Jadwiga Emilewicz przedstawia projekt ustawy mieszkaniowej

Pani marszałek, panie panowie posłowie, szanowni państwo, mam przyjemność zaprezentować ustawę, która dotyczy problemu, który tak naprawdę Polska stara się z nim mierzyć w mniej lub bardziej skuteczny sposób od czasu odzyskania niepodległości w 1919 roku. Problem niedoboru mieszkań, przeludnienia mieszkań, nieadekwatności bazy mieszkaniowej do potrzeb społecznych istotnie pojawił się już wtedy i wielokrotne próby i mierzenie się z nim nie przynosiło satysfakcjonujących rezultatów. My jesteśmy dziś w czasie jednocześnie, który jest czasem absolutnie najlepszym od ponad 40 lat, jeżeli chodzi o oddawanie liczby mieszkań na rynku. Ten rekordowy ubiegły rok, czyli 207 tysięcy mieszkań oddanych, przypomina wartości, które ostatni raz takie wartości zostały osiągnięte w 1980 roku. Na ten rok pomimo trudnej kryzysowej sytuacji zapowiada się, że ten rok będzie równie dobry jak ubiegły. Jednocześnie zdajemy sobie sprawę, że oddawane na rynku mieszkania nie spełniają, czy też nie odpowiadają na wszystkie potrzeby, jakie wiążą się dziś z problemem związanym z brakiem mieszkań na rynku. Według naszych szacunków, szacunków Ministerstwa Rozwoju, około 60% gospodarstw domowych, czyli około 8,5 miliona gospodarstw, nie ma dziś zdolności kredytowej. A z około 4%, czyli prawie 2 miliony gospodarstw domowych w 2018 roku dzieliło lokal mieszkaniowy z kimś innym, z drugim gospodarstwem domowym. To są dane, które wymagają natychmiastowego zaadresowania. W pakiecie, który tutaj przygotowaliśmy, który jest pierwszym pakietem rozwiązań, zastosowaliśmy podejście, w którym jesteśmy przekonani, że dziś nie ma jednego klucza do rozwiązania wszystkich problemów mieszkaniowych. Bo ich jest co najmniej kilka. Jak wiemy dobrze, brakuje, jest niewystarczający zasób mieszkań komunalnych, a te, które są, wymagają remontu. Brakuje mieszkań i właściwie nie ma rozwiązań mieszkaniowych o stabilnym, długoterminowym najmie, w dobrej jakości w budownictwie mieszkaniowym, dającej gwarancję i możliwość godnego mieszkania tym osobom, które nie mają zdolności czynszowej. Brakuje też i są niewystarczające instrumenty wsparcia, dla tych, których nie w pełni stać na zapłatę czynszu, a te możliwości wsparcia czynszowego, które są, wymagały uporządkowania. W pakiecie, który przygotowaliśmy i który mam przyjemność dzisiaj Państwu zaprezentować, staramy się zaadresować znaczącą część tych problemów. Staramy się przede wszystkim usprawnić i przyspieszyć proces tworzenia społecznego zasobu mieszkaniowego. Mamy nadzieję, że powstałe za sprawą tych instrumentów lokale, lokale długoterminowego najmu, będą stanowić przede wszystkim ofertę dla tych, którzy dziś mają niewystarczające dochody. Wiemy też dobrze, że bardzo zmienia się model społeczny i model mieszkaniowy. Z jednej strony za sprawą mobilności, wiązanie się długoletnim kredytem oraz doświadczenie kredytów frankowych sprawia, że dzisiaj młodzi ludzie czy też ci, którzy rozpoczynają swoje życie zawodowe, mniej chętni są, mniej skorzy do zaciągania długoterminowych zobowiązań kredytowych, które generują obowiązki na 30 nierzadko lat, a w horyzoncie na przykład 5-7 mogą doprowadzić do sytuacji, w której zakupiony w tym trybie lokal mieszkaniowy jest niewystarczający dla rosnących potrzeb, rosnącej na przykład rodziny. Dlatego przygotowane przez nas rozwiązania obejmują niemal wszystkie ustawy z zakresu mieszkania społecznego oraz komunalnego. To, co ważne, projekt ten powstał we współpracy, w partnerstwie, w dialogu z samorządami, które, bo bez współpracy z samorządami dużego, masowego programu mieszkaniowego, jesteśmy przekonani, nie da się zrealizować. Jakie zmiany wprowadzamy? Wprowadzamy przede wszystkim w zakresie budownictwa czynszowego, wprowadzamy nową osobę prawną, czyli społeczne inicjatywy mieszkaniowe. W ramach społecznych inicjatyw mieszkaniowych powstaną mieszkania z bardzo istotnym wsparciem. Kto będzie mógł być wykonawcą? Będzie mogła być wykonawcą spółka miejska, spółka typu TBS. Jeśli w miastach takich spółek nie ma, a wiemy, że zwłaszcza w mniejszych miejscowościach są potrzeby mieszkaniowe, niemniej