Paweł Szrot: Projekt ustawy o ewidencji grobów weteranów

Pani Marszałek, Wysoka Izbo. Ostatnie 250 lat historii narodu polskiego wypełnione z wojnami i zrywami zbrojemnymi w obronie niepodległości i suwerenności Rzeczpospolitej lub mającymi na celu odzyskanie wolności niezależności państwa. Pokolenia Polaków oraz wszystkich narodowości zamieszkujących ziemię obecnej i dawnej Rzeczpospolitej składały na ołtarzu ojczyzny dar najcenniejsze własne życie. Ci, którzy polegli w walce niezależnie czy w regularnych formacjach, czy w oddziałach partyzanckich, w konspiracji, jak również ofiary zbrodni, zaborców i okupantów, mordowane i zamęczone w więzieniach, obozach i łagrach, wszyscy oni otoczeni są czcią i czy szacunkiem, a przyszłe pokolenia powinny kultuować należną im pamięć. Niepodległa Rzeczpospolita zobowiązana jest okazać również im równy szacunek i pamięć, tak jak ich poległym towarzyszą broni. Od wielu lat instytucji do instytucji powołanych w celu zachowania tożsamości narodowej i opieki nad miejscami pamięci. Chodzi tutaj o m.in. o dawną Radę Ochrony Pamięci i Walki Mączeństwa, jak również o Instytut Pamięci Narodowej. Sprawami tymi zajmowali się również wojewodowie. Napływali zgłożenia i apele dotyczące objęcia opieką grobów weteranów zmarłych z przyczyn naturalnych w okresie pokoju. Groby weteranów Walka, Wolność i Niepodległość Polski, traktowane jako groby prywatne, rodzinne, nie podlegają ewidencjonowaniu, ani w stosunku do nich nie jest przewidziany system wsparcia finansowego. Projekt ustawy, który dzisiaj Wysoka Izba rozpatruje, ma na celu określenie zasad sprawowania opieki nad grobami weteranów Walka, Wolność i Niepodległość Polski z okresu od 1768 roku do 1963 roku. Daty te mają charakter bardzo ważny i symboliczny. Pierwsza data to oczywiście początek pierwszego zrywu w obronie suwerenności Rzeczpospolitej Konfederacji Barskiej. I ostatnia data to jest śmierć ostatniego żołnierza wyklętego, niezłomnego podporucznika Józefa Franczaka, pseudonim Lalek. Projekt ustawy za weteranów uznaje uczestników walk zbrojnych oraz funkcjonariuszy cywilnych rządów powstańczych i władz emigracyjnych. Groby te znajdują się zarówno do Terepatorium Polski, jak i poza ich gruncami. Projekt, który Wysoka Izba dzisiaj rozpatruje, zakłada utworzenie zbiorczej ewidencji grobów weteranów Walka, Wolność i Niepodległość Polski, wprowadzenie systemu finansowego wsparcia podmiotów sprawiających opiekę nad takimi grobami. Jeśli chodzi o fundację Stowarzyszenia Kościoły lub związki wyznaniowe, będzie to wsparcie następowało w formie dotacji celowej. Jeśli chodzi o osoby fizyczne, wsparcie to będzie następowało w formie świadczenia pieniężnego. Instytucją odpowiedzialną za tworzenie ewidencji grobów i weteranów Walka, Wolność i Niepodległość Polski ma być Instytut Pamięci Narodowej. Wpis do ewidencji grobów znajdującego się na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej będzie mógł nastąpić na wniosek osoby fizycznej, fundacji, Stowarzyszenia Kościoła lub Związku Wyznaniowego, a także inne osoby prawne lub związki organizacyjnej, niebędącą osobą prawną lub z urzędu. W przypadku grobu weterana znajdującego się poza terytorium Rzeczpospolitej Polskiej wpis będzie mógł być dokonany na wniosek konsula Rzeczpospolitej Polskiej lub z urzędu. Wpis grobu do ewidencji poprzedzony będzie badaniem przeprowadzonym przez prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, czy grup, którego dotyczy wniosek, spełnia kryteria uznania go za grup weterana Walka, Wolność i Niepodległość Polski. Z uwagi na przewidziany w projekcie przepis, zgodnie z którym przepisów tej ustawy nie stosuje się do grobów wojennych w rozumieniu ustawy z dnia 28 marca 1933 roku o grobach i cmentarza wojennych. Wpis do ewidencji będzie dokonywany po potwierdzeniu przez właściwego wojewodę okoliczności, że grup, którego dotyczy wniosek, nie został wpisany do ewidencji, o której mowa w ustawie o grobach i cmentarze wojennych i nie spełnia przesłanek do uznania go za grup wojennych w rozumieniu wyżej wymienionej ustawy. Ponadto zaproponowano nałożenie na wojewodów obowiązku niezwłocznego informowania prezesa Instytutu o odkryciu grobu, który nie spełnia przesłanek do uznania go za grób wojenny, a który w ocenie wojewody może być uznany za grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski. W przypadku odmowy uznania przez prezesa Instytutu danego grobu za grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski wnioskodawcy przesługować będzie odwołanie do kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. Projekt przewiduje również udostępnienie w Biuletynie Informacji Publicznej Instytutu Wykazu Grobu Weteranów Walk o Wolność i Niepodległość Polski. Przewidziana w projekcie ustawy dotacja może być przyznawana w celu sfinansowania albo dofinansowania sprawowania zadań związanych z opieką nad grobami weteranów walk o wolność i niepodległość Polski. W szczególności na pokrycie nakładów koniecznych na wykonywanie czynności związanej z budową, remontem, przeniesieniem i utrzymaniem tych grobów. Dotacja ta będzie udzielana na podstawie umowy. Jeśli chodzi o wsparcie dla osób fizycznych, to osoby takie będą mogły ubiegać się o przyznanie przez IPN świadczenia pieniężnego na pokrycie całości lub części kosztów sprawowanej opieki, w szczególności na pokrycie nakładów koniecznych na wykonanie czynności związanej z budową, remontem i utrzymaniem grobu. Również i w tym przypadku zawierana będzie umowa o przyznanie świadczenia. Projekt ustawy zawiera zgodnie z ustawą o finansach publicznych regułę finansową, która przewiduje, że górnym limitem środków budżetowych przeznaczonych na realizację przez Instytut Pamięci Narodowej ustawy będzie rocznie, to jest reguła finansowa dotyczy lady do roku 2028 roku, 5 milionów z 10,75 tysięcy złotych. Projekt proponuje, aby ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2019 roku. Wysoka Izbo, Pani Marszałek, proszę o poparcie przedstawionego projektu ustaw. Pani Marszałek, proszę o poparcie przedstawionego projektu ustaw.