Andrzej Gut-Mostowy: Marszałkowie mają organizować powroty turystów

Panie Marszałku, Wysokiej Sejmie, Panie Ministrze. Mam zaszczyt w imieniu Komisji Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki przedstawić sprawozdanie o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o usługach turystycznych dróg nr 3446. Komisja Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki przeprowadziła pierwsze czytanie i rozpatrzyła rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o usługach turystycznych dróg nr 3380. Projekt dotyczy określenia w przypadku niewypłacalności organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego zadania Marszałka Województwa lub wskazanej przez niego jednostki w zakresie prowadzenia działań związanych ze organizacją powrotu klientów z imprezy turystycznej do miejsca wyjazdu lub planowanego powrotu z imprezy turystycznej. W aktualnym stanie prawnym istnieje problem braku wyraźnego wskazania organu właściwego do organizacji powrotu turystów. Zwróciła na to uwagę również Najwyższa Izba Kontroli, która w informacji o wynikach kontroli przeprowadzonej w 2012 roku sformułowała wniosek dotyczący zmiany obowiązujących przepisów w celu wskazania podmiotu odpowiedzialnego za zorganizowanie powrotu turystów do kraju w przypadku niewypłacalności biura podróży. Projekt rządowy zakłada, iż w ustawie o usługach turystycznych zostanie wprowadzony przepis doprecyzowujący zadania marszałków województw w zakresie prowadzenia działań związanych z organizacją powrotu turystów z imprezy turystycznej w przypadku, gdy niewypłacalne przedsiębiorca wbrew obowiązkowi i wynikającemu z umowy zawarty z klientem nie zapewnia tego powrotu. Należy zauważyć, iż marszałkowie wykonują te zadania na zasadzie obecnych przepisów od 2006 roku. Po przejęciu zadań wynikających z ustawy o usługach turystycznych przez marszałków województw w latach 2006-2014 sprowadzili oni do krajów klientów 19 niewypłacalnych biur podróży. W przypadku niewypłacalności biura podróży marszałkowie będą więc prowadzić działania w oparciu o już posiadane doświadczenia związane ze sprowadzaniem do kraju klientów niewypłacalnych biur podróży. Należy także podkreślić, że szczegółowo procedura uruchamiania środków z zabezpieczeń finansowych biur podróży na wypadek ich niewypłacalności została uregulowana na poziomie przepisów wykonawczych do ustawy o usługach turystycznych, to jest we wzorach formularzy umów gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej i ubezpieczenia na rzecz klientów, które stanowią załączniki do rozporządzenia ministra sport i turystyki z roku 2011. Zgodnie z przepisami, co do zasady marszałek województwa uruchamia środki z zabezpieczeń finansowych biur podróży, to jest wydaje ubezpieczycielowi lub gwarantowi dyspozycją wypłaty tych środków na podstawie oświadczenia przedsiębiorcy o jego niewypłacalność. Wprowadzanie proponowanego przepisu usunie wątpliwości w zakresie dotyczącym obowiązku wykonywania wyżej wymienionych czynności przez marszałka województwa jako organu sprawującego bezpośredni nadzór nad wykonywaniem działalności regulowanej przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych i będącego także beneficjentem zabezpieczeń finansowych posiadanych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Do roku 2013 obowiązek wykonywania tych zadań nie był kwestionowany przez marszałków województw. Kwestionowanie tego obowiązku przez część marszałków województw nastąpiło po serii niewypłacalności biur podróży w roku 2012, kiedy po raz pierwszy od początku obowiązywania ustawy o usługach turystycznych w trzech przypadkach zaprakło środków z wyżej wymienionych zabezpieczeń na opłacanie kosztów powrotu turystów do krajów i marszałkowie województw pokroli brakujące kwoty ze środków budżetowych samorządu województwa. Na podstawie obowiązujących przepisów marszałkowie województw od roku 2012 wykonywali ten obowiązek, nie wskazując na wątpliwości w tym zakresie. Czynności związane z organizowaniem powrotu klientów, organizatorów turystyki i pośredników turystycznych z imprezy turystycznych od wejścia w życie ustawy o usługach turystycznych w 1998 roku były faktycznie wykonywane przez organy wskazane w gwarancjach lub umowach ubezpieczenia jako beneficjent takiego zabezpieczenia finansowego posiadanego przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego, a jednocześnie upoważnione do wydawania dyspozycji wypłaty z tych zabezpieczeń zaliczek na pokrycie kosztów powrotu klientów do kraju to jest przez prezesa Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki w latach 1998-1999, wojewodów w latach 2000-2005 i marszałków województw 2006 do chwili obecnej. Od stycznia 2006 roku zadania te były realizowane przez marszałków województw jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych. Projekt ustawy w