Przemysław Czarnek: Pakiet wolności akademickiej dla uczelni

Dziękuję za uwagę. Dziękuję za uwagę. Dziękuję za uwagę. Chcemy wspomagać uczelnie w tym, ażeby nauka rozwijała się z pożytkiem dla Rzeczypospolitej i dla narodu polskiego. Nie ma najmniejszej wątpliwości, że warunkiem rozwoju nauki jest pełna wolność akademicka, pełna wolność nauczania, jak również wolność debaty akademickiej. Dlatego proponujemy pakiet wolnościowy, pakiet wolności akademickiej, który wychodzi naprzeciw oczekiwaniom niektórych środowisk akademickich, zwracających uwagę na pojedyncze przypadki, ale jednak tę wolność ograniczające. Chcemy, ażeby pakiet wolności akademickiej zapewnił wolność debaty akademickiej na zasadach pluralizmu światopoglądowego, wolność nauczania dla wszystkich naukowców, dla wszystkich członków wspólnoty uczelni. I dlatego właśnie już dziś rozpoczynamy nasze prace, już dziś na stronie internetowej ministerstwa będzie zawieszony ten projekt. On następnie będzie przebiegał przez poszczególne etapy konsultacji, opiniowania, a następnie przez poszczególne etapy legislacji. Bardzo dziękuję panie ministrze za ten wstęp. Poproszę teraz pana ministra Murcka o te dwa słowa, jeszcze komentarze, a jak te prace przebiegały. Szanowni państwo, przedstawiony pakiet wolnościowy to jest wyraz takiej ogromnej troski o to, żeby na naszych uczelniach, w tych środowiskach akademickich zawsze dominował szacunek. Szacunek dla drugiego człowieka, szacunek dla prawdy, szacunek dla szeroko rozumianej kultury akademickiej, tradycji, z zachowaniem wszelkich reguł formalnych i prawnych. I to jest myślę, że coś, co sprawi, że ten dokument będzie właśnie ten szacunek odzwierciedlał. Żeby tak się stało, bardzo serdecznie zapraszamy wszystkie środowiska o włączenie się do dyskusji nad tym dokumentem. Bo dzisiaj otwieramy tę dyskusję i chcemy, żeby to był bardzo dobry dokument. Być może, że wzorcowy nie tylko w rozwiązaniach krajowych, ale też do naśladowania w Europie. Bo źródłem jest człowiek, źródłem jest właśnie coś, co stanowi o wartości naszych uczelni, o tej trosce, która powinna codziennie nam towarzyszyć. Dlatego wszyscy myślę, że zapoznawszy się z tym dokumentem będą uczestnikami, mają taką okazję tej dyskusji, żeby to był jak najlepszy dokument, wręcz wzorcowy. I do tego zachęcamy. Dziękuję. Bardzo dziękuję, panie ministrze. Drodzy państwo, panie ministrze, uprzejmie teraz prosimy o przedstawienie tych szczegółów dotyczących zmian prawnych, umacniających poszanowanie wolności nauczania, wolności słowa, badań naukowych, ogłaszania ich wyników, a także debaty akademickie z zachowaniem zasad, pluralizmu światopoglądowego i przepisów porządkowych uczelni. Zapraszam pana ministra. Szanowni państwo, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej obowiązująca w Polsce od ponad 23 lat zapewnia każdemu wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, ale zapewnia także prawo do wyrażania swoich przekonań światopoglądowych, filozoficznych, religijnych, także w życiu publicznym. To jest gwarancja dla każdego, w tym również, a może przede wszystkim patrząc na wolność nauki, jest to gwarancja dla naukowców, dla profesorów, dla członków wspólnoty uczelni. I dlatego w ślad za tymi przepisami proponujemy przepis w prawie o szkolnictwie w wyższym nauce, na podstawie którego nie będzie mógł być pociągnięty do odpowiedzialności nauczyciel akademicki za wyrażanie swoich przekonań religijnych, światopoglądowych lub filozoficznych. Jest to przepis, który wychodzi z konstytucji, który jest odpowiedzią na gwarancję konstytucyjną dla wyrażania swoich przekonań światopoglądowych, religijnych i filozoficznych. Chcemy, proszę Państwa, żeby nauczyciele akademicki mogli, wszyscy, bo pojawiały się też takie informacje, że to będzie dotyczyło