Janusz Pęcherz - Nowa ustawa: więcej kontroli i transparentności finansów

Szanowny panie marszałku, szanowna pani minister. Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych o uchwalonej przez Sejm w dniu 27 lutego 2026 roku ustawie o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. Marszałek Senatu dnia 2 marca 2026 roku skierował ustawę do komisji. Po rozpatrzeniu ustawy na posiedzeniu w dniu wczorajszym komisja wnosi: Wysoki Senat uchwalić raczy załączony projekt uchwały. Omawiana ustawa odbyła się w szczególnym kontekście politycznym i gospodarczym. Po latach funkcjonowania licznych funduszy pozabudżetowych, po doświadczeniach związanych z finansowaniem nadzwyczajnych zadań państwa w okresie pandemii i kryzysu energetycznego, a także w obliczu konieczności pełnego i skutecznego wykorzystania środków krajowego planu odbudowy, potrzebujemy rozwiązań systemowych, które przywrócą maksymalną przejrzystość i wzmocnią kontrolę parlamentarną nad finansami publicznymi. Ustawa wprowadza rozwiązania w trzech zasadniczych obszarach. Pierwszy obszar dotyczy klasyfikacji budżetowej. Proponowane zmiany wprowadzają nowy układ grup wydatków budżetu państwa, określonych w ustawie o finansach publicznych. Celem tych rozwiązań jest uporządkowanie systemu grupowania wydatków, zwiększenia przejrzystości planowania oraz sprawozdawczości budżetowej, a także poprawa czytelności załącznika do ustawy budżetowej, który prezentuje wydatkową stronę budżetu państwa. To rozwiązanie ma charakter porządkujący, ale jest jego znaczenie jest fundamentalne. Bez jasnej i czytelnej klasyfikacji wydatków nie ma rzetelnej debaty budżetowej ani skutecznej kontroli parlamentarnej. Transparentność jest podstawą zaufania obywateli do państwa. Drugi obszar zmian dotyczy zarządzania budżetem państwa. W tym zakresie ustawa udoskonala system budżetowy poprzez wprowadzenie nowych, bardziej elastycznych instrumentów zarządzania. Przewidziano między innymi możliwość przenoszenia wydatków przez wojewodę, wojewodów w zakresie realizacji zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego, uelastycznienie dokonywania wydatków majątkowych przez dysponentów budżetowych, a także zwiększenie limitu przeniesień wydatków dokonywanych bez zgody właściwego ministra ze 100 000 zł do 500 000 zł. Ja przypomnę tylko, że to 100 000 zł obowiązywało od początku ustawy z 2009 roku. To są rozwiązania racjonalne i odpowiadające na praktyczne potrzeby administracji publicznej. Z jednej strony zwiększają sprawność działania państwa, a z drugiej nie znoszą mechanizmów kontroli, lecz je porządkują i doprecyzowują. Podkreślić należy wprowadzenie obowiązku zamieszczania planów finansowych funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego na podstawie odrębnych ustaw. To rozwiązanie wzmacnia kontrolę parlamentarną i społeczną nad środkami publicznymi, pozostającymi poza klasycznym budżetem państwa. W ostatnich latach kwestia przejrzystości funduszy funkcjonujących przy Banku Gospodarstwa Krajowego budziła uzasadnione pytania opinii publicznej. Dzisiejsza ustawa jest odpowiedzią na te oczekiwania. Trzeci obszar zmian dotyczy zarządzania inwestycjami publicznymi. Nowe przepisy wprowadzają obowiązek dokonywania oceny inwestycji publicznych o wartości przekraczającej 10 milionów złotych, a w przypadku inwestycji o wartości powyżej 500 milionów złotych obowiązek publikowania ocen w Biuletynie Informacji Publicznej. Dodatkowo przewidziano publikowanie corocznych informacji o realizowanych inwestycjach o wartości przekraczającej 100 milionów złotych. Są to rozwiązania, które zwiększają efektywność wydatkowania środków publicznych i ograniczają ryzyko podejmowania decyzji inwestycyjnych bez rzetelnej analizy ekonomicznej. Państwo musi inwestować, ale musi inwestować odpowiedzialnie w oparciu o twarde dane i transparentne procedury. Ustawa zawiera także istotne regulacje dotyczące budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Usprawniają one realizację wieloletnich przedsięwzięć oraz doprecyzowują procedurę abolutoryjną. To ważne z punktu widzenia stabilności finansów samorządów i partnerskich relacji między administracją rządową a samorządową. Nie bez znaczenia jest również fakt, że rozwiązania zawarte w ustawie umożliwią realizację jednego z kamieni milowych związanych z krajowym planem odbudowy. Tym samym przyczynią się do pełnego wykorzystania środków europejskich, które są dziś niezbędne do modernizacji polskiej gospodarki i wzmocnienia jej konkurencyjności. Na komisji nie było wielkiej dyskusji. Głos zabierali senatorowie Kazimierz Klejna, Leszek Czarnobaj, Janusz Pęcherz. Swoje uwagi do ustawy zgłosił legislator biura legislacyjnego Senatu, na które odpowiedziało Ministerstwo Finansów. I żaden z senatorów nie przejął ewentualnych poprawek. W tej sytuacji przewodniczący komisji senator Kazimierz Klejna zaproponował przyjęcie ustawy bez poprawek, co zostało przegłosowane jednomyślnie. W imieniu Komisji Budżetu i Finansów Publicznych proszę Wysoką Izbę o przyjęcie tej ustawy bez poprawek. Dziękuję bardzo.