Kazimierz Kleina: proponuje 6,3 mld zł na ochronę zdrowia

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, w imieniu Komisji Budżetu i Finansów Publicznych mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie z naszej Komisji nad zmianą ustawy budżetowej na rok 2021. Równocześnie będę także przedstawiał sprawozdanie Komisji w sprawie ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 oraz ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Oba sprawozdania zawarte są w druku 1, druku numer 519a, a druga ustawa, sprawozdanie 2 w druku 520a. Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Komisja Budżetu i Finansów Publicznych w dniu wczorajszym zapoznała się z tymi dwiema ważnymi ustawami, przeanalizowała, przedyskutowała, i przepracowaliśmy te dwie ustawy, proponując równocześnie, aby Wysoka Izba zaakceptowała poprawki, które są efektem naszych prac. Do ustawy budżetowej, do nowelizacji ustawy budżetowej, tej zawartej w tym sprawozdaniu, zawartym w druku numer 519a, proponujemy wprowadzenie jednej poprawki, która mówi też o priorytetach Komisji, tych najważniejszych sprawach, które my uważamy, że powinny być przedmiotem naszej większego zaangażowania, czyli przeznaczeniem dodatkowych środków na ochronę zdrowia. Proponujemy, aby zwiększyć wydatki w części 46 zdrowie w rozdziale 85-195, zwiększenie środków o 6 miliardów 300 milionów złotych. Nie będę szerzej mówił o uzasadnieniu tego wydatku. Wydaje mi się, że w dyskusji na ten temat senatorowie zwrócą większą uwagę na ten problem i na ten priorytet i dlaczego o zdrowiu mówimy w nowelizacji ustawy na rok 2021. Ustawa o zmianie ustawy budżetowej na rok 2021 została przez Sejm uchwalona w ubiegły piątek. Do nas trafiła do Senatu w poniedziałek i marszałek, odpowiadając na prośbę ministra finansów, wyraził zgodę, aby ta ustawa i obie ustawy były rozpatrywane już na tym posiedzeniu Senatu. Ta decyzja marszałka wynika z tego, że zdajemy sobie sprawę, jak ważne są to ustawy, jak zawsze ważne są ustawy budżetowe, bo one jednak przecież dotyczą wydatków państwa, dochodów państwa, także do sposobu finansowania różnych ważnych celów publicznych. Dlatego odpowiedź i zgoda marszałka Grodzkiego na tę prośbę była oczywista, a myśmy podjęli natychmiast wysiłek, aby przeanalizować tę ustawę i złożyć dzisiaj sprawozdanie. W pierwszej kolejności na naszym posiedzeniu pan minister Skuza z Ministerstwa Finansów przedstawił, omówił ustawę, cele zmiany ustawy budżetowej na rok 2021. Natomiast senatorowie zgłaszali pytania i w dyskusji rozpatrywali te wszystkie wątpliwości, które w trakcie tych rozmów się pojawiły. Dlaczego nowelizowana jest ustawa na rok 2021? Powody oczywiste są takie, że zwiększyły się wyraźnie dochody budżetu państwa w drugiej połowie roku i wzrost tych dochodów w stosunku do planowanych w ustawie budżetowej na rok 2021 jest wyraźny i wynosi 78,5 mld zł. W ten sposób i te środki są przeznaczane na różne cele, które pojawiają się w trakcie roku budżetowego. Myśmy w dyskusji pytali i zwracali uwagę na ten problem podstawowy. Dlaczego te środki budżetowe, skąd się pojawia tak duża kwota dodatkowych środków w budżecie państwa pod koniec roku? No i oczywiście na niektóre sprawy, które przyczyniły się do tego, że te dochody tak wyraźnie wzrosły, myśmy zwracali uwagę w Senacie, także w naszej komisji uwagę podczas prac nad budżetem roku 2021 roku. Zwracaliśmy tę uwagę w sposób zasadniczy i zdecydowany, pokazując, że dochody podatkowe są wyraźnie niedoszacowane, że te dochody powinny być wpisane do ustawy budżetowej zdecydowanie wyższe, bo wskazywały na to także tendencje, jakie występowały już na początku roku i w