Jerzy Czerwiński o chaosie pytań w referendum

Pani Marszałek, Wysoka Izbo, przypominam o czterech pytaniach. Czy, kiedy, jak i o co zapytać naszych obywateli. Jak? Otóż zgodnie z ustawą o referendum ogólnokrajowym, referendum polega na udzieleniu odpowiedzi pozytywnej lub negatywnej na postawione pytanie, albo, to jest alternatywa rozłączna, dokonaniu wyboru między zaproponowanymi wariantami rozwiązań. Czyli albo pytania, albo warianty. Panie Ministrze, Pan przedstawił tutaj zestaw pytań. Nawet w piśmie przewodnim mamy sformułowanie treść pytań i rzeczywiście dziesięć segmentów to są pytania. Rozpoczynają się od czy, kończą się znakiem zapytania. Ale w rzeczywistości to cztery z nich są wariantami. I to wprowadza niestety pewien element chaosu. Drugi. Te pytania powinny być uszeregowane. Albo od najważniejszych do najmniej ważnych. Albo też zgodnie z tym, jak powinny występować w Konstytucji. Czyli zgodnie z treścią Konstytucji, którą będziemy potem proponować w oparciu o te pytania. Tego niestety nie ma. I pytanie jest takie, czy będzie łatwo przeciętnemu obywatelowi zagłosować na tak sformułowane i zagregowane sprawy. Według mnie nie. Ale jest jeszcze gorzej, Panie Ministrze. Ponieważ jak będziemy analizować poszczególne z tych pytań, to niestety, a nie możemy zmienić ich treści, to niestety, one się same nie bronią. Prosty przykład. Pytanie czwarte. Za czym jesteśmy? Za wyborami w jednomandatowych okręgach wyborczych? W nawiasie system większościowy, czy w wielomandatowych okręgach wyborczych system proporcjonalny? Ale w wielomandatowych okręgach wyborczych może być i system proporcjonalny, i większościowy. Proszę powiedzieć, czy nie byłoby prościej, żeby na przykład przy wyjaśnieniach nie powtarzać tego zapisu, ale wprost napisać, że jeśli to mają być wybory, to większościowe w jednomandatowych okręgach, tak jak wybieramy w gminach do 20 tysięcy, a jeśli nie, no to w proporcjonalny, w wielomandatowych, tak jak wybieramy na przykład posłów. Każdy z wyborców, jeśli chodzi tylko na wybory, będzie wiedział, o jaki system chodzi. I to jest następna jakby, uwaga, wyjaśnienia do pytań, to są po prostu zacytowane te pytania. To naprawdę nie pomoże. Ja już nie chcę analizować innych. Tylko jedna wskazówka, która mnie najbardziej jakby uderzyła, panie ministrze. Czy jest pan za konstytucyjnym unormowaniem członkostwa w Unii Europejskiej i NATO? Nawiasem mówiąc, to jest koniunkcja, więc nie będzie wyboru, czy w Unii tak, a w NATO nie, czy odwrotnie, w NATO nie, znaczy w NATO tak, a w Unii nie. Ale to już zostawmy. Otóż, panie ministrze, wie pan, czym mi się to skojarzyło? Z wprowadzeniem do zgodnej miłości i do Związku Radzieckiego w Konstytucji PRL-owskiej, bodajże w roku 1986. Nie chcę takich pytań. Nie chcę takich pytań, panie ministrze. Ale co to znaczy dalej? To znaczy, że od tego momentu mówię, jak powinno być. Czas się kończy. Właśnie dlatego przechodzę do meritum. Panie ministrze, co można będzie zrobić z tym? To przede wszystkim uchwalić ustawę o trybie uchwalenia konstytucji. Następnie przygotować pytania, uzgodnić ustawę o referendum ogólnokrajowym z kodeksem wyborczym, dać sobie na to trochę czasu i w momencie, kiedy będziemy gotowi, przeprowadzić rzeczywiście referendum, być może z mniejszą ilością pytań, konsultacyjne. Można przecież takie referendum konsultacyjne wprowadzić do treści ustawy o trybie uchwalania konstytucji. Mając taką podstawę prawną, po analizie pytań spytać naród, spytać naszych obywateli, jakiej chcą konstytucji. I to powinniśmy robić wspólnie i Senat, i Sejm, i pan prezydent. I o to apeluję. Bardzo dziękuję, panie senatorze.