Katarzyna Matusik-Lipiec pyta o siedzibę i koszty NCN

Kolejne pytanie przygotowali posłowie Jan Kaźmierczak i Katarzyna Matusik-Lipiec z Platformy Obywatelskiej. Pytanie kierowane jest do ministra nauki i szkolnictwa wyższego, a dotyczy Narodowego Centrum Nauki. Jako pierwszy pytanie sformułuje pan poseł Jan Kaźmierczak, ale także w tej pierwszej turze pytanie dodatkowe zada pani posłanka Matusik-Lipiec. Bardzo proszę. Dziękuję bardzo panie marszałku, panie minister, wysoka izbo. Zacznę od stwierdzenia, że być może nieco stronnicze jako pracownik naukowy uważam za jedną ze szczególnie ważnych osiągnięć zarówno Sejmu w poprzedniej kadencji, jak i rządu Platformy i PSL-u w poprzedniej kadencji i przyjęcie w 2010 roku pakietu ustaw reformujących polską naukę. A przy czym chciałem jeszcze podkreślić może bardzo wyraźnie, że jest to także osobisty sukces pani minister Kudrycki, która zdecydowała się na to, że pewne rozwiązania należy tutaj nowe wprowadzić. I bardzo dobrze, jestem fanem tych rozwiązań. Natomiast muszę również powiedzieć, że w moim głębokim przekonaniu każde prawo, szczególnie nowe, szczególnie takie, które tworzy nowe byty prawne, wymaga monitoringu, no i czegoś rodzaju sprzężenia zwrotnego. Więc pewnej refleksji po jakimś czasie, czy to, co zostało zrobione działa właściwie. I z tego powodu chciałbym zapytać panią minister o pewną ogólną ocenę po tych dwóch latach już funkcjonowania szczególnie jednego bytu, który został ustanowiony. To jest Narodowe Centrum Nauki, które jest zupełnie nowym rozwiązaniem w systemie polskiej nauki. Muszę powiedzieć, że pewnie ze względu na moją pozycję zawodową, jestem jakby naturalnym miejscem, do którego trafiają różne uwagi dotyczące funkcjonowania centrum. One są, tak jak powiedziałem, różne pozytywne i negatywne. Żeby ukierunkować nieco odpowiedź, chciałem dopytać o sprawy takie, jak na przykład zgłaszane uwagi dotyczące pewnej rozrokowości procedur, które były związane z udzielaniem informacji wnioskodawcom o opiniach. Także sprawa jakości recenzji, ponieważ one też były tutaj czasem podnoszone. Ale pozytywne sprawy też tutaj są. Myślę, że pani poseł Matusi Lipiec pewną rzecz też jeszcze chce dopytać w tej pierwszej części. Dziękuję bardzo. Panie marszałku, pani minister. W pierwotnym swoim założeniu Narodowe Centrum Nauki miało funkcjonować w miejscu, które będzie własnością spółki Skarbu Państwa, będzie własnością Skarbu Państwa, tak by uniknąć kosztów, wysokich kosztów związanych z wynajmem pomieszczeń na funkcjonowanie tej instytucji. Tak się jednak nie stało. W chwili obecnej Narodowe Centrum Nauki funkcjonuje przy ulicy Królewskiej w Krakowie. Jest to, jeśli chodzi o lokalizację, dobre miejsce, ale wiąże się z koniecznością ponoszenia dużych nakładów finansowych na wynajem pomieszczeń biurowych. Moje pytanie jest takie. Czy zdaniem pani minister tą sytuację należy utrzymać? To znaczy przyjąć założenie, że funkcjonowanie takiej instytucji ponosi za sobą konieczność dużych nakładów finansowych na kwestie administracyjne, związane też z wynajmem pomieszczeń, czy też należy podjąć pewien trud i znaleźć lokalizację i dokonać dużej inwestycji kapitałowej związanej z zakupem miejsca, gdzie docelowo Narodowe Centrum Nauki mogłoby funkcjonować. Pytam o to dlatego, że ten temat w dyskusjach związanych z Narodowym Centrum Nauki ciągle powraca. Dziękuję bardzo. Dziękuję. Proszę o udzielenie odpowiedzi panią minister nauki szkolnictwa wyższego, Barbarę Kudrycką. Bardzo dziękuję panie marszałku. Szanowni państwo, odpowiedzieć na pierwsze pytanie. Bardzo wysoko oceniam działalność Narodowego Centrum Nauki i będę prosiła o odpowiedź na bardziej szczegółowe pytania pana posła Kaźmierczaka, pana dyrektora Andrzeja Jeszczyka, dyrektora Narodowego Centrum Nauki. Odpowiedź na drugie pytanie pani poseł Lipiec. Pani poseł, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju pracuje w wynajmowanych pomieszczeniach. Do końca 2010 roku Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego pracowało też