końcówce ubiegłego roku tendencje w rozwoju gospodarczym i także przewidywane wzrosty dochodów budżetowych. A więc uważaliśmy wówczas, że dochody podatkowe są wyraźnie zawyżone. Drugie, zwracaliśmy uwagę na to, że dochody z Narodowego Banku Polskiego, które sacowano na miliard 300 milionów złotych, że powinny być zdecydowanie wyższe i ta wpłata do budżetu państwa powinna być zdecydowanie wyższa i to kilkakrotnie wyższa niż planowana w budżecie państwa. W tym celu zwracała się nasza komisja także do prezesa Narodowego Banku Polskiego, żeby poinformował nas, jak rzeczywiście szacowane są dochody Narodowego Banku Polskiego. Na to pytanie dostaliśmy bardzo wymieniającą odpowiedź. W zasadzie nie otrzymaliśmy tej odpowiedzi i te nasze szacunki, które myśmy zakładali, że ten wzrost powinien być minimum 3-4 miliardy złotych, a przecież Komisja Budżetu i Finansów Publicznych nie dysponuje takim aparatem jak Ministerstwo Finansów, jak Narodowy Bank Polski. Nasze szacunki były zdecydowanie lepsze i bardziej poprawne niż właśnie te przewidywane przez Narodowy Bank Polski i Ministerstwo Finansów. Trzecią sprawą, która też wyraźnie wpłynęła na wzrost dochodów to jest kwestia inflacji. Też zwracaliśmy na ten problem uwagę. W ustawie budżetowej na rok 2021 wpisano cel inflacyjny 1,8%. I to dzisiaj już wszyscy wiemy, że inflacja jest zdecydowanie wyższa i ta roczna inflacja będzie pewnie wynosiła co najmniej 4,8%. Dzisiaj inflacja jest nawet powyżej 5%. Oczywiście wzrost inflacji powoduje także wzrost dochodów do budżetu państwa, szczególnie tych związanych z wzrostem podatku VAT, ponieważ każdy wzrost cen skutkuje automatycznie wzrostem podatku VAT wartościowym, nie procentowym, ale wartościowo jest to kwota zawsze w sposób istotny wzrastająca. Podobnie wzrosły w sposób wyraźny dochody z sprzedaży emisji uprawnień CO2 i tu jest ta kwota jest też kilkunastomiliardowa. To są dochody, które trudno było przewidzieć na początku roku, taki ich duży wzrost, ale że tendencja wzrostu cen za uprawnienia do emisji jest wyraźnie większa niż zakładano w ustawie budżetowej, to o tym było wiadomo. A więc tych dochodów, które pojawiły się, które powinny według nas w dużej części być już zaplanowane w budżecie roku 2021, tych powodów na wzrost dochodów było bardzo dużo. To może świadczyć także po części o tym, że to planowanie budżetowe, finansowe jest dość słabe w Ministerstwie Finansów albo jest to celowy zabieg, aby zaniżać te dochody i zaniżać wskaźniki brane pod uwagę przy szacowaniu budżetu na kolejne lata. I w związku z tym, że pojawiły się te dochody dodatkowe, Ministerstwo Finansów podjęła decyzję o nowelizacji ustawy budżetowej, zakładając, że środki, które się pojawiły jako dodatkowe w budżecie państwa powinny być przeznaczone na kilka ważnych celów. Te cele są też wyraźnie widoczne w tej nowelizacji ustawy budżetowej. Ministerstwo Finansów proponuje w ustawie, aby grość środków było przeznaczone na wsparcie dla samorządów. Łącznie kwota przewidziana na wsparcie dla samorządu z tytułu utraconych wpływów podatkowych i w przyszłości, także tych przyszłości. Propozycja Ministra Finansów to łącznie 12 miliardów, z tym, że 8 miliardów wynika z utraconych dochodów budżetowych, natomiast 4 miliardy to są środki przeznaczone na inwestycje w gminach z przeznaczeniem na kanalizację, na wodociągi, na inne inwestycje infrastrukturalne. Poza tym przewidziano wzrost środków przeznaczonych na wsparcie samorządu w realizacji inwestycji na drogi gminne, powiatowe. Środki znaczne przewidziano także na modernizację taboru, modernizację linii kolejowych, rozbudowę linii kolejowych. To są środki, które zostaną