zakresie dotyczącym wyraźnego wskazania marszałka województwa jako podmiotu organizującego powrót z imprezy turystycznej klientów niewypłacalnych biopodróży nie wprowadzi więc nowego zadania w zakresie administracji rządowej, tylko doprecyzowuje zapisy ustawy w tym zakresie i usunie wątpliwości interpretacyjne. W praktyce te zapisy funkcjonują od wielu lat. Projekt zakłada, że marszałkowie województw będą realizowali zadania polegające na sprowadzeniu do kraju klientów niewypłacalnych biur podróży za pośrednictwem swoich urzędów marszałkowskich lub będą mogli wskazać inną jednostkę odpowiedzialną za realizację tych zadań. Jednostką tą będzie jednostka, którą marszałek województwa upoważni do wydawania dyspozycji wypłatę zaliczki na pokrycie kosztów powrotu klientów do kraju. Koszty powrotu turystów do kraju zostaną pokryte z zabezpieczeń finansowych posiadanych przez biura podróży. W związku ze zmianą przepisów rozporządzeń ministra finansów wprowadzoną w 1913 roku polegającą na uszczelnieniu systemu, m.in. poprzez wprowadzenie dodatkowych mechanizmów w postaci uzależnienia wysokości wymaganych sum gwarancyjnych od prognozowanych przychodów i obowiązku podwyższania posiadanych zabezpieczeń wraz ze wzrostem osiąganych przychodów oraz na znacznym podniesieniu minimalnych sum gwarancyjnych wymaganych na wypadek niewypłacalności biur podróży. Środki finansowe pochodzące z zabezpieczeń finansowych organizatorów turystyki i ich pośredników turystycznych będą wystarczające na pokrycie kosztów powrotu z imprezy turystycznej klientów niewypłacalnych biur podróży. Koszty administracyjne z organizowania powrotu turystów do kraju będą przez urzędy marszałkowskie, będą tak jak dotychczas finansowane z budżetu państwa w ramach dotacji celowej na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. W związku z uwagami strony samorządowej dotyczącymi niewystarczających środków otrzymanych w ramach dotacji celowej na realizację zadań z zakresu administracji rządowej, ewentualną konieczność zwiększenia dotacji z budżetu państwa na wykonywanie zadań zleconych z zakresu administracji rządowej przez marszałków województw należy wziąć pod uwagę w ramach pracy nad ustawą budżetową. W związku z uwagą służb prawnych Kancelarii Sejmu komisja przyjęła poprawkę zamieniającą termin wejścia w ustawy w życie z 7 dni na 14 dni od dnia zgłoszenia. W posiedzeniu komisji uczestniczyli przedstawiciele zainteresowanych środowisk, w szczególności branży turystycznej i ubezpieczeniowej oraz Urzędu Marszałkowskiego. Wskazywano, że wprowadzenie projektowanego przepisu jest konieczne i pożyteczne, ponieważ przepis ten określi bezpośrednio kto ma obowiązek zorganizowania powrotu pozostawionych samych sobie klientów w biur podróży. Wszyscy zgodnie ocenili, że projektowana zmiana jest potrzebna, chociaż w ich ocenie niewystarczająca. Wskazano przede wszystkim, że istnieje brak nowelizacji, że istotnym brakiem nowelizacji jest brak wskazania źródła finansowania działań związanych z organizacją powrotu klientów, gdy wysokość zabezpieczenia finansowego przedsiębiorcy okazała się niewystarczająca. Należy jednak podkreślić, że ustawa o usługach turystycznych nakłada na biura podróży obowiązek zapewnienia zabezpieczenia wystarczającego na spełnienie wszystkich zobowiązań wobec klientów, czyli zwrot wniesionych wpłat oraz zapewnienie powrotu z podróży, a więc wysokości adekwatnej do rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej i odpowiadającej aktualnemu stanowi nieposiadanych zobowiązań. Ponadto od czasu wejścia w życie nowych rozporządzeń ministra finansów z roku 2013 miało miejsce tylko jeden przypadek niewypłacalności, w którym zresztą nie było konieczności sprowadzania turystów z imprezy turystycznej. Nie ma więc podstaw do twierdzenia, że zabezpieczenia finansowe biur podróży zawarte zgodnie z obowiązującymi przepisami będą niewystarczające na pokrycie kosztów powrotu turystów do kraju. Z przeprowadzonych dyskusji wynika, że zapewnienie klientom niewypłacalnych biur podróży gwarancji bezpiecznego powrotu z imprezy turystycznej jest w interesie zarówno klientów, jak i branży turystycznej. Należy podkreślić, że uregulowanie tego aspektu usług turystycznych ułatwi również działanie marszałków województw w sytuacjach kryzysowych. Komisja Kultury, Fizycznej, Sportu i Turystyki mając na uwadze pilną w związku ze zbliżającym się szczytem sezonu turystycznego potrzebę do precyzowania obowiązujących przepisów w zakresie wyraźnego wskazania podmiotu odpowiedzialnego za sprowadzanie do krajów klientów niewypłacalnych biur podróży. Zdając sobie jednocześnie sprawę, że sfera usług turystycznych potrzebuje monitorowania, analizowania i podejmowania ewentualnie nowych regulacji przyszłości, Komisja rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie powyższej ustawy. Dziękuję.