jednak nie ma takich spółek, wówczas taką spółkę będzie mogło powołać miasto wraz z udziałem Krajowego Zasobu Nieruchomości, bądź też funkcję tę będzie mógł spełnić Krajowy Zasób Nieruchomości. Podmiot ten będzie mógł zyskać dofinansowanie do poziomu 35% wartości inwestycji. Dodatkowo jeszcze, jeśli danej gminy nie będzie stać i będą te środki niewystarczające, dodatkowo jeszcze 10% będzie mógł wnieść Krajowy Zasób Nieruchomości spowołanego na ten cel specjalnego funduszu. W ramach społecznych inicjatyw mieszkaniowych po 25 latach, czyli mniej więcej po czasie spłaty kredytu zaciągniętego na realizację tego przedsięwzięcia, ci, którzy opłacili opłatę partycypacyjną będą mogli albo skonwertować swój udział na własność, albo skorzystać z wakacji kredytowych. Skonwertowanie na własność będzie możliwe tylko wtedy, jeśli udział partycypacyjny będzie wynosił co najmniej 20% bądź 25% w dużych miastach. Jeśli wkład będzie minimalny, czyli 10%, wówczas tej konwersji na własność nie będzie można zrobić. To jest ważny element dający możliwość, tak jak powiedziałam, długoterminowego, stabilnego najmu przy jednoczesnym, jeśli taka będzie wola tych, którzy będą brać udział w przedsięwzięciu, dojściu do własności. Dajemy także bardzo istotny instrument wsparcia dla budownictwa komunalnego. Dziś nie ma istotnego instrumentu wsparcia mobilizującego, motywującego samorządy, czy też dającego możliwość samorządom realizacji takich inwestycji. Podwyższamy możliwość uzyskania wsparcia finansowego z 35% do 55% oraz z 50% do 60%, jeśli mówimy o budynkach zabytkowych, na koszty takiej inwestycji. Dziś, tak jak powiedziałam, realnie takich środków nie ma, a po konsultacji z samorządami wiemy, że są to takie instrumenty, które pozwolą samorządom realizować inwestycje komunalne. Co więcej, w zakresie tych najbardziej potrzebujących, bo przecież mieszkania komunalne są dla tych najbardziej potrzebujących, jeśli gmina zrealizuje przedsięwzięcie społeczne inicjatywy mieszkaniowe, te omawiane przeze mnie przed chwilą, i zechce część lokali udostępnić dla mieszkańców komunalnych, wyobrażamy sobie, że są mieszkańcy, którzy zyskują, stają powoli na nogi, będzie chciała ich przeprowadzić do tego mieszkania, ale tam wiemy, że czynsz jest wyższy. Wówczas gmina będzie mogła skorzystać z funduszu mieszkanie na start po to, aby dopłacić deltę pomiędzy wartością mieszkania komunalnego a czynszem w społecznej inicjatywie mieszkaniowej. Zatem poszerzamy paletę dostępnych mieszkań dla tych najbardziej potrzebujących. Dajemy także możliwość dla organizacji pożytku publicznego realizacji takich inwestycji jak na przykład noclegownie, co dzisiaj de facto nie jest możliwe. Noclegownie będą mogły być budowane przez NGO-sy. Poszerzamy także zakres programu mieszkanie na start, czyli to jest forma wsparcia, dofinansowanie do czynszu. Jeżeli stroną podnajmu jest gmina, która wynajmuje mieszkanie wybudowane na zasadach programu bezpośrednio od inwestora, a także od najemców mieszkań znajdujących się w budynkach poddanych rewitalizacji, ale znajdujących się także poza strefą rewitalizacji. Uwzględniamy także właścicieli książeczek mieszkaniowych w kryteriach pierwszeństwa przy uzyskaniu naboru wniosków o zawarciu umowy najmu w ramach programu mieszkanie na start. W ten sposób tworzymy też specjalną ścieżkę dla tych wszystkich posiadaczy, o których dziś też nie mamy pełnej wiedzy, ilu tych posiadaczy jeszcze jest, ale to jest dla nich ta specjalna, preferencyjna ścieżka. Tworzymy wreszcie w ramach Krajowego Zasobu Nieruchomości. Krajowy Zasob Nieruchomości nie jest już tylko bankiem ziemi, ale także aktywnym inwestorem mieszkań społecznych. To on może, mając dziś grunty, którymi jest wyposażony przede wszystkim na mocy tej ustawy z Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, na gruntach tych może samodzielnie realizować budownictwo społeczne, bądź też tworzyć spółki z gminami i na tych gruntach wspólnie z gminami realizować budownictwo mieszkaniowe. Powołujemy także Fundusz Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych. Ten fundusz, który będzie mógł tworzyć, i fundusz ten o wartości 1,5 mld