tylko jednej grupy światopoglądowej. Chcemy, żeby wszyscy nauczyciele akademicki, zarówno ci, którzy mają światopogląd lewicowy, lewicowo-liberalny, jak i ci, którzy mają pogląd konserwatywny, chrześcijański, jak i ci, którzy mają centrowe poglądy, ażeby mogli rzeczywiście na bazie tych swoich przekonań światopoglądowych, religijnych i filozoficznych pracować w warunkach polskiej nauki, pracować na rzecz rozwoju polskiej nauki. Dotyczy to zatem wszystkich. Nikt, ani konserwatysta, ani przedstawiciel świata czy światopoglądu lewicowego nie będzie mógł być pociągnięty do odpowiedzialności za wyrażanie swoich przekonań światopoglądowych. Oczywiście mówimy o wyrażaniu swoich przekonań światopoglądowych w granicach obowiązującego powszechnie prawa. Pamiętajmy o artykule 13 Konstytucji chociażby. Pamiętajmy o przepisach prawa karnego, które zabraniają i ograniczają ten pluralizm w pewnym zakresie. Dotyczy to przekonań nazistowskich, faszystowskich czy przekonań komunistycznych wyrastających z marksizmu. Nasz kraj w szczególności, nasze państwo i nasz naród został niezwykle mocno dotknięty w czasie wojen XX wieku. I to doświadczenie niezwykle dramatyczne i tragiczne musi być oczywiście również obecne w naszym życiu publicznym i musi ograniczać nasze możliwości wyrażania przekonań. Ale to są warunki konstytucyjne, które są od 23 lat jednoznacznie zdefiniowane. Co do zasady jednak, wyrażanie przekonań światopoglądowych, religijnych i filozoficznych jest wolne dla każdego i nikt nie może z tego tytułu być pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej, a zatem, w ślad za tym, nie może zostać wszczęte także postępowanie wyjaśniające w sprawach wyrażanych przekonań filozoficznych i religijnych i światopoglądowych. Kolejny przepis, który proponujemy, to jest jednoznaczne sformułowanie, które będzie nakazywało w przypadku wszczęcia postępowania wyjaśniającego, wszczynanie tego postępowania w formie pisemnej i informowanie osoby objętej tym postępowaniem o wszczęciu takiego postępowania. Każda osoba, która będzie objęta takim postępowaniem będzie miała prawo zażalenia na takie postanowienie do Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji i Nauki. Komisja Dyscyplinarna wyda swoje rozstrzygnięcie. Oczywiście zażalenie dotyczy wyłącznie tego aspektu światopoglądowego. Wyłącznie w tym zakresie to postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego może być zaskarżane. Oczywiście nad Komisją Dyscyplinarną jest jeszcze Sąd Apelacyjny w Warszawie, do którego strony będą mogły ostatecznie skierować swoje odwołania. Mamy, proszę Państwa, kolejny przepis, zgodnie z którym na etapie postępowania wyjaśniającego nauczyciel akademicki nie może zostać zawieszony w prawach wykonywania swoich obowiązków. Ten przepis, jak się wydaje, jest sprzeczny z przepisami Konstytucji, jest sprzeczny z zapisami, jest sprzeczny z istotą wolności. Postępowanie wyjaśniające to nie jest ten etap, na którym rektor mógłby dobrowolnie i dowolnie w sposób dowolny zawieszać nauczyciela akademickiego. Co innego to już postępowanie dyscyplinarne, ale postępowanie wyjaśniające, a zatem nie toczące się przeciwko komukolwiek, ale w sprawie, nie jest podstawą do tego, ażeby nauczyciel akademicki tylko na tym etapie był zawieszany. Takie przypadki zdarzały się w Polsce. No i przepis dotyczący wolności naukowej, wolności nauczania, a autonomii uczelni konstytucyjnie gwarantowanej. W przepisach prawa o szkolnictwie wyższej bi-nauce proponujemy, aby rektor zapewniał poszanowanie wolności nauczania, badań naukowych i ogłaszanie ich wyników, a także debaty akademickie z zachowaniem zasad pluralizmu światopoglądowego i przepisów porządkowych uczelni. Sami rektorzy często skarżyli się, że pod wpływem różnych środowisk odstępowali od