Jacek Protas: Krytyka zmian w regionalnych izbach obrachunkowych

Panie Marszałku, Wysoka Izbo. W imieniu Klubu Platforma Obywatelska przedstawiam opinię do ustawy o zmianie ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych oraz innych ustaw. Projekt jest próbą przekształcenia niezależnej i obiektywnej dotychczas instytucji kontrolnej w podporządkowane administracji rządowej organ wyposażony w uprawnienia i narzędzia do represjonowania i dyscyplinowania jednostek samorządu terytorialnego według niejasnych i nieprecyzyjnych kryteriów. Odnosząc się do zapisów z uzasadnienia projektu, uważamy, że nie ma związku pomiędzy stanem nadmiernego zadłużenia się kilku niewielkich gmin, a skutecznością narzędzi i mechanizmów kontroli finansowej i nadzoru zawartych w obecnej ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych. Reguły zapobiegające nadmiernemu zadłużaniu się jednostek samorządu terytorialnego zapisane są w ustawie o finansach publicznych. Są również wystarczająco rygorystyczne. Wystarczy je odpowiednio egzekwować, co zresztą dotychczas było czynione. Mechanizm zawarty w tej nowelizacji jest prosty i czytelny, ale nie zawaham się użyć słowa również prymitywny. Przewiduję bowiem, po pierwsze, podporządkowanie regionalnych izb obrachunkowych administracji rządowej, przede wszystkim poprzez sposób wybierania i odwoływania prezesa tej instytucji. Po drugie, znaczne zwiększenie uprawnień regionalnych izb dzięki rozszerzeniu zakresu kontroli i funkcji kontrolnych. Zwracam uwagę na dwie kwestie. Dostęp do baz danych oraz danych osobowych pracowników kontrolowanych jednostek. Czy też zapis nakazujący kontrolowanym urzędnikom przekazywanie odpisów, kopii czy wyciągów kontrolerom z pominięciem kierownika jednostki. I po trzecie, w końcu, wyposażenie uprawnienia prezesa Rady Ministrów do odwoływania, rozwiązywania bądź zawieszania każdego organu administracji samorządowej z klauzulą natychmiastowej wykonalności. Te zmiany w ustawach o samorządzie gminnym, powiatowym i wojewódzkim godzą w gwarantowaną konstytucyjnie w art. 165 ust. 2 Samodzielności jednostek samorządu terytorialnego w zakresie prawa do ochrony sądowej. Ponadto, nieostre i ocenne przesłanki do takiego działania stwarzają niekontrolowaną swobodę w nadużywaniu tych drastycznych kroków. Reasumując, projekt tej ustawy nie wynika z potrzeby poprawy skuteczności działania Regionalnych Izb Obrachunkowych, ale z chęci odebrania podmiotowości i niezależności jednostek samorządu terytorialnego. Daje nieuzasadnione uprawnienia premierowi do represjonowania wójtów, burmistrzów, prezydentów, zarządów powiatów i województw oraz ich organów uchwałodawczych, łącznie z ich odwołaniem bądź rozwiązaniem. Nowelizacja została przyjęta przez polskie samorządy, panie ministrze, z niepokojem i sprzeciwem. Przypominam, że zapis brzmiał, że uzgodnienie z Komisją Wspólną Rządu i Samorządów było kierunkowo pozytywne. Nie wiem, co to oznacza. Budzi również olbrzymie wątpliwości Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych. Cytuję. Przekazany do konsultacji projekt jest w wielu miejscach niespójny, a proponowane regulacje stoją w sprzeczności z zasadami państwa prawa wynikającymi z Konstytucji Rzeczpospolitej. Bądź, drugi cytat, wątpliwości budzi to, czy główny cel określony przez projektodawców, to jest wzmocnienie zabezpieczeń przed niekontrolowanym zadłużaniem jednostek samorządu terytorialnego, będzie osiągnięty po wprowadzeniu proponowanych zmian. Wobec tego, uznając projekt za zbędny i szkodliwy, składa wniosek o odrzucenie go w pierwszym czytaniu. Dziękuję.