zł na wstępie, który będzie mógł dofinansowywać inwestycje mieszkaniowe z samorządami, bądź też te, które KZN w niektórych miejscach, tam gdzie, tak jak mówiłam, takich podmiotów nie ma, będzie realizował samodzielnie. Z zakresu wsparcia tych, którzy dzisiaj dostają dodatki mieszkaniowe, upraszczamy zasady ustalania wysokości dochodu wnioskodawcy uprawnionego do uzyskania, dofinansowania w ramach programu mieszkanie na start. To jest kwota netto, a nie brutto, co znakomicie ułatwia także przede wszystkim dla beneficjenta świadomość, w której kwalifikuje się do uzyskania wsparcia. Co istotne, także w czasie pandemii wyłączamy dodatki mieszkaniowe spod egzekucji komorniczej i administracyjnej. Budujemy także nowe formy finansowego wsparcia dla gospodarstw domowych w ponoszeniu wydatków mieszkaniowych. To jest rozwiązanie szczególne związane z sytuacją pandemiczną covidową. Dla wszystkich najemców mieszkań, których w sposób szczególny zostali dotknięci pandemią covid, czyli tacy, których budżetem w dochodzie domowym zarejestrowali znaczący ubytek, mogą skorzystać z dopłaty do dodatków mieszkaniowych. Ten dodatek może wynosić, mówimy o spadku, jeżeli rejestrujemy spadek dochodów o 25% w ujęciu rok do roku. Taki dodatek będzie można uzyskać na okres 6 miesięcy. Dodatek ten nie będzie mógł przekroczyć 75% wartości czynszu i pod warunkiem, że nie będzie to więcej niż 1500 zł. Dodatkowym, istotnym elementem, bo zdajemy sobie sprawę, że przyspieszyć, zwiększyć liczbę mieszkań na rynku możemy nie tylko za sprawą gruntów, nie tylko za sprawą aktywności inwestycyjnej, ale także za sprawą ułatwienia, uproszczenia procesu inwestycyjnego. Ten dziś wymaga szybkiej cyfryzacji. My pilotażowo rozpoczęliśmy już ten proces 1 sierpnia, kiedy w kilkunastu powiatach w Polsce scyfryzowaliśmy pierwsze 8 formularzy i testowaliśmy ich sprawność działania. Za sprawą zmian, które tutaj wprowadzamy, ten proces nabiera mocy prawnej. Dziś mówimy o pierwszych 8 czynnościach inwestycyjnych. Do końca roku za sprawą tej zmiany będzie scyfryzowany cały proces inwestycyjny, włącznie z możliwością dostarczenia w warstwie cyfrowej projektów budowlanych w trybie otwartym tak, iż w całym procesie inwestycyjnym, czyli wtedy, kiedy projekt zmienia się wielokrotnie, także komunikacja z urzędem będzie mogła odbywać się online. To bardzo istotna zmiana i kamień milowy w zakresie skrócenia procesu inwestycyjnego. Wysoka Izbo, jestem przekonana, że po długich analizach wewnętrznych, ale także dyskusjach z samorządami, z rynkiem oraz organizacjami społecznymi skupiającymi dziś tych, którzy mieszkań najbardziej potrzebują, że jest to rozwiązanie oczekiwane i pożądane. Jest to rozwiązanie stosowane w wielu państwach Unii Europejskiej. Są to zasoby tego typu, czyli mieszkania z czynszem umiarkowanym, na przykład we Francji stanowią zasób około 15% wszystkich mieszkań na rynku i 50% wszystkich mieszkań na wynajem. Tego typu spółki gminne, które oferują mieszkania na długoterminowy najem w dobrej jakości, bo to jest jeszcze istotne, w dobrej jakości inwestycyjnej. To są modele szwedzkie, skandynawskie, niemieckie czy spółwyspu iberyjskiego. Dostosowujemy i adoptujemy je do polskiego obyczaju, do polskiego prawa i do polskich nawyków, które, tak jak powiedziałam, znacząco się zmieniają. To, jak mówię, jest pierwszy pakiet mieszkaniowy dotyczący budownictwa społecznego. Przed nami kolejny, który także już dziś mamy wpisany do wykazu prac Rady Ministrów, razem, który adresuje problemy budownictwa rynkowego, tego indywidualnego, także tworząc nowe formy realizacji inwestycji mieszkaniowych. Mam nadzieję, że te dwa duże filary, komponenty mieszkaniowe, uda nam się zamknąć w Sejmie do końca tego roku, aby od przyszłego roku inwestycje z tym przygotowanym przez nas wsparciem oraz pod tym nowym reżimem legislacyjnym, stanowiły klucz, a co najmniej kilka kluczy do rozwiązania problemu mieszkaniowego, który jest warunkiem wolności i warunkiem bezpieczeństwa, tak bardzo potrzebnym w okresie kryzysowym, jakim jest okres związany z walką z pandemią. Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo, pani premier. Dziękuję bardzo.