organizowania czy umożliwienia organizowania rozmaitych konferencji w rozmaitych tematach. Ten przepis będzie przepisem, który będzie wzmacniał rektora w dyskusji z tego rodzaju środowiskami. Wolność akademicka jest dla wszystkich. I dla, jeszcze raz powtarzam, i dla przedstawicieli światopoglądu lewicowego czy lewicowo-liberalnego, i dla przedstawicieli światopoglądu konstytucyjnego. I każdemu trzeba zapewnić tę wolność nauczania, wolność badań, ogłaszania ich wyników, ale też wolność debaty akademickiej organizowanej przez wspólnotę uczelni na zasadach pluralizmu światopoglądowego. I ostatni przepis w związku z wejściem w życie ustawy, kiedy ona już przejdzie przez cały proces legislacyjny, umorzeniu będą podlegały wszystkie postępowania wyjaśniające i dyscyplinarne w zakresie, w jakim dotyczą one wyrażanych przez naukowców przekonań światopoglądowych, religijnych i filozoficznych. To wszystko razem zapewni nam pełną wolność na uczelni, ale też nam zapewni absolutnie autonomię, poszanowanie autonomii uczelni. Warto rozpocząć również dyskusję nad pojęciem autonoma, bo niekiedy jest ona rzeczywiście gdzieś niezrozumiała. Autonomia uczelni to w pierwszej kolejności autonomia profesorów. Autonomia nie służy uczelni dla samej uczelni, tylko służy dla rozwoju nauki. A naukę rozwijają profesorowie, mistrzowie. I to profesor w pierwszej kolejności musi cieszyć się tą autonomią i wolnością. Autonomia naukowców składa się na autonomię uczelni, na straży której stoi Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, na straży której muszą stać władze Rzeczypospolitej Polskiej. Od autonomii profesorów po autonomię uczelni. I to wszystko chcemy gwarantować również tym pakietem wolności akademickiej. Nie ma rozwoju nauki, nie ma wolnej nauki bez wolności akademickiej, bez wolności wyrażania swoich przekonań światopoglądowych, religijnych, filozoficznych przez naukowców. Dziękuję bardzo. Bardzo dziękuję Panie Ministrze za te szczegóły dotyczące pakietu wolności akademickiej. Poprosiliśmy redakcję o przesłanie do nas pytań. Jest ich kilka. Pozwolę sobie na odczytanie po kolei te pytania, które otrzymaliśmy od redakcji. Redakcja Polskiej Agencji Prasowej pyta nas, do kiedy potrwają konsultacje pakietu wolności akademickiej i w jakiej formule zostaną przeprowadzone. Proszę Państwa, dzisiaj zawieszamy na stronie internetowej projekt ustawy, który został wypracowany w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, bo tak jeszcze funkcjonuje ten resort. I podlegał, że on będzie powiedzmy swego rodzaju prekonsultacją. Już dzisiaj występujemy również o wpisanie tego projektu ustawy do wykazu prac legislacyjnych rządu. I od tego momentu, kiedy będzie on już wpisany, zaczną się właściwe konsultacje ze środowiskiem akademickim. A następnie projekt będzie przechodził przez kolejne etapy prac legislacyjnych. To jest komitet stały, to jest Rada Ministrów. Jeśli Rada Ministrów przyjmie projekt dostatecznie, to trafi on pod obrady Sejmu. Jeśli Sejm go uchwali, to trafi pod obrady Senatu. I tak aż do końca, do wejścia w życie po podpisie prezydenta, na który mamy nadzieję. Zakładamy, że powinno to się wszystko zakończyć wiosną przyszłego roku. Bardzo dziękuję. Kolejne pytanie. Kto znajdzie się w Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze? Ile będzie osób i w jaki sposób to grono będzie powoływane? Komisja Dyscyplinarna to nie jest nowość. Komisja Dyscyplinarna przy Ministrze. Kolejne środowiska akademickie już zgłaszają swoich kandydatów, które uzupełnią skład Komisji Dyscyplinarnej. Będą to przedstawiciele środowiska akademickich. Bardzo dziękuję. Kiedy projekt nowelizacji ustawy trafi pod obrady rządu? Chodzi o ustawę prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w postaci pakietu wolności akademickiej. Tu