Daria Gosek-Popiołek: Alarm o fatalnym stanie polskich rzek

Pani marszałku, wysoka izba, panie ministrze. Rozmawiamy dziś o skutkach ustawy prawowodne regulującej gospodarowanie wodami i dotyczącej też ochrony zasób wodnych, korzystania z wód, zarządzania zasobami wodnymi i są to sprawy absolutnie krytyczne i podstawowe. Woda nie jest towarem, ale dziedziczonym dobrem, które musi być chronione i bronione. To cytat z ramowej dyrektywy wodnej. Jednym z celów ustawy o prawie wodnym jest właśnie realizacja tej ramowej dyrektywy wodnej. Ale niestety jesteśmy bardzo daleko do osiągnięcia tych celów. Ponad 98% polskich rzek jest w złym stanie. Zarówno jeżeli chodzi o stan chemiczny, jak i ekologiczny. I tu rzeczywiście trzeba być na alarm. Do złego stanu chemicznego należy dodać jeszcze cały szereg problemów, które dostrzegamy, jeżeli chodzi o ekosystemy wodne. W Polsce mamy ponad 40 tys. przegród na rzekach, które zakłócają ich ciągłość. To ma wpływ na migrację ryb i cały ekosystem wodny. Na te 40 tys. przegród wybudowanych jest zaledwie 700 przepławek, ale tylko dla niecałej połowy z nich wody polskie posiadają jakiekolwiek dane o ich skuteczności. Kolejna sprawa to brak łączności rzek ze swoimi terenami zalewowymi. I to kolejne wyzwanie związane z rzekami, zaniechanie, które sięga dekad. Przy tej okazji, przy tej dyskusji, należy również poruszyć temat nieodpowiedzialnego i nieodpowiedniego priorytetyzowania, które do tej pory obserwowaliśmy w działaniach podejmowanych przez resort odpowiedzialny za gospodarkę wodną. Absolutnym priorytetem powinno być wdrożenie Krajowego Programu Renaturyzacji Wód Powierzchniowych. Tymczasem dokument ten i plany te były właściwie marginalizowane. I teraz, kiedy mamy nowe ministerstwo, należy powtórzyć bardzo wyraźny apel ze strony koalicji Ratujmy Rzeki. Apel o modyfikację budżetu na rok 2024, bo koalicja apeluje o bardzo konkretne działania, o natychmiastowe wykreślenie tych inwestycji, które nie mają obiektywnego uzasadnienia ekonomicznego i społecznego. Tych, które nie są odpowiedzią na potrzeby współczesnego społeczeństwa. Tych, które obciążają budżet państwa i generują niepotrzebne koszty. Tych, które nieodwracalnie zdewastują nasze rzeki, takich jak zbiornik na Wisłocę Kąty Myscowe, Ściarzewo, Stopień, Malczyce, odbudowa budowli regulacyjnych na Dolnej Wiśle czy zbiornik kodlarnia na Rzece Bierawce. To wreszcie także plany związane z Żeglugą Śródlądową. Szanowni Państwo, dziś na Komisji Ochrony Środowiska NIEK przedstawiał raport dotyczący odry. Wykazał on nie tylko brak skutecznych mechanizmów w przypadku tego typu zdarzeń kryzysowych, ale przede wszystkim problemy systemowe związane z gospodarką wodną, nadzorem i kontrolami. Ignorowanie problemu, jakim jest kumulacja zanieczyszczeń rzek, zrzutów zasolonej wody, niskiego stanu wody i wysokich temperatur. To pokazuje, jak wadliwy jest system pozwoleń wodnoprawnych i pozwoleń zdegrowanych. I to właśnie obszar dogruntownej zmiany. Przede wszystkim ze strony instytucji nadzorujących i odpowiadających za gospodarkę wodną. Przed Państwem Polskim, rządem, organami publicznymi olbrzymie wyzwanie związane z gospodarką wodną. W czasie kryzysu klimatycznego potrzebujemy mądrych, opartych na wiedzy i nauce rozwiązań. I mam nadzieję, że za rok o takich rozwiązaniach, o już wprowadzonych rozwiązaniach, właśnie będziemy rozmawiać, zamiast punktować to, co było źle z sposobem zarządzania rzekami i ochroną rzek w Polsce. Dziękuję.