Władysław Komarnicki o finansach samorządów i Europejskiej Karcie

Szanowna Pani Marszałek, Wysoka Izbo. Spotkałem się z samorządowcami, gdyż byłem wiceprzewodniczącym sejmiku i mam z nimi kontakt na ziemi lubuskiej, podobnie zresztą jak Pan senator Wadim Tyszkiewicz. I w ramach przygotowań do pracy nad procedowaną w tym punkcie ustawą rozmawialiśmy, jakie oczekiwania wobec są rządu Rzeczpospolitej. I muszę powiedzieć, że padały różne odpowiedzi, uróżniące się nieco w szczegółach, ale można i ogólnie w jednym zdaniu dla mieszkańców chcemy być efektywnym gospodarzem, a dla rządu chcielibyśmy być partnerem. Dlaczego o tym mówię? Ponieważ kiedy przychodziłem do rozmowy na temat niniejszej, kluczowej przecież dla nich ustawy, słyszałem od razu, że obawiają się, że wyniku zmian w systemie podatkowym nie będą tym pierwszym, a tym drugim to nie czują się już nawet na etapie prac nad tą ustawą. Tu z pewnością należy powiedzieć kilka zdań o bieżącej sytuacji samorządu w naszym kraju. Niektórzy z moich rozmówców jeszcze nie oczosnęli się w pełni ze skutków reformy edukacji. Inni zwracali uwagę na bieżące problemy, jak na przykład rosnące ceny produktów budowlanych, przez co koszty inwestycji przekracają założenia wynikające oczywiście z kosztorysów. Czy na przykład presję płacową ze strony swoich pracowników, którą w zasadzie rozumieją, mając świadomość rosnącej w Polsce, niestety, z przykrością muszę powiedzieć, inflacji. Niektórzy z moich gości, czy bardziej ambitni, mówili o podejmowanych przygotowaniach do absorpcji z środków pomocowych Unii Europejskiej w ramach nowej perspektywy finansowej, co wymaga zarówno przygotowania kadrowego, jak i wydatkowania środków na prace programowe i też prace budowlane. To mówili samorządowcy z mojej ziemi lubuskiej. Ja teraz pozwolę sobie zmienić perspektywy i zwrócę uwagę pani i panu senatoru na to, co zawierają prawno-międzynarodowe zobowiązania naszego kraju. Otóż na forum Rady Europy została przyjęta Europejska Karta Samorządu Lokalnego, która została ratyfikana przez Polskę, przytoczę państwu kilka zapisów w artykułu 9, który mówi o zasobach finansowych wspólnot lokalnych. Wspólnoty lokalne mają prawo w ramach krajowej polityki ekonomicznej do wystarczających własnych zasobów, którymi mogą swobodnie dysponować w wykonywaniu swoich kompetencji. Zasoby finansowania wspólnot lokalnych powinny być proporcjonalne do kompetencji przewidzianych przez konstytucję lub prawo. Natomiast finansowe systemy, na których opierają się zasady, jakimi dysponują wspólnoty lokalne, powinny mieć charakter wystarczająco urozmaicony i ewolucyjny, tak by pozwalały im trzymać się, o ile to jest możliwe w praktyce, realnej ewolucji kosztów wykonywania ich kompetencji. Wspólnoty lokalne powinny być skonsultowane w właściwy sposób, co do sposobu przydzielania im restrymowanych zasobów. Jak wynika z moich rozmów z samorządowcami oraz analizy zapisów Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, proponowane zapisy z jednej strony budzą uzasadnione obawę samorządowców, a z drugiej, nawet jeśli nie stoją w jawnym sprzeczności z naszymi międzynarodowymi zobowiązanymi, to są niezgodne z ich duchem. Analizując proponowane zmiany w finansowaniu samorządów mam poważny dyskomfort, ponieważ funkcja prawa, o czym często mówię, jest czynienie życia bardziej przewidywalnym. Natomiast samorządowcy takiego przekonania co do proponowanych zapisów nie mają, choć nasz kraj zobowiązał się na forum europejskim, że samorządy na realizację swoich zadań będą miały zapewnione odpowiednie środki finansowe. Czy możliwe jest poprawienie proponowanych zapisów? Moim zdaniem tak. Czy można je zmienić w prosty sposób na takie, które będą czyniły funkcjonowanie samorządów bardziej przewidywalnym? Tu również moja odpowiedź jest twierdząca. Można to oczywiście osiągnąć korygując przesłane do nas propozycje o zapisy gwarantujące, że dochody gmin, powiatów i województw oraz związków metropolitalnych nie zostaną uszczuplone do wyników prowadzenia zmian w systemie podatkowym. Proponowana zmiana w przedstawionym nam projekcie uczyni życie samorządów bardziej przewidywalnym niż wprowadzona w ustawie subwencja rozwojowa. Nowa subwencja nie może zastępować stabilnie określonych dochodów samorządów, a może być uzupełnieniem systemu ich finansowania, szczególnie w okresie pomiędzy zakończeniem jednej, a uruchomieniem kolejnej perspektywy budżetowej Unii Europejskiej, pod warunkiem oczywiście, że będzie ona bardzo uczciwie dystrybuowana. I na koniec składam, panie marszałek, trzy poprawki. Jestem po konstytucji z biogram legislacyjnym, który w tej chwili przygotowuję. Dziękuję za uwagę. Bardzo dziękuję, panie senatorze. Dziękuję.