Pan Minister już o tym wspominał. To na to pytanie odpowiedziałem. W poniedziałek mówił Pan o styczniowej konferencji m.in. dotyczącej wolności akademickiej. Czy będzie ona w zamyśle elementem konsultacji projektu nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zakresie pakietu wolności akademickiej? Z jakich paneli tematycznych będzie się ona składała i kto weźmie w niej udział? Ja myślę, że wezmą w niej udział wszyscy, którym leży na sercu wolność. W tym wolność akademicka. Doświadczenia polskich naukowców i polskich studentów, studentów z XIX wieku, z czasów zaborów. Doświadczenia polskich naukowców i studentów z czasów totalitarnych, z czasów PRL-u. Ich piękne i wspaniałe postawy w walce o tę wolność wydaje się, że powinny skutkować tym, że w odpowiedzi na pakiet wolności akademickiej, tak ukształtowany, powinniśmy się spotykać wyłącznie z entuzjazmem. No bo któż by się nie cieszył na myśl o wolności i na myśl o poszerzaniu tej wolności i gwarantowaniu tej wolności. Więc jestem przekonany, że w tej konferencji, którą zaplanujemy, myślę, w okresie, w którym pozwolą na to okoliczności pandemiczne, będzie brał udział cały świat akademicki, który tylko zechce wziąć udział w kulturalnej debacie. Na kulturalną debatę liczymy, otwartą, szczerą, kulturalną, wszystkich, którym leży na sercu wolność akademicka. Dziękuję. Pan redaktor wybiega nieco w przyszłość i pyta, jaki będzie kolejny kluczowy dla resortu nauki projekt nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Jakiego zakresu będzie dotyczył i kiedy zostanie przedstawiony? Trwają intensywne prace zespołu pod kierunkiem pana profesora Waldemara Parucha. Rekomendacje tego zespołu z poszczególnych obszarów po diagnozie wdrażania w życie Konstytucji dla nauki już spływają do ministra edukacji i nauki. One są poddawane konsultacjom wewnątrz w resorcie. Zostaną przełożone na język prawniczy i na dokument prawny, na dokument rozporządzenia i projektu ustawy. Myślę, że stanie się to w początku przyszłego roku kalendarzowego i rozpoczniemy konsultacje. Nie ma, proszę państwa, powtarzam to już któryś raz z rzędu, nie ma żadnej rewolucji, jeśli chodzi o Konstytucję dla nauki. Jest diagnoza pewnych mankamentów, które zgłaszają środowiska akademickie w związku z wdrażaniem tej bardzo dobrej kierunkowo i bardzo potrzebnej reformy Konstytucji dla nauki. Będzie to również przedmiotem szerokich konsultacji akademickich już po przełożeniu tych rekomendacji zespołu pana profesora Waldemara Parucha na projekt rozporządzenia i projekt ustawy. Wszyscy państwo będziecie mogli wziąć w tym udział. Nie wyobrażam sobie innego scenariusza. Dziękuję. Radio Z pyta. Pojawiają się zarzuty, że minister będzie sterował wolnością uczelni po wypowiedziach o ograniczaniu wolności nauczycieli akademickich, o poglądach konserwatywnych, narodowych i chrześcijańskich i zapowiadanym zwolnieniu ich z odpowiedzialności dyscyplinarnej. Co takie zwolnienie miałoby de facto oznaczać? W jakich sytuacjach mieliby być z tej odpowiedzialności zwalniani? I dlaczego akurat taka grupa? To jest pytanie całkowicie niezrozumiałe. I to jest, przepraszam za szczerość, ale pytanie, które próbuje postawić sprawę na głowie. Prawo w Polsce powszechnie obowiązujące adresowane jest do wszystkich, którzy znajdują się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. A zatem zarówno do tych, którzy mają światopogląd lewicowo-liberalny czy lewacki, do tych, którzy mają światopogląd gdzieś centrowy, jak i do tych, którzy mają światopogląd konserwatywny i chrześcijański. Prawo powszechnie obowiązujące skierowane jest do wszystkich, a nie tylko do jakiejś wybranej grupy. Nie wiem, skąd takie pytanie i dlaczego próba z kolei postawienia sprawy na głowie. Proszę Państwa, wolność jest dla wszystkich. Inaczej