w dużej części wynajmowanych pomieszczeniach. Nie są to jakieś wyjątkowo wysokie nakłady na pomieszczenia, które wynajmuje Narodowe Centrum Nauki, co nie wyklucza, że będziemy starali się współpracować zarówno z władzami miasta, jak i województwa na tym, aby może jakąś ciekawszą siedzibę jednak uzyskać. Dziękuję i bardzo proszę, jeśli można, panie marszałku, pana dyrektora Jajszczyka, pan profesor. Dziękuję, panie minister. Bardzo proszę, panie dyrektorze. Panie marszałku, Wysoka Izbo, Narodowe Centrum Nauki otwarte w marcu 2011 roku finansuje badania podstawowe. Od początku swego istnienia otrzymaliśmy prawie 25 tysięcy wniosków i w wyniku zgodnej z najlepszymi światowymi standardami procedur oceny wyłoniliśmy z tego 4 360 wniosków, które dostały finansowania. Łączna suma finansowania tych wniosków to jest ponad 1,5 mld zł. Mimo, że instytucja działała w okresie organizowania się, my od chwili otwarcia, znaczy niecałe dwa tygodnie od otwarcia Narodowego Centrum Nauki ogłosiliśmy pierwsze konkursy. Uważam, że NCN bardzo dobrze wywiązuje się ze swoich obowiązków zarówno wobec polskich naukowców, jak i Polski jako całości. Narodowe Centrum Nauki przez te niecałe dwa lata sformułowało 9 rodzajów programów grantowych, zarówno mierzonych jakby we wszystkich naukowców, ale też pewne grupy naukowców, szczególnie ważne, takie jak młodych naukowców, jak również grupy naukowców najwybitniejszych. Także mamy 9 rodzajów programów grantowych i każdy pracownik nauki w Polsce znajdzie coś dla siebie. Jeżeli chodzi o pytania, znaczy chciałem jeszcze potwierdzić, bo w tym kontekście pytania pani poseł Matusik-Lipiec chciałem podkreślić, że koszty funkcjonowania Narodowego Centrum Nauki są bardzo niskie w poradniu z podobnymi agencjami w świecie. Koszty u nas wynoszą około 4%, w tym koszty płac wszystkich pracowników ze wszystkimi narzutami są wyraźnie poniżej 1% naszego budżetu. Jesteśmy jednymi z lekko rodziców świata, że chodzi o efektywność. Teraz moje odpowiedzi na zapytania, tak bardziej szczegółowe pana posła Kazimierczaka, między innymi dotyczące okresu oczekiwania wnioskodawców, w tym oczekiwania na ocenę formalną. My staramy się ten proces skrócić, o ile to jest możliwe. Ze względu na nasze ograniczone zasoby, o których wspomniałem przed chwilą, oczywiście i biorąc pod uwagę te dziesiątki tysięcy wniosków, które procedujemy, ten czas nie jest tak mały, jak byśmy sobie tego życzyli. Usprawniamy nasze procedury. Początkowo wyniki oceny formalnej, w szczególności odrzucenia wniosku na podstawie oceny formalnej, które były na koniec całego procesu, całego cyklu oznajmiane, ze względu na taką opinię prawną, jaką otrzymaliśmy. Ale potem zaleźliśmy ścieżkę na skutek próśb naukowców, żeby ogłaszać od razu. Robimy to teraz natychmiast. Wszystkie konkursy ogłoszone od marca zeszłego roku już mają ogłaszoną ocenę formalną po pierwszym etapie, a nie na końcu procesu. Jeżeli chodzi o dobór wnioskodawców, my powołujemy, opiniodawców, ekspertów, powołujemy ekspertów z grona najlepszych naukowców, zarówno polskich, jak i zagranicznych. Mamy znaczący procent, około 14% w tej chwili w całości, jeżeli chodzi o ekspertów zagranicznych, ten procent będzie rósł. Jeżeli chodzi o polskich, staramy się wyraźć najlepszych. Mamy korpus ekspertów. Ale trzeba wyraźnie sobie powiedzieć, że jakość tych opinii są odzwierciedleniem również jakości środowiska naukowego. Po prostu te opinie są takie jakościowe, jak jest to środowisko. Ale oczywiście staramy się ten proces usprawniać i myślę, że to działa coraz lepiej. Takim częstym pytaniem, że chodzi o jakość naszego działania, które słyszymy, w szczególności reprezentantów nauk technicznych, a to środowisko jest mi o tyle bliskie, że sam jestem inżynierem, jest to, że niektórzy myślą, że może te badania techniczne są gorzej traktowane. Nie jest tak, dlatego że nauki ścisłe i techniczne mamy trzy obszary. Nauki ścisłe i techniczne, humanistyczne, społeczne i o sztuce i nauki o życiu. Nauki ścisłe i techniczne dostają mniej więcej