konstytucyjnego prawa obywateli do obiektywnej, uczciwej, odpowiedzialnej informacji. Wysoki Senacie, nowy wybrany Rzecznik Praw Obywatelskich nie wątpię, że będzie nim profesor Marcin Wiącek. Stanie przed ogromnymi wyzwaniami, przed trudnymi decyzjami, przed niełatwymi wyborami. Do mojego biura i do większości biur państwa senatorów trafiły listy z prośbą o zadanie panu rzecznikowi pytań. Wiele z nich padło, ale to świadczy o tym, że społeczeństwo ma ogromne oczekiwania wobec pana osoby, wobec urzędu, który pan będzie niewątpię sprawować. A my w tej Izbie, demokratyczna większość w Senacie, która w poprzednich głosowaniach nad wyborem rzecznika nie zgodziła się na upartyjnienie, na marginalizację, na podporządkowanie tego urzędu władzy z nadzieją, właśnie z nadzieją, że obejmie jego osoba kompetentna i odważna i co najważniejsze niezależna. Bo w sprawach dotyczących praw i wolności obywatelskich nie ma miejsca na kompromisy. Wysoki Senacie, panie profesorze, ufamy, wyrażamy głęboką nadzieję. Jesteśmy przekonani, że stanie pan twardo i zdecydowanie po stronie słabszych i wykluczonych, pogardzanych i represjonowanych przez władze za poglądy polityczne w obronie osób LGBT i wszelkich mniejszości. Jesteśmy przekonani, że stanie pan w obronie ściganych przez aparat państwa demonstrantów, bite i zatrzymywane kobiety. Nie mamy wątpliwości, że przystąpi pan do postępowań przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka po stronie represjonowanych sędziów. Zurka, Tulei, Juszczyszyna, ale pewnie wielu innych represjonowanych za swą niezależną postawę. Oczywiście wyzwań tych bieżących, stojących przed RPO jest naprawdę wiele. To też powinniśmy wspomnieć o tych wyzwaniach, wyzwaniach cywilizacyjnych, które staną przed rzecznikiem. Ja tylko o nich wspomnę, bo tu nie czas i miejsce, żeby teraz się rozwijać, ale zmiany klimatyczne. Panie profesorze, nowe technologie, algorytmy, sztuczna inteligencja, która używana coraz bardziej wpływa na nasze postawy czy wybory konsumenckie. Wyzwania demograficzne, panie profesorze, starzenie się społeczeństwa, etc. Powinniśmy mieć te kwestie na uwadze i one powinny być na bieżącej agendzie. Wysoka Izbo, ale najważniejszym wyzwaniem, przed którym stoimy, który implikuje wszystkie inne, jest kryzys praworządności, degradacja praworządności, a ten stan może kształtować naszą rzeczywistość na długie lata, pogrążając nas w chaosie prawnym, marnotrawiąc nasze szanse rozwojowe, przekreślając dorobek i marzenia wielu pokoleń Polaków o wolnej, demokratycznej, zasobnej Polsce, wśród demokratycznych, wolnych społeczeństw Europy. Trzeba to jasno i dobitnie powiedzieć, że zamach na praworządność jest w istocie zamachem na prawa i wolności obywatelskie. Panie Profesorze, życzę Panu i myślę, że jest to nasze wspólne życzenie, aby Pan, kończąc swoją kadencję za wiele lat, składając Senatowi informacje o działalności Rzecznika Praw Obywatelskich, mógł nam powiedzieć i powiedzieć całej Polsce, wszystkim Polakom, że prawa człowieka i obywatela są w Polsce ponownie przestrzegane z całym szacunkiem. Że wolności obywatelskie są w naszej oczyźni ponownie szanowane, popularyzowane i należycie strzeżone i zabezpieczone. Życzę Panu, sobie i nam wszystkim, abyśmy jak najszybciej mogli sobie odpowiedzialnie powiedzieć, że wspólnymi siłami odzyskaliśmy, przywróciliśmy Polakom praworządne, demokratyczne państwo prawa, które szanuje, wspiera, chroni swoich obywateli i ich godność. Panie Profesorze, kończąc, myślę, że może Pan liczyć na wsparcie większości senackiej we wszystkich tych sprawach i działaniach, które będą zmierzać do ochrony praw i wolności obywatelskich i deklaruję, że senatorowie Koalicji Obywatelskiej zagłosują za wyborem Pana Profesora na Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich. Dziękuję bardzo.