nie jest wolnością. Proszę się nie przejmować. Tu podobne pytanie, czy pakiet wolności dla uczelni będzie także dotyczył uczelni i rektorów, którzy popierali strajk kobiet, m.in. organizując gociny rektorskie dla studentów i wykładowców? No mogę tylko powtórzyć jeszcze raz dokładnie to samo. Wolność tylko wtedy jest wolnością, kiedy dotyczy wszystkich, na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. I o taką wolność dla wszystkich występujemy właśnie w ramach tego pakietu wolności akademickiej. Kolejne pytanie Radio Z. Studenci złożyli petycję o odwołanie pana ministra. Dziś organizują edukacyjny protest, który polega m.in. na nielogowaniu się do zajęć. Jak minister odniesie się do petycji i protestów? Każdy ma prawo do petycji, każdy ma prawo do wniosków, każdy ma prawo do wyrażania swoich opinii, poglądów. Prawo mają również studenci, uczniowie mają prawo również w tak licznej grupie jak 90 tysięcy. Natomiast pamiętajmy również o obowiązkach. Mamy swoje obowiązki wszyscy i pracownicy ministerstwa, i pracownicy zakładów pracy innych niż ministerstwo, i pracownicy szkół, ale również mamy obowiązki jako studenci, mamy obowiązki jako uczniowie i nikt z nas tego obowiązku nie zwalnia. Pamiętajmy zawsze przy dyskusji o swoich prawach, o wolności, że jest ona skorelowana z odpowiedzialnością i jest ona skorelowana z obowiązkami. Dlatego absolutnie doceniając tę wolność, która jest udziałem tych, którzy składają tego rodzaju petycje do pana premiera Mateusza Morawieckiego, apeluje również o dochowanie obowiązków, wszelkich obowiązków, które na nas spoczywają. Protesty można organizować w rozmaity sposób, ale pokojowy i nie naruszający porządku publicznego, ani też nie zwalniający protestujących z obowiązków, które mają. Gdybyśmy tak podchodzili do tej sprawy, słyszę, że gdzieś w ramach tego strajku jest również oddawanie krwi, sprzątanie lasów. Sprzątajcie państwo lasy, oddawajcie krew, bo ona jest potrzebna innym, nie zaniechając swoich obowiązków na każdym odcinku życia codziennego. Panie ministrze, ostatnie dwa pytania dotyczące edukacji. Polsat News pyta, czy ministerstwo rozważa poszerzenie katalogu podmiotów, które mogą organizować półkolonie o osoby prywatne i instytucje, nie będące szkołami i placówkami oświatowymi? Półkolonie są adresowane do dzieci z klas 1-4. Wszystko w warunkach pandemii koronawirusa i z zachowaniem pełnego reżimu sanitarnego. Wytyczne zostały już przedstawione przez ministerstwo i mogą być organizowane tylko na terenie szkoły, przez szkoły albo przez organizacje pozarządowe. Wydaje się, że jest to szerokie. Jakie scenariusze są rozważane? Takie, jakie Państwo słyszycie w ostatnich dniach również z ust pana ministra zdrowia Adama Niedzielskiego. Jeśli pozwolą na to warunki pandemii koronawirusa, a mamy nadzieję, że tak będzie, po 17 stycznia, po feriach zimowych, będziemy wracać stopniowo do szkół. W pierwszej kolejności będzie to dotyczyło uczniów z klas 1-3, dla których nauka zdalna jest najmniej efektywna, co jest zupełnie oczywiste, a stopniowo również te starsze roczniki szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Przygotowaliśmy już pięć wariantów powrotu do szkół. Te warianty są dyskutowane z epidemiologami, z osobami odpowiedzialnymi za zdrowie publiczne i będą ogłaszane na długi czas przed powrotem do szkoły, tak żeby wszyscy mogli się na to przygotować. Bardzo dziękuję panie ministrze, panowie ministrowie, szanowni państwo. Bardzo dziękujemy za udział w konferencji, dziękujemy za oglądanie konferencji i tak jak zapowiedział pan minister, komunikat wraz z projektem ustawy będzie zamieszczony na stronie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Zachęcam do zapoznania się z tymi materiałami. Bardzo dziękuję. Dziękuję bardzo. Dziękuję.