przeznaczone na wsparcie funduszu kolejowego oraz funduszu drogowego. Znaczne środki w tej nowelizacji zostały przeznaczone na zwiększenie zdolności operacyjnych sił zbrojnych, na zakup i modernizację armii. To jest kwota, jaką przewidziano w tej nowelizacji budżetowej, powyżej 6 miliardów złotych. Następnie środki w tej nowelizacji ustawy budżetowej zostały przekazane na zadania inwestycyjne jednostek organizacyjnych, policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej. Istotnym wydatkiem, który znalazł się także w tej nowelizowanej ustawie budżetowej, są środki przekazane na dodatkowe, przekazane na fundusz motywacyjny dla pracowników strefy budżetowej. To jest kwota łączna w skali budżetu 2,7 miliarda złotych. Przeznaczono także środki na zwiększenie wydatków, na finansowanie zadań w zakresie kultury, rolnictwa, górnictwa, węgla kamiennego. Ważna jest rzeczą, że w ustawie budżetowej na ostateczny rok 2021 wyraźnie uległ zmniejszeniu także deficyt budżetu państwa, przewidywany na koniec roku. I ten deficyt uległby prawie dwukrotnemu zmniejszeniu do kwoty 41,8 miliarda złotych. Nas jako Komisję Budżetu i Finansów Publicznych zawsze działania zmierzające do zmniejszenia deficytu, zmniejszenia zadłużenia zawsze cieszą. Ale zdajemy sobie sprawę, że deficyt budżetowy pewnie jest trudny do uniknięcia, szczególnie w sytuacjach takich jak te, które mieliśmy do czynienia ostatnio, a więc COVID i różne trudne problemy związane z funkcjonowaniem gospodarki. Proszę Państwa, podczas dyskusji nad ustawą budżetową zadawaliśmy pytania w pierwszej kolejności dotyczące tej kwestii, dlaczego w taki sposób planuje się tę ustawę budżetową, że należy dokonywać jej nowelizacji i to tak daleko idącej. To był jeden z najbardziej takich podstawowych dylematów, który był przedmiotem naszej dyskusji podczas posiedzenia Komisji Budżetu i Finansów Publicznych. Później drugą sprawą, która była bardzo istotna i którą podnosiliśmy, to jest kwestia zwiększania środków, które są tak zwanymi środkami niewygasającymi. Praktyka do tej pory, czy ustawa o finansach publicznych zakłada, że środki niewygasające, a więc te, które są w dyspozycji poszczególnych dysponentów środków budżetowych, powinny być wydatkowane i rozliczane do końca marca roku następnego. Natomiast praktyka ostatnich lat przedłuża ten okres do końca listopada roku następnego. Na ten problem zwróciliśmy w sposób taki zasadniczy uwagę, bo w praktyce oznacza to tyle, że budżet w dużej jego części jest de facto budżetem dwuletnim. A więc skoro duża część środków z budżetu roku 2020 jest wydatkowana do końca listopada 2021 roku, a tak przewiduje się pewnie i w przyszłym roku podobne będą miały rzeczy, to w praktyce można powiedzieć, że te środki budżetowe są wydatkowane na kolejne lata. Na to zwracaliśmy uwagę, że to powoduje do tego, że coraz większa część środków jest poza kontrolą parlamentu, także jest nieczytelna i niezrozumiała dla opinii publicznej. Rząd jest zobowiązany do końca maja przedstawić sprawozdanie z wykonania ustawy budżetowej za rok poprzedni, a więc wówczas także te środki niewygasające, które były wydatkowane do końca marca można w takim sprawozdaniu przedstawić. Natomiast już środki, które są poza ten czas pokazywane, one nie są widoczne w sprawozdaniu finansowym. Myśmy na ten temat mówili przy okazji także ustawy okołobudżetowej. Zaproponowaliśmy w związku z tym poprawkę, która ma doprowadzić do tego, aby te środki były widoczne w sprawozdaniach finansowych rządu. Były przekazywane te informacje także parlamentowi i Najwyższej Izbie Kontroli. Podczas dyskusji nad ustawą budżetową zwróciliśmy uwagę także na pewne