połowę całego naszego finansowania. Współczynnik sukcesu w naukach ścisłych i technicznych wynosił w ramach wszystkich konkursów około 22%, w ramach samych nauk technicznych około 19%, czyli minimalnie mniej niż ścisłych. Ale trzeba pamiętać, że inżynierowie mają, również naukowcy inżynierowie, mają szansę aplikować o grantę Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, co jest dużo trudniejsze np. dla historyków czy fizyków, teoretyków. Także myślę, że Narodowe Centrum Nauki spełnia swoją rolę. I chciałbym zwrócić uwagę, że na stronie www.ncngow.pl są bardzo szczegółowe dane statystyczne. My wczoraj okomociliśmy również rankingi jednostek naukowych, w tym uczelni, instytutów badawczych, instytutów panowskich, ustalone w ten sposób, ile grantów czy ile pieniędzy z Narodowego Centrum Nauki te jednostki zdobyły. Myślę, że jest to bardzo pouczająca lektura. Dziękuję bardzo. Bardzo dziękuję. Pytanie dodatkowe zada pan poseł Jan Kaźmierczak. Bardzo proszę. Dziękuję bardzo, panie marszałko. Panie profesorze, muszę przede wszystkim powiedzieć, że czuję się nieco dotknięty tym, co pan powiedział o jakości polskiego środowiska naukowego. Wszyscy jesteśmy elementami tego środowiska, zarówno Narodowe Centrum Nauki, jak i naukowcy. I myślę, że tego typu stwierdzenie w tym akurat miejscu było troszkę nadmiarowe. Natomiast chciałem dopytać o jedną rzecz i być może to jest bardziej pytanie do pani mistrycz, do pana. Otóż Narodowe Centrum Nauki przyjmuje do wiadomości, że jest wysoko oceniane przez ministra, ale stanowi jeden z elementów układanki. Układanka wygląda w ten sposób. Jest Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, które poprzez dwie agencje płatnicze realizuje programy wydatkowania środków na badania. Uwagi, które do mnie docierają, dotyczą także takiej kwestii, że jak pan przed chwilą powiedział, NCN finansuje badania podstawowe. Otóż tak się składa, że ja jako naukowiec głównie pukam do NCBR-u. Zajmuję się badaniami stosowanymi bez wątpienia. Natomiast badania stosowane bez nauk podstawowych się nie sprawdzają. W związku z tym istnieje tutaj moim zdaniem pewien brak korelacji między pewnym sposobem widzenia spraw przez NCN, a tym, czego oczekuje NCBR. Byłbym bardzo cięższy, pani minister, za odpowiedź na pytanie, jak w przyszłości będzie działało to właśnie ten potrój na Helisa, czyli ministerstwo i dwie agencje, które także ze sobą powinny korelować działania, żeby NCN miał szansę finansować nie tylko te badania, które absolutnie nie kończą się wdrożeniami, ale także te, które powinny prowadzić do tego, że wdrożenia będą potem realizowane powrzez programu NCBR-u. Dziękuję bardzo. Dziękuję. Bardzo proszę, panie profesorze. Panie pośle, jeżeli chodzi o ocenę środowiska naukowego, to ja oczywiście wiem w pewnym dużym skrócie. Wiemy, że z moim mamy wielu wspaniałych naukowców, ale wiemy, że też są naukowcy nieco słabsi, jak to w każdym środowisku. Także to, co bym oczekiwać, ja jakby przychodzi o... Znaczy, uważam, że środowisko jest, jakie jest i to generalnie wiemy. Natomiast, jeżeli chodzi o relacje między NCN-em i NCBR-em, migrantami, to ja oczywiście jestem... Narodowe Centrum Rógi ściśle współpracuje z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju w sensie uzgadniania pewnych programów, dyskutowania, gdzie ta granica przebiega między badaniami stosowanymi a badaniami podstawowymi, bo ona nie jest jakby wyraźna. Również dyskutujemy z NCBR-em na temat ustanowienia takiego wspólnego programu grantowego, który by przekuwał pewne pomysły, idee, które powstaną na skutek grantów w NCN-u, czyli w obszarze badań podstawowych, ale które będą miały ciekawą i wyraźną perspektywę aplikacyjną, żeby to finansowanie było kontynuowane przez NCBR. I pierwsza już taka tura rozmów między nami i NCBR-em została przeprowadzona i będziemy nad tym pracowali. Myślimy, że to w bieżącym roku uda nam się taki program uruchomić, który by zapełnił jakby taką lukę właśnie między jednym a drugim obszarem. Myślę, że to... Bardzo dziękuję.