problemy, które są problemami związanymi na przykład z wydatkowaniem środków na ten fundusz płacowy, ten nagród 6%. To będą także środki niewygasające, dość znacznej kwoty. I pytanie, które właściwie pojawiło się już po posiedzeniu naszej komisji, ale warto je tutaj może i w tym momencie jeszcze raz zapytać. To jest kwestia, czy sposób podziału w tych środkach, jaki będą wpływ na podział tych środków, będą miały związki zawodowe. Wcześniej one były, że uzgadniało się ze związkami zawodowymi ten podział tych środków. W tej chwili pojawiła się wątpliwość, czy będzie to tylko opiniowanie przez związki zawodowe środków przeznaczonych na ten fundusz nagród. Mam nadzieję, że tutaj pan minister odpowiedziałby także na to pytanie. Pojawił się też problem w związku z tym, że dojednoczne środki zostały przeznaczone na różne projekty samorządowe. Problem finansowania wsparcia dla samorządów gmin, żeby uwzględnić w tym wskaźniku podziału środków na poszczególne gminy w zależności od ich problemów, jakie występują na terenie gmin, żeby uwzględnić także gminy, na to zwracał Senat już kilkakrotnie, te gminy, które są gminami parkowymi, czyli na terenie których są parki narodowe w tej sprawie. I tutaj pan minister zobowiązał się, że przedstawi bardziej szczegółową informację i mamy nadzieję, że po latach ta kwestia zostanie także załatwiona i uzgodniona. To tyle może w kwestii ustawy tej właśnie związanej z ustawą budżetową. Natomiast w ustawie o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 i dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W tej ustawie proponujemy kilka poprawek, one są zawarte w naszym druku. Najważniejszą poprawką z perspektywy Komisji Budżetu i Finansów Publicznych jest poprawka, która dotyczy czy zobowiązuje rząd do przedstawienia sprawozdania z wykonania budżetu ze środków niewygasających do końca stycznia roku następnego i przekazania tego sprawozdania sprawozdania Sejmowi oraz Najwyższej Izby Kontroli, czyli w taki sposób jak odbywa się to sprawozdanie dotyczące wykonania całego budżetu. Pan minister zaakceptował tą naszą poprawkę, pojawiały się jakieś wątpliwości w tej materii, ale mam nadzieję, że praktyka sprawozdania właśnie z tych środków niewygasających będzie przyczyniała się do tego, że budżet państwa będzie bardziej przejrzysty i bardziej czytelny. Przy okazji tych jeszcze raz środków niewygasających, o których tutaj wspominaliśmy, mówimy, że coraz bardziej jakby się czuje taką tendencję do tego, aby budżet nie był budżetem jednorocznym, a wynika to z ustawy o finansach publicznych, ale coraz bardziej stawał się takim budżetem dłuższym, dwuletnim, a może nawet dłuższym. Możliwe, że w przyszłości należałoby podjąć pracę nad budżetem podobnie jak jest w Unii Europejskiej, ale to wymaga naprawdę bardzo takiego solidnego planowania, dużo silniejszego niż to widać w tej ustawie na rok 2021 i nowelizacji, bo tu widać, że one są niestety dość rozbieżne w stosunku do tych planów z roku poprzedniego, że możliwe, że należałoby przygotować, przestawiać się stopniowo na takie planowanie wieloletnie, a roczne byłby tylko planem finansowym wydatków na dany rok, żeby umożliwić takie bardziej płynne i elastyczne funkcjonowanie państwa. Ta sprawa była podjęta na posiedzeniu komisji, ale tutaj minister w tej sprawie się nie wypowiadał. Wiadomo, to wymaga innej dyskusji i innych rozmów. Podczas dyskusji nad ustawą o zmianie ustawy budżetowej na rok 2021 została także zgłoszona poprawka i jest wniosek mniejszości o to, żeby wniosek o przyjęcie ustawy budżetowej bez poprawek, ale o tym będzie już mówił sprawozdawca wniosku mniejszości. Dziękuję bardzo, panie marszałku.